فصل سوم: مواردوجوب خمس(2)
2-سرمايه
1-انواع سرمایه:
الف: سرمايهاي که از درآمد کسب و کار و حقوق تهيه شده است. ب: سرمایه تهیه شده از اموالي که متعلق خمس نيست.
مساله:سرمايه در صورتى كه متشكّل از اموالى است كه متعلق خمس نيست از قبيل ارث، مهريه، ديه و مانند آن، بىشك خمس به آن تعلق نمىگيرد.
ولى در صورتى كه از درآمد كسب و كار و حقوق تهيه شده باشد، بنا به فتاوای حضرت امام ومقام معظم رهبری ، سرمايه خمس دارد ؛مگراينكه مقدارى باشد كه با پرداخت خمس آن، درآمد كسب با بقيه وافى به هزينه زندگى او نيست و يا اينكه كسب با بقيه مناسب با شأن عرفى او نباشد، در اين دو صورت خمس ندارد. (تحريرالوسيله،ج ١ ،كتاب الخمس الخامس، ١٣٢ ، استفتائات امام راحل، س ١ ، م ٣۵۵ ؛ اجوبه، س ٩۵٢)
سرمايه و سود آن
س-آيا اصل سرمايه و سود آن خمس دارد؟
ج) اگر به مقدارى باشد که با پرداخت خمس آن، درآمد کسب با بقيه وافى به هزينهى زندگى او نيست و يا اينکه کسب با بقيه مناسب با شأن عرفى او نباشد، خمس ندارد.(تنظیمی دفترآقا)
2-مصادیق سرمایه
1/2-سهام و اوراق بهادار
س)در بورس اوراق بهادار خمس چگونه محاسبه میشود؟ با توجه به اينکه سر سال خمسی فرد دارای سهام چند شرکت است که معمولاً نماد معاملاتی چند تای آنها به دلايل رايج مثل حسابرسی متوقف است و معلوم نيست چه وقت و با چه قيمتی باز میشود يا اينکه سهم در قيمت روز خريدار ندارد و بايد صبر کرد تا در روزهای آينده قيمت به حدی پايين بيايد که خريدار داشته باشد (طبق قانون هر روز قيمت فقط دو درصد میتواند تغيير کند) تا بتوان قيمت واقعی سهم را محاسبه کرد.
ج) با فرا رسيدن سر سال خمسى براى قيمتگذارى سهام مذکور اقدام گردد، هر زمان که امکان آن فراهم شد محاسبه خمس انجام مىگيرد. (تنظیمی دفترآقا)
افزایش قیمت سهام
س)فردی در خلال چند سال سهام بانکی را از درآمد وبدون پرداخت خمس خریده واکنون که قصد فروش آن رادارد ارزش آن سهام افزایش پیدا کرده ؛آیافقط اصل مبلغی که بآن سهام خریده متعلق خمس است؟یاباارزش افزوده وقیمت روز؟این ارزش افزوده درآمد این سال مالی محسوب میشود که تا پایان سال مالی مجال هزینه داشته باشد؟یا اینکه به محض فروش باید خمسش پرداخته شود؟
ج)ارزش افزوده جزو درآمد سال فروش محسوب می شود که اگر تا سر سال خمسی صرف در مؤونه شده خمس ندارد مگر آنکه به قصد گران شدن خریده باشد و قبلا امکان فروش وجود داشته و به خاطر بالا رفتن قیمت نگهداری شده باشد که در این صورت ارزش افزوده سر سال خمس دارد.
کاهش قیمت سهام
س)من دو سال پیش وامی به مبلغ پنج میلیون تومان گرفتم و با آن سهام خریدم ولی پس از خرید ارزش سهام کاهش یافت و حدود سه میلیون تومان گشت و اقساط وام هم تمام شد حالا سؤال این است که من باید خمس پنج میلیون را بدهم یا ۳ میلیون؟ ج) خمس سه میلیون کفایت میکند.(سایت)
پول فروش سهام
س)شرکتی که من در آن مشغول به کار هستم تا کنون چند بار سهام به صورت هدیه ویا با پرداخت پول واگذار نموده است. آیا با فروختن سهام ها جهت خرید خانه به مبلغ آن خمس تعلق می گیرد یا نه؟ ج)اگر سهام از درآمد کسب تهیه شده باشد، متعلق خمس است مگر آنکه در اثناى سال خمسى خریدارى و فروخته شود و با پول فروش آن خانه مورد نیاز در حدّ شأن عرفى تهیه شده باشد.
س)اينجانب در يك شركت توليدى وابسته به وزارت تعاون عضويت داشته و سهامدار بودم و هر سال وجوهات شرعى خود را با يكى از نمايندگان حضرتعالى تسويه نمودهام اينك سهم خود را واگذار نموده و با شركت تسويه حساب نمودهام آيا مبلغ دريافتى مشمول خمس مىشود. ج) اگر سهم خود از شرکت را با پول مخمّس، يا پول هبه يا ارث و امثال آن که خمس ندارد خريدهايد، پس از تسويه و دريافت وجه بابت سهام، پول دريافتى خمس ندارد. ولى تفاوت قيمت خريد و فروش، جزو درآمد سال واگذارى محسوب مىشود که اگر تا سر سال خمسى در مؤونه مصرف نشود متعلّق خمس است. (اجوبه، س53)
خمس سود سهام
س)در برخی موسسات و کارخانجات که افرادی دارای سهام می باشند تقسیم سود سهام ها در بین سال خمسی صورت می گیرد اما این سود بعد از گذشت 5 الی6ماه و بعد از سال خمسی به عضو پرداخت می گردد. آیا به این سود خمس تعلق می گیرد؟ ج) سود مذکور از درآمد سال وصول محسوب می شود.
2/2- ابزارووسائل كار
س-آيا به ابزارى که در کار و کسب استفاده مىشود، خمس تعلّق مىگيرد؟
ج) ابزار و آلات کسب، حکم سرمايه را دارد که اگر از درآمد کسب تهيه شود، خمس دارد.(اجوبه، س 972.)
س- آيا وسايل موجود در مطب و کلينيک از جمله ميز صندلى فايل تابلو و غيره مورد خمس تعلّق مىگيرد؟
ج) هر کدام جزو سرمايه شما حساب مىشود، خمس دارد.(همان)
3/2- مغازه
مغازه خريدارى شده با پول غير مخمّس
س1)حدود بيست سال قبل يك باب مغازه خريدهام در حالى كه سال خمسى نداشتهام، آيا خمس مبلغ پرداخت شده جهت خريد آن كافيست يا بايد خمس قيمت روز پرداخته شود؟
ج) تا نفروختهايد پرداخت خمس پول خريد مغازه كافى است البته نسبت به تنزل ارزش پول، احوط مصالحه است ولى اگر مغازه را با عين پول غيرمخمّس خريده باشيد، تمام قيمت فعلى آن خمس دارد.
مغازه خريدارى شده با پول مخمّس
س2)شخصى با سرمايهاى که خمس آن را پرداخت کرده، يک مرکز شغلى ايجاد کرده و ماهانه درآمدى دريافت مىکند وضع شخصىاش بدين صورت است که هم خودش به ديگران بدهکار است وهم از ديگران طلبى دارد و خانه مستقل ندارد به ديگران کمک مالى بلاعوض هم مىدهد آيا به درآمد ماهانهاش خمس تعلّق مىگيرد؟
ج) سودى که از سرمايه مخمّس او حاصل مىشود چنانچه پس از صَرف در هزينههاى لازم زندگى و صَرف در خيرات و صدقات، سر سال خمسى اضافه بيايد و پسانداز شود، مقدار پسانداز شده خمس دارد؛ بدهکارىهايى که دارد اگر در رابطه با کسب يا در رابطه با خريد لوازم زندگى در همان سال باشد از درآمد او کسر مىشود و اگر مربوط به سالهاى قبل باشد نمىتواند کسر کند و طلبهايى که از مردم دارد اگر ناشى از فروش نسيه کالا است جزء درآمد سال وصول محسوب مىشود.
محل تغيير كاربرى يافته
س3)مكانى در ابتدا به عنوان پاركينگ مورد نياز خودرو ساخته شده است ولى بعداً نيت عوض گرديده و جهت مكان تجارى در نظر گرفته شده است كه اجاره داده شود؛ آيا به پول ساخت آن خمس تعلّق مىگيرد؟ و چه موقع؟
ج) اگر مكان مذكور در ابتدا پاركينگ احداث شده و حداقل تا پايان سال خمسى از آن به عنوان پاركينگ خصوصى استفاده مىشده است، با تغيير كاربرى خمس ندارد ولى اگر در وسط همان سالِ احداث پاركينگ تبديل به مكان تجارى شده است، در حكم سرمايه است كه خمس دارد.
مغازه ملحق به منزل
س)زمانى كه كسى منزلى بگيرد كه آن منزل يك مغازه داخل كوچه داشته باشد و هدف خريد منزل باشد درمورد آن مغازه خمس تعلّق مىگيرد يا نه؟
ج) اگر مغازه را به قصد کسب نخريده و فعلاً هم از آن کسب درآمد نمىکند و جزو منزل محسوب مىشود، آن مغازه حکم مستقلى ندارد بلکه ملحق به منزل مىباشد.
4/2-طلا وجواهرات
- نگه داری طلا به عنوان سرمایه
س1-اگر شخصى طلا را به عنوان سرمايه نگه دارد يا در بانک ذخيره کند چه حکمىدارد؟
ج) در فرض مذكور پرداخت خمس واجب است.
- طلاى ذخيره شده س)آيا به طلاى ذخيره شده، خمس تعلق مى گيرد؟
ج)چنانچه از درآمد كسب تهيه شده و از آن به هيچ وجه استفاده نمى شود، بايد سر سال خمس آن را بپردازد.
-طلای مسکوک س)اگر کسی طلای مسکوک داشته باشد، آیا پرداخت خمس آن واجب است؟ ج) اگر جزء منفعت کسب محسوب شود، حکم ساير درآمدهای کسب را در وجوب خمس دارد..(اجوبه، س 953.) - فروش طلا
س)همسرم برايم طلا و زيورآلاتى تهيه كرده و آن را به من بخشيده است؛ ولى پس از چند سال استفاده آن را فروخته ام. آيا به پول آن خمس تعلق مى گيرد؟
ج) پول فروش آن در هر حال خمس ندارد
- طلا براى استفاده مرد س)آيا به انگشتر طلا براى مرد، خمس تعلق مى گيرد؟ ج)آرى پولى كه در راه حرام صرف شود، جزء مؤونه نيست و بايد خمس آن پرداخت شود.
-زیورآلاتی که تاسرسال خمسی مورداستفاده زینتی قرارنگرفته است
س)شوهرم براى من مقدارى زيورآلات تهيه كرده است؛ ولى به طور اتفاق تا سر سال خمسى، مورد استفاده قرار نگرفت، آيا بايد خمس آن را بدهم؟
ج) چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس ندارد؛ هر چند به طور اتفاق، يك سال از آن استفاده نكنيد.
-طلای خریده شده ازدرآمدزن
س) آيا به طلا و زيورآلات زنانه ـ كه زن از درآمد شخصى تهيه كرده و خود را با آن زينت مى كند ـ بعد از فروختن، خمس تعلق مى گيرد؟
حضرت امام: اگر در همان سال (سال خريد) فروخته شود. چنانچه پول آن تا سر سال خمسى زياد بيايد، بايد خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن سال بفروشد، بايد فورا خمس آن را بدهد. مقام معظم رهبری مدظله العالی: اگر در همان سال خريد فروخته شود، به پول فروش آن خمس تعلق مى گيرد؛ ولى اگر بعد از گذشت سال خمسى بفروشد، به آن خمس تعلق نمى گيرد .
- سكه بهار آزادى
س)-در صورتى که تعدادى سکه بهار آزادى خريدارى کرده باشيم به اين نيت که قيمت آنها بالا رود حال در سر سال خمسى بخواهيم از عين همان سکهها يک پنجم سکهها را خمس دهيم به اين نيت که چون از خود سکهها خمسشان را پرداختهايم ديگر در سالهاى بعد به سکهها و مبلغ اضافه شده به قيمت آنها خمس تعلّق نگيرد. آيا اين کار صحيح است؟
ج) مجرّد پرداخت خمس از عين موجب سقوط خمس نسبت به ترقّى قيمت سالانه آن نيست بلکه ترقّى قيمت سالانه آن هم متعلّق خمس مىباشد.
س1: اگر کسی با سرمايهای که مشمول خمس نيست يا خمس آن داده شده باشد سکه بهار آزادی بخرد و بخواهد در سال مالیاش يا چند سال بعد با فروش آنها کاری را شروع بکند يا از پول فروش آن در مخارج زندگیاش استفاده کند آيا سود حاصل از فروش (با توجه به اينکه معمولاً قيمت سکه نسبت به پول رايج کشور افزايش میيابد) مشمول خمس میشود يا نه؟
س2: اگر کسی بخواهد چند سال سکهها را نگه دارد، آيا در سر هر سال مالی بر افزايش حاصل از قيمت سکهها خمس واجب میشود، يا اينکه بعد از فروش، بر سود حاصل، خمس واجب میشود؟
س3: حال اگر کسی با پولی که خمس آن داده نشده بخواهد سکه بهار آزادی بخرد، وضعيت چطور خواهد بود؟
ج1) سكهها را اگر براى فروش خريده است ولو به اين كه بعداً صرف در احتياجات زندگى كند، ارزش افزوده آن جزو درآمد سال فروش محسوب مىشود كه اگر صرف در مؤونه نشود، خمس دارد.
ج2) ارزش افزوده هر سال را جداگانه حساب كردن براى پرداخت خمس كار خوبى است ولى اگر سالانه محاسبه نكرد، همان بار آخر كه فروخت خمس زائد بر مؤونه زائد بر آن سال را بايد بپردازد و در مورد ارزش افزودهى سالهاى قبل از فروش، در صورتى كه امكان فروش باشد و به قصد ترقى قيمت هم خريدارى شده، مشمول خمس است و فقط ارزش افزودهى سال فروش جزء درآمد سال فروش محسوب مىشود.
ج3) اگر با پولى كه متعلق خمس بوده و خمس آن داده نشده سكهاى براى فروش بخرد، اصل آن سكهها نيز خمس دارد.
5/2-زمین،باغ وخانه
زمين مسکونی( براى ساخت مسکن)
س1) شخصى خانه ملکى براى سکونت ندارد، لذا زمينى خريده تا در آن خانهاى براى خودش بسازد، ولى چون پول کافى براى ساخت نداشته، سال بر آن گذشته و آن را به فروش هم نرسانده است، آيا خمس آن واجب است؟ بر فرض وجوب، آيا خمس پول خريد را بايد بپردازد يا قيمت فعلى زمين را؟ ج) اگر زمين را از منفعت کسب سال، براى ساخت مسکن مورد نياز، خريده باشد، خمس ندارد.
س2)در سؤال قبلى، اگر آن شخص شروع به ساختن خانه کند، ولى قبل از اتمام آن، سال خمسى برسد، آيا خمس آنچه در مصالح ساختمان مصرف کرده، واجب است؟
ج) در فرض سؤال، خمس ندارد.
تهيه زمين براى احداث باغ تفريحى
س)زمينى را به قصد ساخت باغ خريدارى نمودهام كه تاكنون موفق به ساخت آن نشدهام، در صورت رسيدن سال خمسى آيا شامل خمس خواهد شد و در صورت مثبت بودن پاسخ، خمس آن چگونه محاسبه خواهد شد؟
ج) اگر زمين مذكور را از درآمد بين سال براى احداث باغ جهت نياز شخصى و به عنوان محلى براى استراحت تهيه كردهايد، و مازاد بر شأن و موقعيت عرفى شما نباشد، خمس ندارد.
خرید و نگهداری زمین برای ترقی قیمت
س3)شخصى زمين زراعى يا غير زراعى خريدارى کرده تا پس از ترقى قيمت بفروشد، آيا با فرا رسيدن سال، با اينکه فعلاً قصد فروش ندارد، تخميس زمين لازم است؟ در صورت لزوم به قيمت خريد بايد خمسش را حساب كند يا به قيمت فعلى؟ ج) زمين را اگر با پول غيرمخمّس خريده، سر سال خمسی بايد خمس آن را بپردازد و اگر با پول مخمّس خريده، چنانچه سر سال خمسی ترقّی قيمت داشته و قابل فروش بوده، بايد خمس ترقّی قيمت را به قيمت سر سال خمسی بپردازد.
ارتقای قیمت زمین
س) حكم خمس زمین کشاورزی كه بیست سال قبل با قیمت پایین خریداری شده و تاكنون كه قیمت آن حدود دو هزار برابر شده و خمس آن پرداخت نشده چیست؟ ج) اگر زمين را با منافع کسب يا حقوق خود خريده خمس مبلغ پرداختی بابت قيمت زمين را ضامن است و با فرض تفاوت چشمگير نسبت به قيمت فعلی، احوط مصالحه در مقدار تفاوت قيمت است.
س) شخصی زمین زراعی یا غیر زراعی خریداری کرده تا پس از ترقی قیمت بفروشد، آیا با فرا رسیدن سال، با اینکه فعلاً قصد فروش ندارد، تخمیس زمین لازم است؟ در صورت لزوم به قیمت خرید باید خمسش را حساب كند یا به قیمت فعلی؟ ج) زمين را اگر با پول غيرمخمّس خريده، سر سال خمسی بايد خمس آن را بپردازد و اگر با پول مخمّس خريده، چنانچه سر سال خمسی ترقّی قيمت داشته و قابل فروش بوده، بايد خمس ترقّی قيمت را به قيمت سر سال خمسی بپردازد.
احیاى زمین موات
س1) آیا زمين مواتى را که فردی به قصد تبديل آن به باغ ميوه احياء نموده و هزينههايى كه بابت چاه، نهالها و کاشت و پرورش آن انجام داده ،متعلق خمس است؟ ج) زمين مواتى را که به قصد تبديل آن به باغ ميوه احياء نموده بعد از کم کردن مخارج احياى آن، خمس دارد، و مخيّر است که خمس زمين را از عين آن بدهد و يا از قيمت فعلى آن. و همچنين خمس هزينههايى كه بابت چاه، نهالها و کاشت و پرورش آن انجام داده بايد پرداخت شود، مگر اينکه به اين باغ براى هزينه زندگى نياز داشته باشد و با پرداخت خمس آن درآمدش وافى براى هزينه زندگى نباشد که در اين صورت خمس ندارد.
باغ تازه احداث شده
س)شخصی زمينی را جهت تجارت به باغ تبديل کرده است، پس از فرارسيدن سال با اينکه درختان به ثمر نرسيدهاند، آيا فقط تخميس زمين لازم است يا زمين و درختان؟ آيا در سالهای بعد تخميس افزايش قيمت نيز لازم است؟
ج) اگر براى فروختن ميوهها زمين رابه باغ تبديل کرده خمس تمام مبلغى را که هزينه کرده و از درآمد سال بوده بايد بپردازد و زمين اگر متعلّق خمس نبوده و يا خمس آن را داده بود خمس ندارد و اگر مىخواهد باغ را بفروشد در صورتى که باغ قابل فروش است سر سال بايد علاوه بر خمس مبالغ هزينه شده خمس افزايش قيمت نيز پرداخت شود.
خانه ساخته شده با پول غير مخمّس
س-آيا به خانهاى که قبلاً با مالى که خمس آن داده نشده، ساخته شده، خمس تعلّق مىگيرد؟ بر فرض وجوب پرداخت خمس، آيا خمس بر اساس قيمت فعلى محاسبه مىشود يا قيمت زمان ساخت آن؟
ج) اگر خانه از درآمد بين سال براى زندگى و سکونت ساخته شده است خمس ندارد، ولى اگر از درآمدى که سال بر آن گذشته، ساخته شده است، خمس پولى که در ساخت آن هزينه شده، بايد پرداخت شود.(اجوبه، س 880.)
فروش منزلی که به قصدسکونت تهیه شده است ولی به علت عدم نیاز بفروش برساند. س)خانه نیمه سازی در یکی از شهرها دارم که به علت سکونت در ساختمان های دولتی نیازی به آن ندارم، لذا قصد دارم آن را فروخته و با پول آن ماشینی برای استفاده شخصی بخرم، آیا به پول آن خمس تعلّق می گیرد؟
ج. اگر خانه مزبور راازدرآمد سالانه ودر بین سال به قصد سکونت درآن ساخته یا خریده اید، ودر همان سال آن را فروخته ایدپول فروش آن اگردر همان سال فروش درمؤونه زندگی مصرف شود، خمس ندارد،و همچنین اگر بعداز سکونت در آن، درسال بعدآن را فروخته باشید، پول فروش آن خمس ندارد.(اجوبه،س س 882.)
خانه براى آينده فرزندان
س1-اگر شخصى براى آينده فرزندانش، با اينکه خودش در طبقه اول زندگى مىکند، اقدام به ساختن طبقه دوم کند، آيا با وجود عدم نياز به آن تا چند سال ديگر پرداخت خمس آنچه در آن خرج کرده، واجب است؟
ج) اگر ساختن طبقه دوم براى آينده فرزندانش در حال حاضر از مخارج مناسب با شأن عرفى وى محسوب شود، آنچه به مصرف رسانده است، خمس ندارد و در صورتى که اين چنين نباشد و در حال حاضر هم، نه خودش و نه فرزندانش به آن نياز ندارند، پرداخت خمس آن واجب است.
س2-شما مىفرماييد آنچه از مخارج سال محسوب مىشود، خمس ندارد، پس شخصى که خانهاى براى سکونت ندارد، ولى مالک قطعه زمينى است که يک سال يا بيشتر بر آن گذشته و او نمىتواند آن را بسازد، پس چرا اين از مخارج او محسوب نمىشود؟ اميدواريم توضيح بفرماييد.
ج) اگر زمين را براى ساخت مسکن مورد نياز در آن، از درآمد بين سال خريده باشد، جزء مخارج کنونى وى محسوب مىشود و خمس آن واجب نيست.
منزل اجاره داده شده
س-اينجانب داراى يك واحد مسكونى کوچک بودم سپس از طريق تعاونى مسكن محل كارم با پرداخت تدريجى و وامهاى متعدد يك منزل آپارتمانى ديگرى احداث كردم. بعد از آن، منزل قبلى را اجاره داده و از كرايه آن اقساط منزل جديد را پرداخت نمودم آيا به اين دو واحد مسكونى خمس تعلّق مىگيرد؟
ج) منزل قبلى اگر از درآمد بين سال تهيه شده و حداقل يک سال در آن سکونت داشتيد، خمس ندارد؛ و منزل دوم که فعلاً منزل مسکونى مورد نياز شما محسوب مىشود نيز خمس ندارد.
س)اگر شخصی خانه خود را فروخته و پول آن را برای استفاده از سود آن در بانک بگذارد و سپس سال خمسی اش فرا برسد، چه حکمی دارد؟ و اگر این پول را برای خرید خانه، پس انداز نماید، چه حکمی دارد؟
ج. اگر خانه را از درآمد سالانه شغلی برای سکونت و به حساب مخارج سالانه، ساخته یا خریده و بعد از سال خمسی آن را فروخته باشد، پول فروش آن در هر صورت خمس ندارد.(اجوبه، س 885.)
س)سه برادر، خانه سه طبقه ای خریداری نموده و در یک طبقه ساکن شده و دو طبقه دیگر را اجاره، داده اند. آیا به دو طبقه مورد اجاره خمس تعلّق می گیرد یا خیر؟ و آیا جزء مؤونه آن ها محسوب می شود؟
ج. اگر خانه را از محل درآمد سالانه شان برای سکونت تهیه نموده اند و فعلاً به خاطر نیاز به مخارج زندگی اجاره داده اند، به آن خمس تعلّق نمی گیرد، ولی اگر بعضی طبقات آن را به قصد اجاره دادن ساخته یا تهیه کرده اند تا اجاره آن را صرف هزینه های زندگی کنند، آن مقدار از خانه حکم سرمایه را دارد، که خمس دارد.(اجوبه، س 961.)
س)شخصی مالک ساختمان دو طبقه ای است، و خودش در طبقه بالا سکونت دارد و طبقه پایین را به شخص دیگری داده است و به علت بدهکاری مبلغی از او قرض گرفته بدون این که اجاره ای بگیرد، آیا به این مبلغ خمس تعلّق می گیرد؟
ج) واگذاری استفاده مجانی از خانه به کسی به خاطر این که مالی از او قرض گرفته است، وجه شرعی ندارد، و به هر حال مالی که قرض گرفته است، خمس ندارد.(اجوبه، س 966.)
خانه فروخته شده س1) اگر کسی خانه مسکونی خود را بفروشد برای آنکه خانه ای دیگر بخرد یا بسازد، آیا پول خانه فروخته شده خمس دارد یا نه؟
ج) خانه چون از مؤونه(یعنی: مورد نیاز در زندگی) بوده،پول فروش آن خمس ندارد، هرچندتاسر سال باقی بماند. حضرت امام خمینی قدس سره :
اگر خانه فروخته شده از ارباح مکاسب و حقوق و درآمد بدون دادن خمس تهیه شده، پول فروش آن فوراً خمس دارد.(استفتاءات، ج1، ص365، س65)
س2)آیا به خانه ای که قبلاً با مالی که خمس آن داده نشده، ساخته شده، خمس تعلق می گیرد؟ بر فرض وجوب پرداخت خمس، آیا خمس براساس قیمت فعلی محاسبه می شود یا قیمت زمان ساخت آن؟
ج: اگر خانه از درآمد بین سال برای زندگی و سکونت ساخته شده و پس از سکونت در آن به فروش رفته است، پول فروش آن خمس ندارد، ولی اگر از درآمدی که سال بر آن گذشته، ساخته شده است، خمس پولی که در ساخت آن هزینه شده، باید پرداخت شود.(اجوبة الاستفتائات، س880)
حضرت امام :اگر کسی خانه مسکونی خود را بفروشد در صورتی که آن را با پول مخمّس خریده باشد آیا مازاد قیمت آن خمس دارد یا نه و اگر از رِبح سال خریده است چه مقدار و در چه صورتی باید خمس بدهد؟
ج: اگر خانه را با رِبح مخمّس تهیه کرده است پول فروش آن خمس ندارد هرچند قیمت آن ترقّی کرده باشد و چنانچه با درآمد کسب و حقوق بدون پرداختِ خمس، تهیه کرده است هرچند از مؤونه بوده تمام پول فروش آن بدون مراعات سر سال خمس دارد.(استفتائات، ج1، ص368، س72)
س3)شخصی خانه ای برای سکونت ندارد و برای خرید مسکن یا تهیه مایحتاج زندگی، مالی را پس انداز کرده است، آیا این مبلغ خمس دارد؟
ج: مال پسانداز شده از منفعت کسب اگر برای تأمین هزینه های زندگی باشد، سر سال خمسی خمس دارد، مگر اینکه پسانداز برای تهیّه لوازم ضروری زندگی و یا تأمین هزینه های لازم باشد که در این صورت اگر بعد از سال خمسی در آینده نزدیک (تا چند روز) در راه های مذکور مصرف شود، خمس ندارد.(اجوبة الاستفتائات، س909)
حضرت امام :اگر پول را چند سال نگاه دارد برای آنکه خانه بخرد، از مؤونه حساب نمی شود و واجب است خمس آن را بپردازد.(تحریرالوسیله، ج1، کتاب الخمس القول فیما یجب فیه الخمس، م17)
خانه ساخته شده به قصدسکونت وفروش آن قبل ازسکونت
س)خانه نیمه سازی در یکی از شهرها دارم که به علت سکونت در ساختمان های دولتی نیازی به آن ندارم، لذا قصد دارم آن را فروخته و با پول آن ماشینی برای استفاده شخصی بخرم، آیا به پول آن خمس تعلّق می گیرد؟
ج. اگر خانه مزبور راازدرآمد سالانه ودر بین سال به قصد سکونت درآن ساخته یا خریده اید، ودر همان سال آن را فروخته ایدپول فروش آن اگردر همان سال فروش درمؤونه زندگی مصرف شود، خمس ندارد،و همچنین اگر بعداز سکونت در آن، درسال بعدآن را فروخته باشید، پول فروش آن خمس ندارد.(اجوبه،س س 882.)
پول پيش پرداخت برای خريد خانه
س)مبلغ صد هزار تومان به مؤسسهاى پرداخت نمودم تا در آينده زمين مسکونى به من تحويل دهد و الآن يک سال از آن مىگذرد و از طرفى قسمتى از آن پول مال خودم است و قسمت ديگر را قرض کرده و مقدارى از قرض را هم پرداختهام، آيا به آن خمس تعلّق مىگيرد؟ مقدار آن چقدر است؟
ج) اگر گرفتن زمين براى ساخت مسکن مورد نياز متوقف بر پيشپرداخت مقدارى از پول آن باشد، مبلغ پرداخت شده خمس ندارد، حتى اگر از درآمد کسب شما باشد. (اجوبه،س س 884.)
پس اندازپول برای خریدخانه
س)اگر کسی که توان خرید خانه را بصورت یکجا ندارد بخواهد با پس انداز قسمتی از درآمدش خانه بخرد در این صورت آیا پس انداز های چند ساله اش خمس دارد یا خیر؟
ج)مبلغ پس انداز شده اگر از درآمد کسب باشد و تا سر سال خمسی صرف در مؤونه نشود، سر سال خمسی مشمول خمس است؛ بله اگر در آستانه صرف در مؤونه تا چند روز پس از سال خمسی باشد، خمس ندارد و الا متعلق خمس است.
6/2- وسائل نقليه
ماشين جهت استفاده شخصى
س)شخصى براى آسايش و رفع نيازهاى خانوادهاش اقدام به خريد ماشينى با مال غير مخمّس و سودى که در وسط سال به دست آمده، نموده است، آيا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟ در صورتى که ماشين را براى انجام امور مربوط به کارش خريده باشد، چه حکمى دارد؟ ج) ماشين اگر براى انجام امور مربوط به کار و کسب او باشد، حکم ابزار کار را در وجوب خمس دارد، ولى اگر براى رفع نيازهاى زندگى و جزء احتياجات مناسب با شأن عرفى او باشد، خمس ندارد. البته اگر بر پول خريد آن سال خمسى گذشته، خمس پرداخت شود.
ماشین جهت مسافربری
(وسيله نقليهاى كه با آن كار مىكند و وسيله كسب است) دراین صورت، حكم سرمايه را دارد
ماشین جهت استفاده شخصی ومسافربری
(وسيله نقليهاى كه گاهى از آن جهت كارهاى شخصى استفاده مىكند و گاهى با آن كسب و كار مىكند) از سه صورت برخوردار است.
1) از اين وسيله بيشتر براى كارهاى شخصى خود استفاده مىكند. در اين صورت حكم قسم اول جارى است.
2) بيشتر از وسيله مذكور براى كار و كسب (مثل مسافركشى يا باركشى) استفاده مىكند.
در اين صورت نيز حكم قسم دوم جارى است.
3) اينكه از وسيله مذكور بهطور مساوى گاهى در مورد كارهاى شخصى استفاده مىكند و گاهى براى كسب و كار در اين صورت باز نصف قيمت آن حكم قسم اول را دارد و نصف ديگر آن حكم قسم دوم را.
دريافت خودرو بعد از سال خمسى
س)چنانچه با پولى كه درآمد سال است، قبل از رسيدن سال خمسى، پول خودرو را بپردازيم و پس از سال خمسى خودرو را تحويل بگيريم، آيا خمسى به پول خودرو تعلّق مىگيرد؟
ج) اگر خودرو مؤونه در حدّ شأن عرفى شما بوده و خريدارى گرديده و پول پرداختى به عنوان بخشى از ثمن(قيمت) است، خمس ندارد وگرنه خمس دارد.
پول پيش خريد خودرو سوارى
در مورد خمس پولى كه بابت خريد خودرو مورد نياز به حساب ريخته مىشود و سال خمسى بر آن مىگذرد دو صورت، متصور است:
صورت اول: پولى كه از درآمد بين سال است بابت پيش خريد خودرو مورد نياز به طرف مقابل پرداخت مىشود تا بعدها پس از گذشت سال خمسى خريدارى شود، در این صورت خمس دارد. (استفتائات حضرت امام ، ج ١ ، ص ٣٧٧ ، س ٩٨ )
صورت دوم: پولى كه از درآمد بين سال است بابت خودرو سوارى خريدارى شده، پرداخت مىشود تا در آينده خودرو را تحويل بگيرد، در اين صورت خمس ندارد. (همان)
ناگفته نماند كه آنچه مطرح شد مربوط به وسيله نقليه سوارى مورد نياز است و اما خودروى كه جهت كار مثل نقل مسافر و بار از آن استفاده مىشود، قهراً حكم سرمايه را دارد .
اگرپرداخت خمس خودروموجب عسر وحرج شود؟
س)كسى با زحمت و تلاش، بعد از سالها، كاميونى فراهم كرده كه با آن كار مىكند و نتوانسته خمس آن را پرداخت نمايد. الآن كه اقساط و بدهى ماشين تمام شده بهدليل اينكه مدل ماشين پايين آمده و قوانين جارى او را مجبور به تعويض ماشين و خريد ماشين مدل بالاتر مىكند، كه آن هم به نوبهى خود هزينهاى را طلب مىنمايد، مجبور است براى مدت ديگرى اقساط وام جديد را بپردازد، با توجه به اينكه درآمد ماشين جوابگوى هزينه زندگى، پرداخت اقساط و پرداخت خمس نيست، تكليف او در مورد پرداخت بدهىاش چيست؟ ج) اگر قيمت ماشين به مقدارى باشد كه در صورت پرداخت خمس آن، درآمد كسب با باقىمانده پول فروش آن، وافى به هزينه زندگى او نباشد، خمس ندارد.
7/2-سرمايه صندوق قرضالحسنه
س-تعدادى از افراد تصميم به ايجاد صندوق قرضالحسنه بين خود گرفتهاند تا هنگام نياز به يکديگر قرضالحسنه بدهند. هر عضو علاوه بر مبلغى که در ابتداى تشکيل پرداخته، بايستى هرماه براى افزايش موجودى صندوق مبلغى را بپردازد، اميدواريم لطف فرموده چگونگى پرداخت خمس هر عضو را بيان فرماييد و در صورتى که سرمايه صندوق بهطور دائمى به عنوان قرض در دست اعضا باشد، اداى خمس آن چگونه خواهد بود؟
ج) اگر هر يک از افراد که سهم خود را از منفعت کسب که سال خمسى بر آن گذشته پرداخته باشد، واجب است خمس آن را بپردازد. ولى اگر آن را در بين سال داده است، در صورتى که دريافت آن براى او در پايان سال خمسى وى ممکن باشد، بايد خمس آن را در پايان سال بدهد، و در غير اين صورت تا آن را از صندوق دريافت نکرده، پرداخت خمس آن بر او واجب نيست ولى پس از امکان دريافت بايد بلافاصله خمس آن را پرداخت کند.
س-آيا صندوق قرضالحسنه شخصيت حقوقى مستقلى دارد؟ اگر داشته باشد، آيا به سود حاصل، خمس تعلّق مىگيرد؟ اگر شخصيت حقوقى مستقلى نداشته باشد، کيفيت پرداخت خمس آن چگونه است؟
ج) اگر سرمايه صندوق ملک شخصى اشخاص به نحو اشتراک باشد، سود حاصل از آن، نسبت به سهم هر يک از اعضا ملک شخصى او خواهد بود و بايد خمس آن را در زائد برمؤونه سالش بپردازد. ولى اگر سرمايه صندوق ملک شخص يا اشخاص نباشد مثل اينکه از مال وقف عام و مانند آن باشد، سود حاصل از آن، خمس ندارد.
س)آیا به پولی که به مدت دو سال به صورت قرض الحسنه در بانک بوده، خمس تعلّق می گیرد؟
ج. هر مقداری که از منفعت کسب پس انداز می شود، یک بار به آن خمس تعلّق می گیرد و پس انداز آن در بانک به صورت قرض الحسنه موجب سقوط خمس آن نمی شود. بله، قرضی که نمی تواند آن را تا سر سال خمسی از قرض گیرنده پس بگیرد، تا آن را پس نگرفته، پرداخت خمس آن واجب نیست.(اجوبه، س 955.)
8/2- حیوانات اهلى و نماء آنها س) افراد کشاورز برای امرار معاش محتاج به نگهداری از حيواناتی مانند گاو و گوسفند و مانند آنها هستند تا اينكه از منافع منفصله آنها در مؤونه زندگی خود استفاده نمايند. آيا به اين حيوانات و نماءات منفصل آن خمس تعلق میگيرد؟
ج) خود آن حيوانات چنانچه زايد بر شأن نبوده و مورد نياز باشند و از درآمد کاری يا منافع کسب که سال بر آن نگذشته تهيه شده باشند، خمس ندارد ولی به نماءات منفصل (از قبيل روغن و پشم و...) که تا سر سال خمسی مصرف نشده خمس تعلّق میگيرد.
3)حکم مؤونه تبدیل شده به سرمایه س)مؤونه ای که تبدیل به سرمایه شده آیا متعلق خمس هست یا نه؟
به عنوان مثال شخصی خانه ای مسکونی دارد که درآن زندگی میکرده و الآن خانه دیگری مناسب شأن خودش خریداری کرده است و خانه سابق را سرمایه قرار داده است.
س)آیا به خانه سابق خمس تعلق میگیرد یا نه؟
(خانه دوم را در بین سال خمسی از درآمد خریداری کرده است)
در فرض سؤال اگر به مقدار حداقل یک سال در خانه اول زندگی کرده، مشمول خمس نمی گردد.
4)هزینه کردن از سرمایه و جایگزین نمودن سود
مسأله )اگر در اوّل سال منفعتی نبرد و از سرمایه خرج کند و پیش از تمام شدن سال منفعتی به دستش آید، میتواند مقداری را که از سرمایه برداشته، از منافع کسر کند ( توضیح المسائل مراجع، مسئله1783)
5) اگر پرداخت خمس سرمایه ،موجب عسر وحرج شود ویا ویا کسب با باقی مانده مناسب با شأن عرفی فردنباشد؟
6) کم شدن از سرمایه مسأله )اگر مقداری از سرمایه از بین برود و از باقی مانده آن منافعی ببرد که از خرج سالش زیاد بیاید، میتواند مقداری را که از سرمایه کم شده، بردارد .(توضیح المسائل مراجع، مسئله1784)
چکیده فصل سوم: مواردوجوب خمس(2)
1- سرمایه بردونوع است:
الف: سرمايهاي که از درآمد کسب و کار و حقوق تهيه شده است،این نوع سرمایه متعلق خمس است. ب: سرمایه تهیه شده از اموالي که متعلق خمس نيست.
2- اگر سرمایه به مقدارى باشد که با پرداخت خمس آن، درآمد کسب با بقيه وافى به هزينهى زندگى او نيست و يا اينکه کسب با بقيه مناسب با شأن عرفى او نباشد، خمس ندارد. 3- چنانچه سهام رابه قصدگران شدن خریده باشدوقبلا امکان فروش وجود داشته وبه خاطربالارفتن قیمت نگهداری شده باشد که دراین صورت ارزش افزوده سرسال خمس دارد.
4- اگر سهام از درآمد کسب تهیه شده باشد، متعلق خمس است مگر آنکه در اثناى سال خمسى خریدارى و فروخته شود . 5- ابزار و آلات کسب، حکم سرمايه را دارد که اگر از درآمد کسب تهيه شود، خمس دارد. 6- اگر مكانی در ابتدا پاركينگ احداث شده و حداقل تا پايان سال خمسى از آن به عنوان پاركينگ خصوصى استفاده مىشده است، با تغيير كاربرى خمس ندارد ولى اگر در وسط همان سالِ احداث پاركينگ تبديل به مكان تجارى شده است، در حكم سرمايه است كه خمس دارد. 7- مغازه ای که همراه منزل خریداری شده اگر به قصد کسب نخريده و فعلاً هم از آن کسب درآمد نمىکند و جزو منزل محسوب مىشود، آن مغازه حکم مستقلى ندارد بلکه ملحق به منزل مىباشد 8-اگر کسی طلای مسکوک داشته باشد،اگر جزء منفعت کسب محسوب شود، حکم ساير درآمدهای کسب را در وجوب خمس دارد. 9-خرید انگشتر طلا براى مرد، به لحاظ آنکه پول در راه حرام صرف شده وجزء مؤونه نيست ،بايد خمس آن پرداخت شود. 10- اگر کسی با سرمايهای که مشمول خمس نيست يا خمس آن داده شده است ، سکه بهار آزادی بخرد و بخواهد در سال مالیاش يا چند سال بعد با فروش آنها کاری را شروع بکند يا از پول فروش آن در مخارج زندگیاش استفاده کند ،اگر سكهها را براى فروش خريده است ولو به اين كه بعداً صرف در احتياجات زندگى كند، ارزش افزوده آن جزو درآمد سال فروش محسوب مىشود كه اگر صرف در مؤونه نشود، خمس دارد. 11- اگر شخصى زمينى خريده تا در آن خانهاى براى خودش بسازد، ولى چون پول کافى براى ساخت نداشته، سال بر آن گذشته و آن را به فروش هم نرسانده است، اگر زمين را از منفعت کسب سال، براى ساخت مسکن مورد نياز، خريده باشد، خمس ندارد. 12- اگر زمينی را از درآمد بين سال براى احداث باغ جهت نياز شخصى و به عنوان محلى براى استراحت تهيه كرده باشد، و مازاد بر شأن و موقعيت عرفى اونباشد، خمس ندارد. 13- اگر زمين را با پول غيرمخمّس خريده، سر سال خمسی بايد خمس آن را بپردازد و اگر با پول مخمّس خريده، چنانچه سر سال خمسی ترقّی قيمت داشته و قابل فروش بوده، بايد خمس ترقّی قيمت را به قيمت سر سال خمسی بپردازد. 14-اگر زمين کشاورزی را سالهای قبل با منافع کسب يا حقوق خود به قیمت ارزانی خریداری کرده باشد و الان به چند برابر قیمت خریدارزش داشته باشد، خمس مبلغ پرداختی بابت قيمت زمين را ضامن است و با فرض تفاوت چشمگير نسبت به قيمت فعلی، احوط مصالحه در مقدار تفاوت قيمت است. 15- اگر زمینی را خریداری کرده باشدتا پس از ترقی قیمت آن را بفروشد، اگر با پول غيرمخمّس خريده، سر سال خمسی بايد خمس آن را بپردازد و اگر با پول مخمّس خريده، چنانچه سر سال خمسی ترقّی قيمت داشته و قابل فروش بوده، بايد خمس ترقّی قيمت را به قيمت سر سال خمسی بپردازد. 16- زمين مواتى را که به قصد تبديل آن به باغ ميوه احياء نموده ،بعد از کم کردن مخارج احياى آن، خمس دارد، و مخيّر است که خمس زمين را از عين آن بدهد و يا از قيمت فعلى آن. و همچنين خمس هزينههايى كه بابت چاه، نهالها و کاشت و پرورش آن انجام داده بايد پرداخت شود، مگر اينکه به اين باغ براى هزينه زندگى نياز داشته باشد و با پرداخت خمس آن درآمدش وافى براى هزينه زندگى نباشد که در اين صورت خمس ندارد. س17-اگر زمينی را تبدیل به باغ کند، چنانچه جهت فروختن میوه های آن به باغ تبدیل کرده باشد، خمس تمام مبلغى را که هزينه کرده و از درآمد سال بوده بايد بپردازد و زمين اگر متعلّق خمس نبوده و يا خمس آن را داده بود خمس ندارد و اگر مىخواهد باغ را بفروشد در صورتى که باغ قابل فروش است سر سال بايد علاوه بر خمس مبالغ هزينه شده خمس افزايش قيمت نيز پرداخت شود. 18-اگر خانه ای از درآمد بين سال براى زندگى و سکونت ساخته شده باشد، متعلق خمس نمی باشد، ولى اگر از درآمدى که سال بر آن گذشته، ساخته شده باشد، خمس پولى که در ساخت آن هزينه شده، بايد پرداخت شود. 19-اگر منزلی را به قصدسکونت تهیه کرده باشد ولی به علت عدم نیاز بفروش برساند. چنانچه
آن راازدرآمد سالانه ودر بین سال به قصد سکونت درآن ،ساخته یا خریدهباشد، ودر همان سال آن را بفروشد،پول فروش آن اگردر همان سال فروش درمؤونه زندگی مصرف شود، خمس ندارد،و همچنین اگر بعداز سکونت در آن، درسال بعدآن را بفروشد، پول فروش آن خمس ندارد. 20- اگر کس طبق دوم منزلش رابراى آينده فرزندانش بسازد،چنانچه در حال حاضر از مخارج مناسب با شأن عرفى وى محسوب شود، آنچه به مصرف رسانده است، خمس ندارد و در صورتى که اين چنين نباشد و در حال حاضر هم، نه خودش و نه فرزندانش به آن نياز ندارند، پرداخت خمس آن واجب است. 21- فردی که با داشتن يك واحد مسكونى کوچک منزل دومی راتهیه ومنزل اولی رااجاره داده است، چنانچه منزل قبلى را از درآمد بين سال تهيه نموده و حداقل يک سال در آن سکونت داشته است، خمس ندارد؛ و منزل دوم که فعلاً منزل مسکونى مورد نياز وی محسوب مىشود نيز خمس ندارد. 22-اگر شخصی خانه خود را بفروشد وبه منظوراستفاده ازسودآن پول آن را در بانک بگذارد ، اگر خانه را از درآمد سالانه شغلی برای سکونت و به حساب مخارج سالانه، ساخته یا خریده و بعد از سال خمسی آن را فروخته باشد، پول فروش آن در هر صورت خمس ندارد. 23-اگر کسی طبقه دوم خانه اش را از محل درآمد سالانه شان برای سکونت تهیه نماید ولی فعلاً به خاطر نیاز به مخارج زندگی اجاره بدهد، به آن خمس تعلّق نمی گیرد، ولی اگر طبقه دوم را به قصد اجاره دادن ساخته یا تهیه کرده باشد تا اجاره آن را صرف هزینه های زندگی کند، حکم سرمایه را دارد ومتعلق خمس می باشد. 24- اگر کسی خانه مسکونی خود را بفروشد به قصدآن که خانه ای دیگر بخرد یا بسازد، ازآنجایی که خانه از مؤونه(یعنی: مورد نیاز در زندگی) بوده،پول فروش آن خمس ندارد، هرچندتاسر سال باقی بماند.البته بنابه فتوای حضرت امام خمینی قدس سره :
اگر خانه فروخته شده از ارباح مکاسب و حقوق و درآمد بدون دادن خمس تهیه شده، پول فروش آن فوراً خمس دارد.
25- اگر ماشينی براى انجام امور مربوط به کارو کسب تهیه شده باشد، حکم ابزار کار را در وجوب خمس دارد، ولى اگر براى رفع نيازهاى زندگى و جزء احتياجات مناسب با شأن عرفى فرد باشد، خمس ندارد. 26- وسيله نقليهاى كه گاهى از آن ،جهت كارهاى شخصى استفاده مىكند و گاهى با آن كسب و كار مىكند، بستگی به این داردکه بیشتربرای کدام مورداستفاده می شود،پس چنانچه بيشتر براى كارهاى شخصى خود استفاده مىكندخمس ندارد ولی درصورتی که بيشتر براى كار و كسب (مثل مسافركشى يا باركشى) استفاده مىكند،متعلق خمس است واگراز وسيله مذكور بهطور مساوى گاهى در مورد كارهاى شخصى استفاده مىكند و گاهى براى كسب و كار در اين صورت باز نصف قيمت آن حكم قسم اول را دارد و نصف ديگر آن حكم قسم دوم را. 27-پولى كه بابت خريد خودرو مورد نياز ازدرآمدسال به حساب ريخته مىشود و سال خمسى بر آن مىگذرد اگرخودرو پس از گذشت سال خمسى خريدارى شود، در این صورت خمس دارد. ولی چنانچه بابت خودرو سوارى خريدارى شده، پرداخت مىشود تا در آينده خودرو را تحويل بگيرد، در اين صورت خمس ندارد. 28-دراینکه آیاسودحاصل از سرمایه صندوقهای قرض الحسنه متعلق خمس است یانه؟ اگر سرمايه صندوق ملک شخصى اشخاص به نحو اشتراک باشد، سود حاصل از آن، نسبت به سهم هر يک از اعضا ملک شخصى او خواهد بود و بايد خمس آن را در زائد برمؤونه سالش بپردازد. ولى اگر سرمايه صندوق ملک شخص يا اشخاص نباشد مثل اينکه از مال وقف عام و مانند آن باشد، سود حاصل از آن، خمس ندارد. 29- هر مقداری که از منفعت کسب پس انداز می شود، یک بار به آن خمس تعلّق می گیرد و پس انداز آن درمثل بانک به صورت قرض الحسنه موجب سقوط خمس آن نمی شود. بله، قرضی که نمی تواند آن را تا سر سال خمسی از قرض گیرنده پس بگیرد، تا آن را پس نگرفته، پرداخت خمس آن واجب نیست. 30- اگر در اوّل سال منفعتی نبرد و از سرمایه خرج کند و پیش از تمام شدن سال منفعتی به دستش آید، میتواند مقداری را که از سرمایه برداشته، از منافع کسر کند .
سوالات فصل سوم: مواردوجوب خمس(2)
س1- سرمایه برچندنوع است،بیان کنید؟
س2- درچه صورتی به سرمایه خمس تعلق نمی گیرد؟ س3- ارزش افزوده سهامی که فرد به قصدگران شدن خریده باشدو باوجوداکان فروش آن درگذشته ،به خاطربالارفتن قیمت نگهداری شده باشد چه حکمی دارد؟ س4- حکم خمس سهامی که از درآمد کسب تهیه شده باشدچیست؟ س5- ابزار و آلات کسب چه حکمی دارد؟ س6- آیابه مغازه ای که همراه منزل خریداری شده خمس تعلق می گیرد؟ س7- آیا انگشتر طلایی که مردبرای خودخریده متعلق خمس است؟ س8- درچه صورتی به زمینی که خریداری کرده است تا پس از ترقی قیمت آن را بفروشد، خمس تعلق می گیرد؟ س9-آیابه زمينی که تبدیل به باغ شده است خمس تعلق می گیرد؟ س10- آیا منزلی راکه به قصدسکونت تهیه نموده است ولی به علت عدم نیاز بفروش می رساند،چیست؟ س11- آیا طبقه دوم منزلی که فرد براى آينده فرزندانش ساخته است،متعلق خمس است؟ س12- فردی که با داشتن يك واحد مسكونى کوچک منزل دومی راتهیه ومنزل اولی رااجاره داده است،حکم خمس منازل چه می شود؟ س13-اگر شخصی خانه خود را بفروشد وبه منظوراستفاده ازسودآن پول آن را در بانک بگذارد ، آیا پول فروش آن متعلق خمس است؟ س14-اگر کسی طبقه دوم خانه اش را از محل درآمد سالانه اش برای سکونت تهیه نماید ولی فعلاً به خاطر نیاز به مخارج زندگی اجاره بدهد، حکم خمس آن چه می شود؟ س15- حکم وسيله نقليهاى كه گاهى از آن ،جهت كارهاى شخصى استفاده مىكند و گاهى با آن كسب و كار مىكند، چیست؟ س16-درچه صورتی به پولى كه بابت خريد خودروی مورد نياز ازدرآمدسال به حساب ريخته مىشود و سال خمسى بر آن مىگذرد،خمس تعلق می گیرد س17- اگر در اوّل سال منفعتی نبرد و از سرمایه خرج کند و پیش از تمام شدن سال منفعتی به دستش آید، میتواند مقداری را که از سرمایه برداشته، از منافع کسر کند .
من ضیعه الاقرب