مرزدار

احکام خمس                                                                                       با عنایت به اهمیت و فراوانی پرسش های پیرامون خمس،نوشتاری راکه دراختیار دارید ،مسائل واحکام خمس، براساس فتاواى حضرت امام قدس سره ومقام معظم رهبری مدظله العالی ، درچندفصل تدوین گردیده است. امید است گامی در مسیر ترویج احکام باشد.

فصل اول :  نحوه محاسبه وپرداخت خمس

مسائل این فصل درچندبخش بیان میشود

بخش اول: تعيين وضابطه  مبدأ سال خمسى                                                             ١) قهرى بودن مبدأ سال خمسى                                                                                   تعيين مبدأسال خمسى كه براساس آن محاسبه صورت مى‌گيرد،يك امرى انتخابى نيست؛ به‌گونه‌اى كه به دلخواه خود هر زمانى را كه خواست بتواندمبدأ سال قرار دهد،بلكه امرى است قهرى وواقعى وداراى ضابطه خاصى است كه با وجودآن ضابطه، مبدأ  سال خمسى مشخص می شود.                                                                                                                                                  2) ضابطه مبدأ سال خمسى                                                                                         در ضابطه مبدأ سال خمسى نظر حضرت امام ومقام معظم رهبری این است که: مبدأ سال خمسى كسانى كه درآمد تدريجى روزانه دارند مانند تاجر، كاسب و صنعت‌گر، اولين روزى است كه شروع به كسب و كار كرده‌اند و كسانى كه حقوق بگيرند و درآمد كارشان در زمان معينى (مثل آخر برج) به دست مى‌آيد، مبدأ سالشان، اولين روزى است كه حقوق و درآمد در اختيارشان قرار مى‌گيرد و تمكن از دريافت دارند (ولو دريافت نكنند) و براى كشاورز مبدأ سال خمسى، وقت برداشت و جمع‌آورى محصول و براى باغدار زمان چيدن ميوه است.   ( تحرير الوسيله، ج ١ ، ص ٣٢۶  ، استفتائات، ج ١ ، س ١٣۵ ، واجوبه،س 996)

مسئله:اگر حقوق انسان در روز سال خمسی واریز شود یا درامدی کسب نماید،چنانچه سر سال خمسی او بعد از ظهر آن روز بوده و صبح همان روز درآمدی به دستش رسید به آن درآمد خمس تعلق می گیرد، اما اگر سر سال خمسی او قبل از ظهر بوده در صورتی که درآمدی در آن روز به دستش رسید می تواند جزو درآمد سال بعد محسوب کند.

1/2-مبدأ سال خمسی براى جوانان مجرّد                                                                                   اگر جوان مجرد درآمد شخصى هرچند به مقدار کم داشته باشد، واجب است که سال خمسى تعيين نموده و درآمد سالانه خود را محاسبه کند تا در صورتى که چيزى از درآمد تا پايان سال باقى بماند، خمس آن را بپردازد و ابتداى سال خمسى او هنگام حصول اولين درآمد است.                                                      2/2-مبدأ سال خمسی براى افرادی که درآمدمقطعی دارند                                             برافرادی که گاه گاه وبصورت مقطعی درآمدی دارند، واجب است که زمان دستيابى به اولين درآمد سال را ابتداى سال خمسى خود قرار دهند، و هر چه را در طول سال از منفعت کسب خرج مصارف شخصى خود از قبيل آنچه ذکر کرده‏ايد، مى‏کنيد خمس ندارد و هر چه از منفعت کسب سال، از مؤونه و مخارج سالانه‏تان تا سر سال زياد بيايد، واجب است که خمس آن را بپردازيد.(اجوبه،س999)                                                                                               3/2- مبدأ سال خمسى افرادی که حقوق مقدماتی وحقوق ثابت دریافت می کنند    کسانی که برای اشتغال ناچاربه گذراندن دوره آموزشی هستندوباید پنج،شش ماهی این دوره راسپری نمایندتابه کارمشغول شوند ودرحین گذراندن دوره حقوقی دریافت می نمایند،اگر حقوق دوره آموزش به عنوان اجرت به آنها داده می شود،از همان زمانى که اوّلين حقوق را دريافت می کنند،اول سال خمسى آنهاست، ولى اگربه شکل کمک وهديه بوده است، خمس نداشته و اول سال خمسى زمانى است که اولين حقوق رسمى خود را دريافت مى‌کنند (تنظیم شده دردفتراستفتاءات معظم له)                                                4/2-مبدأ سال خمسى افرادی که چندشغل دارند                                                                 شخصى که داراى چند شغل است و چند منبع درآمد دارد، مانند کارمند حقوق بگيرى که کشاورزى هم مى کند يا اين که کاسب است و منزل و مغازه‌ى خودش را هم اجاره داده ، براى هر کدام از اين‌ها مى تواند سال جداگانه‌اى قرار بدهد، ولى چنانچه در يکى از اين شغل‌ها زيانى ديد و ضررى کرد نمى تواند خسارت اين را از سود ديگرى جبران کند. قهراً هر کدام از اينها حساب مستقل دارد و اگر سودى به دست آورد و از مؤونه‌ی سالش اضافه آمد، سر سال خمسى بايد خمس اين را بپردازد.                                                             5/2- مبدأ سال خمسى افرادی که درسال یک باربطوراتفاقی درآمدی کسب می کنند   آغاز سال خمسى براى كسى كه شغلى ندارد و اتفاقا معامله اى مى كند و سود مى برد؛ از هنگام فايده بردن است و چنانچه از مخارج سال زياد آمد، بايد خمس آن را بپردازد.                   (توضيح المسائل مراجع، م 1765)                                                                                6/2- مبدأ سال خمسى افراد نابالغ
افراد نابالغ كه سرمايه اى داشته و از آن منافعى به دست آورده اند، بنابر احتياط واجب، بايد خمس آن را پس از بلوغ بدهند.( اجوبة، س 1035)                                                                7/2- مبدأ سال خمسى کسانی که تاکنون سال خمسی نداشته اند                 افرادی که بعدازسالعا کسب درآمدمحاسبه اموال می کنند ولی زمان دریافت اولین درآمدرافراموش کردهاند،مبدأ سال خمسى اشان هنگام محاسبه اموالشان می باشد.                                                                                        

3) معيار سال شمسى است يا قمرى

مکلف در انتخاب سال شمسی یا قمری مخیر است که سال قمرى قرار دهد يا سال شمسى.                        ( توضيح المسائل مراجع، م 1766؛  اجوبة، س1000.)

 4)تغيير سال خمسی

تقديم و تأخير سال خمسى جايز نيست مگر با اجازه ولى امر خمس و بعد از حساب مدت گذشته و مشروط است به اينکه موجب وارد شدن ضرر به صاحبان خمس نشود، و در مورد اجناسى که پول پرداختى بابت خريد آن از درآمد سال قبل بوده است، بايد خمس آن پول‏ها پرداخت شود.                                      (سایت لیدر،استفتاءات مقام معظم رهبری)                                                        5)پرداخت خمس درآمدها به محض دریافت بدون تعیین سال خمسی                                                                   اگرکسی بخواهد به محض کسب هر گونه درآمد خمس آن را پرداخت نمايد تا نياز به تعيين سال خمسى و محاسبه اموال باقى‌مانده نباشد ، مانع ندارد ولى چون ممکن است درپرتو چنين محاسباتى بخاطر کثرت وتنوع آنها دچار مشکل شود، مي‌تواندروزی راکه اولين درآمدى را درآن بدست آورده، اول سال خمسى خود قرار دهد و خرج‌هاى لازم را از درآمد خود بردارد و سر سال خمسى خمس آ نچه که از مخارج اضافه آمده را بپردازد.