احکام بیت المال(1)

بسم الله الرحمن الرحیم
احکام اموال وامکانات بیت المال
مقدمه:
بيت المال، در نظام اقتصادي اسلام، بيشترين مباحث را به خود اختصاص داده و از جايگاهي ويژه برخوردار است.            اموال،امکاناتبیت المال وحتی مسئولیتها درنظام اسلامی امانتی است دراختیارمدیران  که به حکم فطرت و عقل و شریعت، مراعات ازآن واجب وصیانت و حفاظت از آن لازم وضروری است؛وخیانت درآن از نظر عقل و شرع مذموم  وبرای آن مجازات سختی منظورشده است  قرآن کریم  رعایت امانت  ودوری ازخیانت درامانت راازجمله صفات مومنان دانسته ،می فرماید:� وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ �(مؤمنون، آیه 8)                                                                                                        
  ورسول مکرم اسلام صلی الله علیه وآله وسلم خشم وغضب الهی  ولعن همه انبیاء راثمره بهره برداری نابجا ازبیت المال می داند � امام باقر عليه السلام از رسول اكرم صلي الله عليه و آله نقل مى فرماید كه: �خَمْسَةٌ لَعَنْتُهُمْ ـ وَكُلُّ نَبيٍّ مُجابٍ- ...وَ الْـمُسْتَأثِرُ بِالفَيْئ المُسْتَحِلُّ لَهُ. � (کافی/2/293)                                                                                                             
        پنج كس اند كه من و هرپيامبر مستجاب الدعوه اى، آنان را لعنت كرده است: ...ازجمله كسى كه اموال عمومى را، به خود منحصر سازد و تصرّف در آن را به نفع خود حلال شمارد.
توصیه ،تاکید وسفارت گوناگونی درامرحفظ وحراست وصیانت ازبیت المال درآموزه ای دینی وکلمات نورانی امیرمومنان درنهج البلاغه  به چشم می خورد که جملگی حاکی ازاهمیت وضرورت اهتمام  به بیت المال ازناحیه فرماندهان ومدیران ومتصدیان امر دارد که به پاره ای ازآنها اشاره می شود:                                                                                1)سفارش به صرفه جویی درمصرف وبکارگیری اموال وامکانات ازبیت المال، نظیر توصیه های امام علیه السلام  به كارگزارانش : �  أدِقُّوا أقْلامَكُمْ وَ قارِبُوا بَيْنَ سُطوركُمْ وَ أحْذِفُوا عَنّي فُضُولَكُمْ وَ اقْصِدُوا قَصْدَ الْمَعاني، وَ إيّاكُمْ وَالإكْثار؛ فَإنَّ أمْوالُ الْمُسْلِمينَ لا تَحْتَمِلُ الاْضْرَارَ� )بحارالأنوار، ج 76، ص49 )                                                                                 قلم هاى خود را نازك كنيد و سطرها را نزديك به هم گيريد و زيادتى كلمات را حذف كنيد و مقاصد و منظورها را در نظر بگيريد! بر حذر مى دارم شما را از پرحرفى و پر نويسى؛ زيرا، اموال مسلمانان نمى تواند اين گونه خسارت ها را تحمل كند.
2)سفارش به دوری ازویژه سازی و اختصاص به خوددادن بیت المال ؛ نظیر توصیه به مالک اشتر که فرمود:� إيّاكَ وَ الاستئثارَ بِمَا الناسُ فيهِ أُسْوَه�بپرهيز از ويژه سازى (انحصار طلبى) در چيزهايى كه همه مردم در آنها برابرند.                                                                                                                                                            بدیهی است یکی ازخطراتی که درمورد بیت المال وجوددارد استفاده های شخصی ازآنها توسط مدیران ومتصدیان امر است لذا امام حتی هنگام شهادت اظهارنگرانی می فرماید ازاینکه حاکمانی زمام امورمسلمین رابه دست گیرند واموال وامکانات بیت المال را بخوداختصاص دهند درنامه 62 نهج البلاغه فرمود:�وَلكِنَّني آسى أنْ يَلِيَ أمْرَ هذِهِ الْأُمَّةِ سُفَهاؤها وَ فُجّارُها فَيَتَّخِذُوا مالَ اللّه دُوَلاً ... �از اين اندوهناكم كه سرپرستى حكومت اين امّت به دست بى خردان و نابكاران افتد، بيت المال را به انحصار در آورند
3) استرداد بیت المال                                                                                                                                          از جمله روشهای امام علی علیه السلام نسبت به بیت المال، برگرداندن چیزهایی است که از بیت المال، به غارت رفته است. در خطبه پانزدهم، در باره بیت المال تاراج شده می فرماید:�وَاللّه ِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النساءُ وَ مُلِكَ بِهِ الإماءُ لَرَدَدْتُهُ ... � (نهج البلاغه، خطبه 15.)                                                                                                       به خدا سوگند! بیت المال تاراج شده را هر کجا که بیابم، به صاحبان اصلی آن باز می گردانم، گرچه با آن، ازدواج کرده و یا کنیزانی خریده باشند.
 4)برخوردشدید بامتخلفان نسبت به بیت المال
 حضرت به يكى از كارگزاران اش نوشت :� فَقَدْ بَلَغَنِى عَنْكَ أمْرٌ، إنْ كُنْتَ فَعَلْتَهُ فَقَدْ أسْخَطْتَ رَبَّكَ وَ عَصَيْتَ إمامَكَ، وَ أخْزَيْتَ أمَانَتَكَ. بَلَغَنِي أَنَّكَ جَرَّدْتَ الْأرْضَ فَأخَذْتَ مَا تَحْتَ قَدَمَيْكَ، وَ أكَلْتَ ما تَحْتَ يَدَيْكَ. فَارْفَعْ إليَّ حِسابَكَ! وَ اعْلَمْ أنَّ حِسابَ اللّه ِ أعْظَمُ مِنْ حِسابِ النّاسِ. (نهج البلاغه، نامه 40.)
درباره ى تو به من خبرى رسيده است، اگر چنين كرده باشى، همانا كه خداى خويش را به خشم آورده و از فرمان پيشواى خود سرباز زده و در امانت، كار به رسوايى كشانده اى                                                                                    مرا گفته اند كه به ستم، زمين از بار و بر، تهى ساخته اى و باغ و بستان مردمان گرفته اى و كيسه ها از اندوخته ها پرداخته اى. اينك، حساب خود را نزد من فرست و بدان كه حساب خواهى خدا، از حساب رسى آدميان، دشوارتر است.
 ودر نامه اى به يكى از كارگزاران خودمرقوم فرمود:� وَ مَنِ اسْتَهَانَ بِالْأمَانَةِ، وَ رَتَعَ فِى الْخِيَانَةِ وَ لَمْ يُنَزِّهْ نَفْسَهُ وَ دِينَهُ عَنْهَا، فَقَدْ أَحَلَّ بِنَفْسِهِ الذُلَّ وَ الْخِزْيَ فِي الدُنْيا وَ هُوَ في الاْخِرَةِ أذَلُّ وَ أخْزَى. وَ إنَّ أعْظَمَ الخِيانَةِ، خِيَانَةُ الأُمَّةِ، وَ أفْظَعَ الْغِشِّ غِشُّ الأئِمَّةِ �(نهج البلاغه، نامه ى 26.)
آن كس كه امانت دارى را خوار انگارد و در اموال مردم، به خيانت چرا كند و روان و آيين خويش را از خيانت كارى، پاكيزه نگرداند، همانا در اين سرا، خوارى و ذلت بر خود روا داشته است و در آن سرا، خوارتر و ذليل تر از اين سرا باشد. آرى، بزرگ ترين خيانت، خيانت به ملت است و زشت ترين دغل كارى، دغل كارى با پيشوايان.
ونیزخطاب به زیادبن ابیه هشداردادکه�وَ اِنّىِ أُقْسِمُ بِاللّه ِ قَسَما صَادِقا، لَئِنْ بَلَغَني أنَّكَ خُنْتَ مِنْ فَيءِ الْمُسْلِمينَ شَيْئا صَغيرا أوْ كَبيرا، لَأشُدَّنَّ عَلَيْكَ شِدَّةً تَدَعُكَ قَليلَ الْوَفْرِ، ثَقيلَ الظهْرِ، ضَئيلَ الاْمْرِ�  ( نهج البلاغه، نامه ى 20.)
به خداى سوگند، سوگندى راست! كه اگر آگاه گردم كه در مال مسلمانان به كم و بيش خيانت ورزيده اى، چنان بر تو سخت گيرم كه اندك مال گردى و گران پشت از فاقه؛ و خوار مايه گردى.
  امام رضا علیه السلام برائت از ويژه سازان اموال عمومى مسلمانان بر خود راازجمله شرايط اسلام راستين دانسته ،می فرماید:� وَالْبَراءَةُ مِنَ الَذينَ ظَلَمُوا آلَ مُحَمَّدٍ عليهم السلام... والْبَراءَةُ مِنَ الناكِثينَ وَ القاسطينَ وَ الْمارِقين ... وَالْبَراءَةُ مِنْ أهْلِ الاْسْتِئثار ... . �(عيون أخبار الرضا، ج 2، ص 126)
بيزارى از كسانى كه به آل محمّد عليهم السلام ظلم روا داشتند ... و برائت از پيمان شكنان و منحرفان و مرتدان ... و برائت از ويژه سازان اموال عمومى مسلمانان بر خود، ... از شرايط اسلام راستين است.
 عبداللّه بن زمعة ـ كه شيعه ى مولا على عليه السلام بود ـ هنگام خلافت حضرت، به خدمتش رفت و مالى از او درخواست كرد. حضرت در پاسخ فرمود: إنَّ هذَا الْمَالَ لَيْسَ لى وَ لالَكَ، وَ إنَّما هُوَ فيء لِلْمُسْلِمينَ، وَ جَلْبُ أسْيَافِهِمْ. فَإنْ شَرِكْتَهُمْ فى حَرْبِهِمْ، كانَ لَكَ مِثْلُ حَظِّهِمْ، وَ إلاّ فَجَناةُ أيْدِيهمْ، لا تَكُونُ لِغَيْرِ أفْواهِهِمْ�
(نهج البلاغه، خطبه 232.)
اين مال، نه از آنِ من است و نه از آنِ تو؛ بلكه آن، غنيمت مسلمانان است. اين، مالى است كه به ضرب شمشير آنان، فراهم گرديده است. پس اگر در نبرد آنان شركت داشته اى، سهمى به اندازه ى بهره ى آنان دارى؛ اگر نه، ميوه ى چيده شده به دست آنان، لقمه اى براى دهان هاى ديگران نيست.
5)برخوردبانزدیکان خود وعدم مماشات باآنها درامربیت المال
امام علیه السلام درمورد درخواست بیجای برادرش عقیل ازبیت المال مسلمین می فرماید:� وَ اللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ عَقِيلًا وَ قَدْ أَمْلَقَ حَتَّى اسْتَمَاحَنِي مِنْ بُرِّكُمْ صَاعاً وَ رَأَيْتُ صِبْيَانَهُ شُعْثَ الشُّعُورِ غُبْرَ الْأَلْوَانِ مِنْ فَقْرِهِمْ كَأَنَّمَا سُوِّدَتْ وُجُوهُهُمْ بِالْعِظْلِمِ وَ عَاوَدَنِي مُؤَكِّداً وَ كَرَّرَ عَلَيَّ الْقَوْلَ مُرَدِّداً فَأَصْغَيْتُ إِلَيْهِ سَمْعِي فَظَنَّ أَنِّي أَبِيعُهُ دِينِي وَ أَتَّبِعُ قِيَادَهُ مُفَارِقاً طَرِيقَتِي فَأَحْمَيْتُ لَهُ حَدِيدَةً ثُمَّ أَدْنَيْتُهَا مِنْ جِسْمِهِ لِيَعْتَبِرَ بِهَا فَضَجَّ ضَجِيجَ ذِي دَنَفٍ مِنْ أَلَمِهَا وَ كَادَ أَنْ يَحْتَرِقَ مِنْ مِيسَمِهَا فَقُلْتُ لَهُ ثَكِلَتْكَ الثَّوَاكِلُ يَا عَقِيلُ أَ تَئِنُّ مِنْ حَدِيدَةٍ أَحْمَاهَا إِنْسَانُهَا لِلَعِبِهِ وَ تَجُرُّنِي إِلَى نَارٍ سَجَرَهَا جَبَّارُهَا لِغَضَبِهِ أَ تَئِنُّ مِنَ الْأَذَى وَ لَا أَئِنُّ مِنْ لَظَى(خ 224)به خدا قسم عقيل را در اوج فقر ديدم كه يك من گندم از بيت المال شما را از من درخواست داشت، و كودكانش را از پريشانى فقر با موهاى غبار آلود و رنگهاى تيره ديده‏ كه گويى صورتشان را با نيل سياه كرده بودند، عقيل به درخواستش اصرار، و سخنش را تكرار مى‏كرد، من به گفتارش توجه مى‏كردم، و او خيال مى‏كرد كه دينم را به او فروخته، و از راه و روشم دست برداشته و به خواسته‏اش تن مى‏دهم، در اين اثنا آهن پاره‏اى را گداخته و به بدن او نزديك كردم تا مايه عبرتش شود، ناگهان چون ناله بيمار از حرارت آن آهن پاره ناله زد، و نزديك بود از آن آهن گداخته بسوزد، به او گفتم: مادران داغدار بر تو بگريند اى عقيل، آيا تو در برابر آهن پاره‏اى كه انسانى آن را به شوخى و بازى بر افروخته ناله مى‏زنى، ولى مرا به جانب آتشى كه خداوند قهّار به جهت خشم خود افروخته مى‏كشانى آيا تو از اين درد اندك ناله بزنى، و من از آتش سوزنده جهنم ناله نزنم.
6)مصرف بجا وبموقع ازبیت المال
دراهتمام امام نسبت به بیت المال واردشده است که�  إنَّ عليا كان يَكنِسُ بيت المال كُلّ يَومِ جُمُعَةٍ ثُمَّ ينضَحُهُ بالماء، ثُمّ يُصَلّى فيه ركعَتين، ثُمَّ يقول: تَشْهدانِ لى يَوْمَ الْقِيامَة. �( وسائل الشيعة، ج 11، ص 83.)
حضرت روزهاى جمعه، بيت المال را جارو مى زد و در آن آب مى پاشيد و دو ركعت نماز مى گزاردو مى فرمود: اين �دو ركعت نماز� شاهدند [كه من، بيت المال را به موقع، در ميان مسلمانان تقسيم كردم].
7)بیان  آثار خیانت در بیت المال                                                                                                                            هر گناه، یک اثر وضعی و یک اثر تکلیفی دارد. خیانت و غارت بیت المال نیز، افزون بر حرمت تکلیفی و عذاب قیامت، آثار وضعی ویژه ای در همین دنیا دارد. برخی از آثار وضعی خیانت به بیت المال از نگاه امام علی علیه السلام عبارتنداز:           
7/1-رسوایی در دنیا                                                                                                                                                                                         امام علیه السلام در نامه بیست و ششم، ضمن بیان برخی از توصیه ها و سفارشها برای مأموران مالیاتی، خیانت به بیت المال را، مساوی با خیانت به امت اسلامی دانسته ،می فرماید؛  وَ إنَّ أعْظَمَ الخِيانَةِ، خِيَانَةُ الأُمَّةِ وَ أَفْظَعَ الْغِشِّ غِشُّ الْأَئِمَّةِ  همانا، بزرگترین خیانت، خیانت به ملت، و رسواترین دغلکاری، دغلبازی با امامان است و در ارتباط با آثار و پیامدهای خیانت به بیت المال گوشزد می کند که:     وَ مَنِ اسْتَهَانَ بِالْأَمَانَةِ وَ رَتَعَ فِي الْخِيَانَةِ وَ لَمْ يُنَزِّهْ نَفْسَهُ وَ دِينَهُ عَنْهَا، فَقَدْ أَحَلَّ بِنَفْسِهِ الذُّلَّ وَ الْخِزْيَ فِي الدُّنْيَا وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ أَذَلُّ وَ أَخْزَى
کسی که امانت (بیت المال) الهی را خوار شمارد و دست به خیانت آلوده کند و خود و دین خویش را پاک نسازد، درهای خواری را در دنیا به روی خود گشوده و در قیامت خوارتر و رسواتر خواهد بود.
7/2- ذلت در پیشگاه الهی و پستی در آخرت                                                                                                    
 در خطبه 126 درپاسخ به كسانى كه از سر دلسوزى، خدمت امام عليه السلام عرض كردند: سزاوار است اموال بيت المال را در آغاز حكومت خود در ميان رؤسا و اشراف و سران قبائل و افرادى كه مى توانند ضرباتى بر پايه حكومت وارد كنند، تقسيم كنى و آنها را نسبت به ديگران سهم بيشترى دهى تا پايه هاى حكومتت محكم شود، امام عليه السلام در پاسخ آنها فرمود: لَوْ کَانَ الْمَالُ لِي لَسَوَّيْتُ بَيْنَهُمْ، فَکَيْفَ وَإنَّمَا الْمَالُ مَالُ اللهِ اگر اموال (بیت المال) از خودم بود، به گونه ای مساوی، در میان مردم تقسیم می کردم، تا چه رسد که جزء اموال خداست!                                                                                                                                                   
   آنگاه به بيان مفاسد اين کار (تبعيض و جور و ستم و تقسيم ناعادلانه بيت المال) پرداخته،چنين مى فرمايد :              
أَلاَ وَإنَّ إعْطَاءَ الْمَالِ فِي غَيْرِ حَقِّهِ تَبْذِيرٌ وَإسْرَافٌ، وَهُوَ يَرْفَعُ صَاحِبَهُ فِي الدُّنْيَا وَيَضَعُهُ فِي الآخِرَةِ، وَيُکْرِمُهُ فِي النَّاسِ وَيُهِينُهُ عِنْدَ اللهِ
آگاه باشيد! بخشيدن مال در غير موردش، تبذير و اسراف است هر چند ممکن است اين کار در دنيا سبب سربلندى کسى که آن را انجام داده است شود، ولى در آخرت، موجب سرافکندگى وى خواهد گشت، اين کار او را (چند روزى) در ميان مردم (دنياپرست) گرامى مى دارد ولى در پيشگاه خدا به زمينش مى افکند.                                              
  وقتی به امام علیه السلام خبردادند که شریح قاضی منزلی به هشتاد دينار خريدارى كرده است. وى را فرا خواند و فرمود:  يَا شُرَيْحُ! لاَ تَكُونُ ابْتَعْتَ هذِهِ الدارَ مِنْ غَيْرِ مَالِكَ، أوْ نَقَدْتَ الَثمَنَ مِنْ غَيْرِ حَلالِكَ ؛ فَإذَنْ أَنْتَ قَدْ خَسِرْتَ دَارَ الدُنْيَا وَ دَارَ الاْخِرَةِ.
(نهج البلاغه، نامه ى 3.)                                                                                                                          
  اى شريح! مباد كه اين خانه را جز با مال خويش خريده باشى و بهاى آن، جز از مال حلال خود پرداخته باشى. و گرنه، هم در اين سرا و هم در آن سرا، زيان كرده اى  
7/3- سلب اعتماد وازچشم افتادن                                                                                                                    
  امام علی علیه السلام منذَر، پسر جارود عبدی، را که از قبیله عبدالقیس بود، به بخشداری منطقه ای از کشور اسلامی، منصوب کرد و لکن او، به بیت المال خیانت کرد و با بذل و بخششهای بی حساب و کتاب به دوستان و خویشان، بیت المال را غارت کرد. این خبر به امام علی علیه السلام می رسد. آن حضرت در نامه ای تند، ضمن توبیخ و عزل، او را احضار می کند.
 حضرت بعد از خيانت منذر بن جارود و بذل و بخششهای بی حساب و کتاب به دوستان و خویشانش در ولايت فارس، به وى نگاشت: وَ لَئِنْ كَانَ مَا بَلَغَني عَنْكَ حَقّا، لَجَمَلُ أهْلِكَ وَ شِسْعُ نَعْلِكَ خَيْرٌ مِنْكَ
    اگر آنچه به من گزارش رسیده، درست باشد، شتر خانه ات و بند کفش تو، از تو، باارزش تر است.
وَ مَنْ كَانَ بِصِفَتِكَ فَلَيْسَ بِأَهْلٍ أَنْ يُسَدَّ بِهِ ثَغْرٌ أَوْ يُنْفَذَ بِهِ أَمْرٌ أَوْ يُعْلَى لَهُ قَدْرٌ أَوْ يُشْرَكَ فِي أَمَانَةٍ أَوْ يُؤْمَنَ عَلَى جِبَايَةٍ. فَأَقْبِلْ إِلَيَّ حِينَ يَصِلُ إِلَيْكَ كِتَابِي هَذَا.
کسی که همانند تو باشد، نه لیاقت پاسداری از مرزهای کشور را دارد و نه می تواند کاری را به انجام رساند، یا ارزش او، بالا رود، یا شریک در امانت باشد و یا از خیانتی دور ماند. پس چون این نامه به دست تو رسد، نزد من بیا.  
7/4-برخورددرحد اعدام                                                                                                                                     
  امام علیه السلام در نامه41 که در مقام توبیخ و نکوهش شدید از خیانتکاران به بیت المال، صادر شده ـ پس از بیزاری و نفرین بر خیانتکاران بیت المال، ضمن دعوت آنان به خداترسی و برگرداندن اموال به غارت رفته می فرماید:   فَاتَّقِ اللَّهَ وَ ارْدُدْ إِلَى هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ أَمْوَالَهُمْ، فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ ثُمَّ أَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْكَ لَأُعْذِرَنَّ إِلَى اللَّهِ فِيكَ وَ لَأَضْرِبَنَّكَ بِسَيْفِي الَّذِي مَا ضَرَبْتُ بِهِ أَحَداً إِلَّا دَخَلَ النَّارَ
اگر اموال به غارت رفته بیت المال را برنگردانی و خدا مرا فرصت دهد تا بر تو دست یابم، تو را کیفری خواهم کرد که نزد خدا، عذرخواه من باشد و با شمشیری تو را می زنم که به هر کس زدم، وارد دوزخ گشت.
7/5- تباه سازی ارزشها ومعنویت                                                                                                                        
   بی توجهی به  بيت‌المال آنچنان تباهی وتیرگی رابه دنبال دارد  كه حتي نور شهادت را تیره  مي‌سازد. مِدعَم از خدمتكاران پيامبر صلي الله عليه و آله در يكى از جنگ ها، همراه وى بود. او، در آن جنگ، به تير دشمن شهيد گشت. مسلمانان، كنار پيكر او گرد آمده، مى گفتند: بهشت بر تو گوارا باد! ولى پيامبر صلي الله عليه و آله سخنى نمى فرمود و خشمناك به نظر مى رسيد. حاضران، علت خشم را نمى دانستند كه ناگهان پيامبر فرمود :
كَلاّ، وَالذى نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! اِنَّ شَمْلَتَه الآنَ لَتُحتَرَقُ عَلَيْهِ فِي النارِ، كانَ غَلّها مِنْ فيء المُسْلمينَ يَوْمَ خِيبَرٍ
(سيره ى ابن هشام، ج 3، ص 354.)                                                                                                                                       
    سوگند به خداوندى كه جان محمّد در دست اوست! روپوش او هم اكنون وى را در ميان آتش شعله ور خود مى سوزاند؛ چون، او، آن روپوش را از بيت المال مسلمانان (بدون رعايت مقررات) و از روى خيانت برداشته بود.
   1-اموال وامکانات بیت المال
1/1-استفاده شخصی
س1)استفاده شخصی  ازبیت المال چه حکمی  دارد؟
ج) استفاده در ساعات رسمی کار به مقدار متعارفی که مورد ضرورت و نیاز است و شرایط کاری بیانگر اذن به کارمندان در این مقدار از استفاده است و يا با اذن كسي كه از نظر شرعي و قانوني حق اذن دارد، اشکال ندارد . (اجوبه الاستفتاءات، س 1956)
س2)منظوراز مسئول بالاتری که حق اذن داردکیست؟                                                                                                                    ج)مسئولی که ازحیث سلسله مراتب درجایگاه بالاتری قرارگرفته وازنظر اختیاراتی که دارد می تواند اذن دراستفاده به دیگران بدهد ویا از مقام بالاترازخودش دراذن دادن ماذون باشد.
 س3) استفاده از امکانات و نیروی انسانی  سازمان برای امور شخصی مانند تعمیر وسایل  برقی و غیره چه حکمی دارد؟                        ج) استفاده شخصي از امكانات دولتي و نیز و به کارگیری نیروی انسانی برای امور شخصی جایز نیست مگر در چارچوب مقررات.
س4)شستن لباس يا استحمام در محل كار، چه حكمي دارد؟                                                                                                                       ج) اگر بيش از حد متعارف وضرورت باشد، يا بدون اذن باشد، استفاده جائز نيست وموجب  ضمان است.
 س5)شستشوي خودروي شخصي در محل كار چه حكمي دارد؟
ج) اشكال دارد مگر اينكه استفاده با اذن مسئول داراي اذن شرعي وقانوني باشد.
 س6)حكم استفاده از وسائل گرمايشي يا سرمايشي اضافي در محل كارچيست؟
ج) در صورت عدم كفايت وسائل موجود و نياز ضروري به وسيله ديگر، اشكال نداردوالابدون اذن  مسئول داراي اذن شرعي و قانوني جایز نیست.
س7)استفاده از ابزار آلات سازمان جهت تعمير وسايل شخصي مانند خودرو  ياتعمير ساختمان چه حکمی دارد؟
ج) استفاده كاركنان از ابزار آلات سازمان جهت امور شخصي، استفاده متعارف مورد ضرورت و نياز به شمار نمي آيد ولذا جايز نيست، مگر اينكه با اذن كسي باشد كه از نظر شرعي و قانوني حق اذن دارد.
س8) حکم نگهداری احشام و دام شخصی(مانند گوسفندومرغ و امثال آن )در محل کار و تغذیه آنان از علوفه بیت المال چیست؟
ج) هم نگهداري و هم تغذيه حيوانات اگر برخلاف ضوابط و مقررات باشد، جايز نيست .
 
2/1-وسائل نقلیه
س8) استفاده از خودروي سازمان در هنگام مأموريت براي اقدامات شخصي،مانند خريد و گرفتن نوبت دكتر و مانندآن ،چه حکمی دارد؟ ج) استفاده از خودروي سازمان در هنگام مأموريت براي  امورشخصی چنانچه درچهارچوب ضوابط ومقررات مربوطه وبا اجازه فرمانده و مسئول رده باشد و اخلال در مأموريت ايجاد نكند اشكال ندارد؛ در غير اينصورت استفاده كننده ضامن بوده و بايد هزينه استفاده از خودروي سازمان را به رده بدهد.                                       (مستفاد از اجوبه الاستفتائات ، سوال 1956 )
س9)درمواردی که افراد كار اداري شخصي از قبيل بيمه، كار بانكي و امثال آن دارند و با ماشين خود نمي توانند وارد طرح ترافيك شوند از ماشين سپاه براي اين امور استفاده مي نمايند،حکمش چیست؟                                                                                                              ج)استفاده از خودرو ، راننده و ساير امكانات سپاه فقط در چارچوب ضوابط و مقررات جايز است ، و يا با اذن كسي كه شرعاً و قانوناً حق اذن دارد ، و در غير اين صورت جايز نيست.
س10)بعضي از مسئولين براي سركشي از زيرمجموعه هاي تحت امر با خودرو سازماني و حكم به مأموريت مي روند ولي در مسير مأموريت با والدين و يا بستگان خود ديدار و گفتگو مي كنند ،حکم اين نوع  اقدامات جانبي چیست؟                                                        ج)صله ارحام و پرداختن به امور شخصي در سفر مأموريتي اگر مستلزم ماندن اضافه در سفر بنام مأموريت نباشد و همچنين سبب لطمه خوردن به انجام مأموريت نشود نياز به مرخصي ندارد و نيز در استفاده از خودرو اگر استفاده شخصي محسوب نشود و بقدري جزئي باشد كه شرائط بيانگر اذن در اين مقدار به كاركنان است اشكال ندارد ولي استفاده بيشتر بايد با اذن كسي كه حق اذن دارد باشد.
س11) رفتن به مجالس ترحیم  در وقت اداري با ماشين سازمانی چه حکمی دارد؟                                                                                      ج) استفاده از امكانات وسايل نقيله بيت المال فقط در همان مواردي كه براي آن مقرر شده  مجاز است مگر آنكه بااذن كسي كه از نظر شرعي و قانوني حق اذن دارد ، استفاده نمايد. (مستفاد از اجوبه، س 1956)
س12)استفاده از خودرو و موتورسيكلت سازمان جهت تمرين و آموزش رانندگي چه حكمي دارد؟                                                               ج) خودرو و هر آنچه كه جزو اموال عمومي و بيت المال است بايد در همان جهتي كه براي آن تهيه شده است و قانونامقرر شده است استفاده شود، از اين رو تمرين رانندگي با خودروي بيت المال جايزنيست.
س13)استفاده از وسائل نقليه بيت المال در امور شخصي مثل مسافرت و رفت و آمد خانوادگي، از نظرشرعي چه حكمي دارد؟                      ج) جايز نيست مديران و مسئولين و ساير كارمندان در هيچ يك از اموال دولتي تصرفات شخصي كنندمگر آنكه با اجازه قانوني نهاد مربوطه باشد. (اجوبه، س 1965)
س14)وسيله‌اي كه از بيت‌المال در اختيار ماست بدون اجازه در اختيار همكاران ديگر گذاشتن چه حكمي دارد؟                                        ج)درفرض سوال جایزنیست.
س15)آيا كارمندان مي توانند از خودروي سازمان، در صورت تأمين هزينه ي مصرفي آن مانند سوخت وغيره از پول خود ، استفاده شخصي نمايند؟                                                                                                                                                                                                       ج)استفاده شخصي از اموال بيت المال جايز نيست و موجب ضمان است، مگر آنكه با اذن مسئولي باشدكه ازنظرشرعی وقانونی چنين حقي دارد.
س16)كمك كردن به ديگران در مسير جاده‌ها يا داخل شهر با خودروي سازمان  مانند بكسل كردن، سوخت دادن و یارساندن آنها درمسیرراه  چه حكمي دارد؟                                                                                                                                                                      ج)بستگی به ضوابط ومقررات مربوطه دارد، وچنانچه منع قانوني و سازماني داشته باشد ویابدون اجازه از مسئولين دارای اذن قانونی وشرعی باشد، جائز نيست.
 س17) کمک رسانی به افرادی كه به دلائلی مانند بارش برف و باران در مسير مانده اند باخودرووسائل سازمانی، چه حکمی دارد؟              ج)اگر در معرض خطر باشند، نجات آنها بامراعات ضوابط ومقررات مربوطه،واجب است.
س18)آیا ازوسائل بیت المال می توان برای خانواده مسئولین مانند سرویس مدارس آنها استفاده نمود؟
ج) هر گونه تصرف و استفاده از امكانات سازمان و بيت المال تابع ضوابط و مقررات مربوطه است و تخلف از آن در حكم غصب و  موجب ضمان است.
س19)استفاده از لوازم اصلى خودروهاى سازمانى فرسوده و خارج از رده و تعويض آنها با لوازم خودروى شخصى چه حكمى دارد؟              ج) تصرف در اموال دولتي بدون اذن قانوني جايز نيست؛ البته پس از دور ريختن و اعراض سازمان اشكالي ندارد.
س20) جريمه‌اي كه به علت تخلفات رانندگی صورت گرفته است، بعهده کیست؟                                                                                      ج)اگر راننده مقصربوده است، جریمه بعهده وی است و پرداخت آن از بودجه سازمان جايز نيست.                                                          امااگر انجام تخلف به دستور مافوق باشد وارتکاب تخلف  امری ضروری ، ارتكاب آن جايز و جريمه بر عهده سازمان است؛ ولي اگر ارتکاب تخلف ضروری نباشد ، از آنجائي كه هيچ مسئولي نمي تواند از كارمند تقاضاي انجام كاري خلاف قانون بنمايد و نظر مسئول در اين رابطه اثري ندارد،بنابراين ارتكاب تخلف جايز نيست و پرداخت آن بر عهده راننده مي باشد.
 
س21)استفاده از وسيله نقليه در مواردي كه کارکنان در محذور شديد اخلاقي قرار گرفته اند چه حكمي دارد؟ مثل اینکه مهمان به منزل می‌آيد و متوقع است به مقصد  رسانده شود که عدم اقدام موجب تبعات نامطلوب واحیانا غیبت شود ویا اختلافاتی درپی داشته باشد؟
ج) بطورکلی استفاده از خودروي دولتي، برخلاف مقررات و بدون اجازه جايز نيست  وبراي موارد اضطراري  مانند فرض سوال،بايد از مقام مسئول اجازه گرفت و نسبت به كراية وسيلة نقليه بيت‌المال نيز مطابق مقررات عمل نمود.
 
س22)استفاده شخصي كاركنان از ماشين آلات سازمان مانند لودر، بولدوزر، بيل مكانيكي جهت تسطيح زمين كشاورزي و يا پر كردن حياط منزل يا پي ريزي اسكلت ساختمان چه حكمي دارد؟
ج) آنچه جز اموال عمومي و بيت المال است بايد از آن در همان جهتي كه براي آن تهيه و قانونا مقررشده است استفاده شود، استفاده خصوصي و شخصي از اين گونه اموال جايز نيست.
 
س23)در مقر هاي سپاه سايه بانهایی براي خودروهاي سپاه ساخته شده تا زمستان و تابستان خودروها در آنجا باشند استفاده كردن خودروي شخصي از اين فضا ها چه حكمي دارد؟
ج)اگر مخصوص خودروهاي سازماني تهيه شده باشد، استفاده خصوصي جايز نيست.
 
 

احکام خمس (مطابق بافتوای مقام معظم رهبری مدظله العالی)

خمس
هر گاه انسان از راه فعالیتهای اقتصادی از قبیل تجارت، صنعت، کارگری، کارمندی و مانند آن، مالی به دست آورد، چنانچه از مخارج سال او و افراد تحت سرپرستی­اش زیاد بیاید، باید خمس مقدار زائد را بپردازد.1) پولی که بابت بیمه‌ی عمر یا نقص عضو به فرد بیمه‌گذار پرداخت می‌کنند درآمد محسوب می‌شود، لکن پولی که بعد از فوت او به بازماندگان داده می‌شود، نوعی احسان به آنان است و درآمد کسب نیست و خمس ندارد. 2) مبالغی که بابت درمان و مانند آن از درآمد پرداخت می‌شود و بعد مثلاً شرکت بیمه آن را برمی‌گرداند، درآمد جدید نیست، بلکه کاهش دادن هزینه است و احکام خمس در آن جاری است. 3) پولی که شرکت‌های بیمه جهت جبران خسارت به بیمه‌گذار پرداخت می‌کنند؛ مانند بیمه بدنه خودرو، آتش سوزی، محصولات کشاورزی و امثال آن، جزو درآمد کسب است و چنانچه تا سر سال خمسی صرف در هزینه نشود، پرداخت خمس آن واجب است.4) ابزار و آلات کار حکم سرمایه را دارد؛ بنابر این اگر از درآمد کسب تهیه شود به آن خمس تعلق می‌گیرد.5) فردی که با درآمد بین سال خانه‌ی چند طبقه ساخته یا تهیه کرده تا بعضی از طبقات آن را اجاره دهد و اجاره‌ی آن را صرف هزینه‌های زندگی کند، باید سر سال خمسی، خمس ارزش طبقات اضافی را بپردازد. 6) خمس فقط بر مکلَف و شخص حقیقی واجب است و بر شخصیت‌های حقوقی از قبیل نهادها‌ واجب نیست، بنابراین اگر مؤسسه‌ای منفعتی ببرد لازم نیست بعد از کسری مخارج سالانه، خمس منافع را بپردازد.  7) اگر شخصی، ملک یا سکه‌ی طلا را به قصد فروش، از در آمد بین سال خریداری کرده باشد و آن مال را با اینکه خریدار دارد نفروشد، باید خمس آن را بر اساس ارزشش در سر سال خمسی بپردازد.
 
موارد استثنای از خمس8) مواردی که خمس به آنها تعلق نمی­گیرد، عبارت است از: ارث  2. مهریه 3. بخشش و هبه 4. نفقه 5. مال بدست آمده از راه وقف 6. دیه 7. مال مخمس 8. دین وقرض 9) هر پول یا کالا یا ملکی که به انسان هدیه گردد، خمس ندارد، هر چند احتیاط مستحب این است که اگر از مخارج سال زیاد بیاید، خمس آن پرداخت شود.10) آنچه که بنیاد شهید یا بنیاد جانبازان به خانواده‌های عزیز شهدا و جانبازان پرداخت می‌کند هدیه است و خمس ندارد. 11) کمک هزینه‌ی تحصیلی که به دانشجویان پرداخت می‌شود، خمس ندارد، ولی کسانی که بورسیه می­شوند و در دوران دانشجویی حقوق می­گیرند، به حقوق آنها خمس تعلق می‌گیرد. 12) یارانه­ هدیه بوده و خمس ندارد، ولی اگر کسی آن را سپرده گذاری کند و سود ی به آن تعلق بگیرد، چانچه آن سود تا سر سال باقی بماند، خمس دارد.13) دادن خمس عیدی و پاداش کارمندان واجب نیست، هرچند تا سرسال باقی بماند.14) نفقه­ای که زن از شوهر، فرزند از پدر یا والدین از فرزند می­گیرند، چنانچه چیزی از آن در سر سال خمسی اضافه بیاید، خمس ندارد.15) دیه خمس ندارد.16) پولی که در حوادث رانندگی، فرد خسارت زننده و یا شرکت بیمه از طرف او، جهت جبران خسارت به فرد خسارت دیده پرداخت می‌کند(بیمه شخص ثالث)، درآمد کسب نبوده و خمس ندارد.17) مالی که یک بار خمس آن داده شده، دیگر خمس به آن تعلق نمی‌گیرد.18) مالی که قرض گرفته می‌شود خمس ندارد، مگر آن مقدار که اقساط آن تا سر سال خمسی از منفعت کسب پرداخت شده و آن مال، موجود یا تبدیل به سرمایه شده باشد.
مؤونه و احکام آن19) مؤونه مخارجی است که فرد برای امور زندگی خود و خانواده­ی تحت تکفل خویش؛ مانند خوراک، پوشاک، مسکن، اثاث خانه، وسیله‌ی نقلیه، کتاب، مسافرت‌های متداول، صدقات، جوایز، نذورات، کفارات، مهمانی‌ها هزینه می‌کند و همچنین مخارجی که برای فعایت اقتصادی، مانند حمل و نقل، خسارت وارده، اجرت کارگر، اجاره­ی مغازه، هزینه­ی آب و برق و مالیات، مصرف می­کند. 20) اگر از منفعت کسب پیش از دادن خمس، اثاثیه‌ای برای منزل بخرد و در بین سال احتیاجش از آن برطرف شود، واجب است که خمس آن را بدهد.21) مبالغی که انسان برای امور خیریه، کمک به مدارس، آسیب‌دیدگان از سیل و مانند آن انفاق می‌کند، از مخارج سال حساب می‌شود و خمس ندارد.22) کالاهایی که مورد نیاز نیست و یا اسراف و تبذیر محسوب می‌شود و هزینه‌ی خرید وسایل حرام، مثل انگشتر طلای مردانه، آلات لهو و لعب، ابزار قمار و مانند آن جزء مؤونه محسوب نمی‌شود و خمس دارد.23) هدیه دادن چیزی که بیشتر از حدّ شأن عرفی هدیه دهنده باشد، مؤونه‌ی او محسوب نمی‌شود و باید خمس آن را بپردازد.24) طلایی که شوهر از درآمد بین سال خمسی برای همسرش می‌خرد و به او می‌دهد، اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، از مؤونه محسوب می‌شود و خمس ندارد. 25) بخشش صوری و به قصد فرار از خمس، موجب سقوط خمس نمی‌شود، 26) اگر شخصی از درآمد بین سال برای آینده‌ی فرزندانش مثلاً اقدام به تهیه‌ی مسکن کند، در صورتی که مسکن تهیه شده از مخارج متناسب با شأن عرفی او محسوب شود، خمس ندارد.27) وسیله‌ی نقلیه‌ای که جزو مؤونه بوده و از مؤونه بودن خارج شده، اگر پس از گذشت سال خمسی بفروش برسد، پول فروش آن خمس ندارد.28) اگر از درآمد بین سال به دیگری هدیه دهد و بعد از سال خمسی از هبه‌ی خود رجوع کند، به مجرد رجوع از هبه، باید خمس آن را بپردازد.29) کالاهایی از قبیل قند، شکر، برنج، روغن و مانند آن که در احتیاجات روزانه‌ی زندگی مصرف می‌شود اگر از درآمد سال به منظور مصرف سالانه‌ خریداری شود و به مصرف برسد، مؤونه به حساب می‌آید و خمس ندارد و هر مقدار از آن که تا انتهای سال مصرف نشود مؤونه نبوده و باید خمس ارزش آن سر سال خمسی پرداخت شود. 30) چیزهایی از قبیل خانه‌ی مسکونی، لوازم خانگی، اتومبیل شخصی، زیورآلات زنانه و مانند آن که هنگام استفاده عین آنها باقی می‌ماند و به عنوان نیاز زندگی از درآمد بین سال خریداری و استفاده می‌شود، خمس ندارد.31) کتاب‌های چند جلدی اگر مجموع آن مورد نیاز باشد و یا خرید جلدی که به آن احتیاج است متوقف بر خرید دوره‌ی کامل آن باشد خمس ندارد و در غیر این صورت باید خمس جلدهایی که الآن مورد نیاز نیست پرداخت شود. 32) شخصی که خانه‌ای برای سکونت ندارد، ولی مالک زمینی است که سال خمسی بر آن گذشته، چنانچه زمین را برای ساخت مسکن مورد نیاز، از درآمد بین سال خریده باشد خمس آن واجب نیست، ولی اگر آن را از درآمد سال به قصد فروش و مصرف پول آن برای ساخت خانه خریده باشد، پرداخت خمس آن واجب است. 33) فردی که خانه‌ی ملکی برای سکونت ندارد و از درآمد بین سال زمینی خریده تا در آن خانه‌ای برای خودش بسازد، چنانچه شروع به ساختن کند ولی قبل از اتمام آن، سال خمسی برسد زمین و مصالح ساختمان خمس ندارد. 34) اگر شخصی منزلی که مورد نیاز و در شأن او باشد تهیه کند، مونه محسوب می‌شود و خمس ندارد، هر چند به عللی نتواند در آن سکونت کند و یا پس از مدتی از سکونت در آن منصرف شود.
خمس مطالبات35) حقوق معوّقه و اجرت اضافه‌کاری‌که سر سال خمسی قابل دریافت نباشد، جزو درآمد سالِ دریافت آن محسوب می شود که اگر در همان سالِ دریافت در مؤونه مصرف شود، خمس ندارد امّا اگر سرِ سالِ خمسی قابل دریافت باشد، پرداخت خمس آن واجب است، هرچند هنوز آن را نگرفته باشد.36) حق سنوات  و آنچه  بر اساس قرارداد  پرداخت می شود، جزو درآمد سال دریافت محسوب می شود که اگر تا پایان سال خمسی در مؤونه صرف نشود باید خمس آن پرداخت شود ولی پاداش وعیدی خمس ندارد .37) پرداخت خمس حقوق بازنشستگی و پولی که به خاطر مرخصّیِ استفاده نشده پرداخت می‌شود، اگر تا سر سال خمسی باقی بماند، واجب است.38) مبالغی که تحت عنوان صندوق پس انداز، قانون تسرّی، صندوق تأمین آتیه و... از حقوق و مزایا کسر و در پایان مدت خدمت هنگام بازنشستگی به صورت یکجا پرداخت میگردد، دو صورت دارد :اگر این مبالغ بدون اختیار از حقوق کسر می‌شود، جزو درآمد سال وصول است که اگر تا سر سال خمسی (سال وصول) در مؤونه صرف نشود، خمس دارد.اگر با توافق از حقوق کسر می‌شود و قابل دریافت است، باید در پایان هر سالِ خمسی، خمس آن پرداخت شود، اما اگر قابل دریافت نیست، زمانی که پرداخت شد باید بلافاصله خمس مقداری که قبلاً سال بر آن گذشته است پرداخت شود و مقداری که مربوط به سال اخیر بوده و هنوز سال خمسی آن نرسیده، جزو درآمد سال وصول است.39) اگر از درآمد بین سال مالی را به کسی قرض دهد، چنانچه بتواند تا آخر سال قرضش را از او بگیرد، واجب است سر سال، خمس آن را بپردازد، و لی اگر نتواند قرض خود را تا پایان سال بگیرد، می تواند هر وقت آن را وصول کرد خمس آن را فوراً بپردازد.40) پول پیش که مستأجر به موجر قرض می‌دهد، اگر از منفعت کسب مستأجر باشد بعد از گذشت سال خمس دارد و هر وقت مستأجر بتواند آن را از موجر بگیرد باید خمس آن را بپردازد. مگر اینکه به این پول برای اجاره منزل نیاز داشته باشد که در این صورت می تواند تا زمان رفع نیاز، پرداخت خمس را به تأخیر بیندازد.
سال خمسی ، محاسبه و پرداخت آن41) ابتداى سال براى پرداخت خمس زمانی است كه انسان اوّلين درآمد را به دست مى‏آورد، بنابراین ابتدای سال خمسی افرادی مانند کارگران و کارمندان از اولین روزی است که امکان دریافت اولین درآمد از درآمدهای کار و کارمندی را داشته باشند و سال خمسی تجار و مغازه‌داران با امکان حصول اولین سود خرید و فروش است و سال خمسی باغداران و کشاورزان از برداشت اولین محصول شروع می‌شود. 42) تأخیر در پرداخت خمس به مقداری که عرفاً صرف مال در آن، مثل صرف در مؤونه سال محسوب شود، اشکال ندارد، مثلاً امروز سال خمسی فرد فرا رسیده و او نیاز دارد وسیله‌ای برای مایحتاج زندگی خود تهیه کند، یا اینکه دین خود را پرداخت کند؛ در این صورت مجاز است قبل از دادن خمس، آن وسیله را خریداری کرده یا دین خود را بدهد.43) اگر فردی در بین سال فوت كند، با اینکه دارای سال خمسی است، اما هنگام مرگ، آخر سال او حساب شده و باید خمس آنچه که از درآمد سال فوت، صرف مؤونه نشده، پرداخت شود .44) هرگاه به مال کودکان خمس تعلق بگیرد، بر ولیّ شرعی او پرداخت آن واجب است؛ مگر خمس سود حاصل از تجارت با اموال او یا منافع کسبش که پرداخت آن بر ولی واجب نیست، البته در صورتی که سود به دست آمده تا رسیدن طفل به سن تکلیف باقی بماند، ادای خمس آن بنابر احتیاط واجب بر عهده­ی طفل است. 45) تأخیر پرداخت خمس از سال خمسی به سال دیگر جایز نیست، البته هر وقت آن را بپردازند ادای بدهی محسوب می‌شود و در صورت کاهش ارزش پول، مقدار تنزّل نیز باید پرداخت شود و اگر مقدار تنزّل معلوم نباشد، باید با حاکم شرع مصالحه شود. 46) زن و شوهری که درآمد خود را به طور مشترک در مؤونه مصرف می‌کنند واجب است هریک سال خمسی داشته باشند و خمس باقی مانده‌ی درآمد سالانه‌ی خود را در پایان سال خمسی بپردازند و جایز است یکی از آنان با اجازه‌ی دیگری محاسبه کرده و خمس را بپردازد.47) سال خمسی را می‌توان قمری یا شمسی قرار داد و مکلف در انتخاب آن آزاد است.48) خمس قطعی، قابل بخشش یا مصالحه نیست.
مصرف خمس49) پرداخت خمس به کسی که می دانیم وکیل ولی امر مسلمین در گرفتن خمس می­باشد، جایز است، ولی اگر وکالت او احراز نشده باشد، دادن خمس به او جایز نیست و در صورت پرداخت، موجب یقین به برائت ذمه نمی­شود. 50) صرف خمس (خواه سهم امام «عليه السلام» و خواه سهم سادات) در هر امری؛ مانند حوزه­های علمیه، تهیه و توزیع کتاب‌های مفید و لازم دینی، ازدواج سادات نیازمند و پرداخت بدهی آنان باید با اجازه­ی از ولی امر مسلمین یا نماینده­ی ایشان در این زمینه، باشد.. 51) زن سیده‌ای که شوهرش بر اثر فقر نمی‌تواند نفقه‌ی او را بدهد و او هم شرعاً فقیر باشد می‌تواند برای رفع نیازش سهم سادات بگیرد و آن را برای خود و فرزندان و حتی شوهرش (هر چند از سادات نباشد) مصرف کند. 52) گرچه منتسبین به پیامبر اکرم(صلی الله علیهم و آله) از طرف مادر هم از اولاد رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) محسوب می‌شوند، ولی ملاک ترتّب آثار و احکام شرعی سیادت، با انتساب از طرف پدر است.
مسایل متفرقه‌ی خمس53) خوردن غذای کسی که اهل خمس نیست اشکال ندارد.54) اگر سرپرست خانواده خمس اموال خود را نپردازد، گر چه مرتکب معصیت شده است، لکن تصرف اعضای خانواده در آن اموال اشکال ندارد.
کیفیت محاسبه خمس سهام55) کیفیت محاسبه خمس سهام در صور ذیل، متفاوت است :
1ـ سهامی که به قصد تجارت خریده شده، دو صورت دارد:الف) با درآمد بین سال خریده شده:در این صورت در سررسید سال خمسی اول باید به قیمت روز، محاسبه و خمس آن پرداخت شود و در سررسید سال های بعد، اصل آن خمس ندارد ولی ارزش افزوده آن پس از کسر مقدار تورم، خمس دارد .ب) با پولی که متعلق خمس نیست ـ مثل هدیه، ارث، مهریه یا درآمدی که خمس آن پرداخت شده ـ خریده شده:در این صورت در سررسید هر سال خمسی، اصل آن خمس ندارد ولی ارزش افزوده آن، پس از کسر مقدار تورم، خمس دارد.
2- سهامی که به قصد حفظ ارزش پول یا استفاده از سود سالیانه آن (نه به قصد تجارت) خریده شده، دو صورت دارد:الف) با درآمد بین سال خریده شده: در این صورت در سررسید سال خمسی، باید به قیمت روز محاسبه و خمس آن پرداخت شود و در سال های بعد تا زمانی که فروخته نشده، خمس ندارد اما پس از فروش ارزش افزوده آن (با کسر مقدار تورم) جزء درآمد سال فروش است که اگر تا پایان سال خمسی در امور زندگی مصرف نشود، خمس دارد.ب) با پولی که متعلق خمس نیست ـ مثل هدیه، ارث، مهریه یا درآمدی که خمس آن پرداخت شده ـ خریده شده: در این صورت تا زمانی که فروخته نشده، خمس ندارد اما پس از فروش، ارزش افزوده آن (با کسر مقدار تورم) جزء درآمد سال فروش است که اگر تا پایان سال خمسی در امور زندگی مصرف نشود، خمس دارد.تذکر: موارد گذشته مربوط به اصل سهام است، اما سود سالیانه سهام اگر تا پایان سال خمسی در امور زندگی مصرف نشده باشد، در هر صورت خمس دارد
3/1)نماز مسافر 56) نماز چهار رکعتی در سفر باید به صورت قصر(دو رکعتی) خوانده شود. 57) مسافت شرعی که موجب قصر نماز می‌شود، (به حسب تحقیقات انجام شده که موجب اطمینان است)، معادل با 41 کیلومتر در مسافت امتدادی و 20 کیلومتر  و نیم در مسافت تلفیقی است.58) در سفر تلفیقی مسیر رفتن نباید کمتر از چهار فرسخ باشد. بنابر این اگر سه فرسخ برود و پنج فرسخ برگردد، نمازش تمام است، اما اگر پنج فرسخ برود و سه فرسخ برگردد، نمازش قصر است.  59) اگر مسافت کمتر از چهار فرسخ (مثلاً یک فرسخ و نیم) را چندین بار رفت و آمد کند به طوری­که مجموع آن هشت فرسخ یا بیشتر شود نمازش قصر نمی­شود.60) ملاک محاسبه­ی مسافت شرعی فاصله­ی بین آخر شهر مبدأ و ابتدای شهر مقصد می­باشد.61) اگر مقصد فردی خود شهر نیست بلکه مکان خاص و مستقلی در اطراف شهر است؛ به گونه­ای که عرفا رسیدن به شهر، رسیدن به مقصد محسوب نمی­شود -یعنی شهر فقط طریقی برای رسیدن به مقصد ماست-، مانند برخی دانشگاه­ها، پادگان­ها یا بیمارستان­هایی که در کنار شهر است، در این صورت باید مسافت را تا آن مکان خاص محاسبه کرد.
شغل نبودن سفر ازشرایط قصرشدن نماز         62) از شرایط قصر نماز در سفر آن است که سفر حرفه و شغل نباشد و  برای تحقق شغل و حرفه سه چیز معتبر است: قصد حرفه قرار دادن آن عمل؛ شروع در عمل؛ قصد استمرار اشتغال؛63) برای تحقق سفر شغلی لازم نیست که سفر تکرار شود، بلکه با همان اولین سفری که با نیتِ اشتغال حرکت می‌کند، سفر شغلی حاصل می­شود و در همان سفر نماز تمام است. 64) اگر سفر برای تحصیل علم، جزء حرفه و شغل باشد مثل آن‌که دوره‌ی آموزشی برای کارمند اداره قرار دهند و او برای گذراندن دوره به مسافرت برود، نمازش تمام است.65) در سفری که دانشجو و دانش آموز برای تحصیل علم می‌کند تا در آینده شغلی را اختیار کند، احتیاط واجب آن است که نمازش را به صورت جمع بين تمام و قصر بخواند و روزه‌ اش را بگیرد و بعداً نيز قضا کند.66) دانشجویان دانشگاه افسری که وقتی وارد دانشگاه می‌شوند بعد از گذراندن چند ماه تمرین و تعلیم، سردوشی می­گیرند و به آن­ها «افسر» گفته می­شود، این نوع تحصیل جزء حرفه محسوب شده و در سفر تحصیلی، نمازشان  تمام و روزه را باید بگیرند.67) کسی ­که سفر مقوم یا مقدمه­ی شغل اوست، اگر به سفر غیر شغلی برود، هر چند به محل شغلش باشد، نمازش قصر است.68) در فرض مسأله­ی قبل، چنانچه سفر غیر شغلی به محل شغلش باشد ولی تصمیم بگیرد که به خاطر شغل در آنجا بماند، نمازش در مدتی که آنجا توقف می­کند تا به سر کار برود و در برگشت تمام است.69) کسی که اشتغال به شغلی دارد که در سال یک بار به مدت مثلاً یک ماه طول می‌کشد مانند کاروان داران حج، چنانچه بنا دارد همه ساله به این کار اشتغال داشته باشد، نمازش حتی در اولین سفر تمام است. ولی اگر قصد استمرار ندارد، نماز قصر است.70) کسی که در فصلی از سال سفر شغلی دارد و قصد و عزم او استمرار همه ساله آن است، مانند شغل رانندگی در تابستان، سفرش حکم سفر شغلی را دارد و حتی در سفر اول نمازش تمام است.71) کسی که در فصلی از سال اشتغال به کاری دارد و قصد استمرار در سالهای آینده را ندارد، چنانچه بخواهد به مدت طولانی مثلاً حداقل سه ماه به طور متعارف و مستمر به آن اشتغال داشته باشد و تنها در ایامی که معمولاً تعطیل می‌کنند مانند ایام تعطیل وعزاداری تعطیل کند، سفرش حکم سفر شغلی را دارد و نمازش حتی در سفر اوّل تمام است و چنانچه مدت آن طولانی نباشد، حکم سفر شغلی را ندارد و نماز او قصر است.72) کسی که شغلش تردد به بیرون شهر به اندازه کمتر از مسافت شرعی است مانند بعضی از رانندگان تاکسی، اگر اتفاقاً در حدّ مسافت شرعی برای همان شغل مسافرت کند، حکم سفر شغلی را ندارد و نمازش قصر است.73) کسی که شغل او سفر است و وظیفه‌اش آن است که نماز را تمام بخواند و روزه‌اش را در سفر بگیرد ، چنانچه در وطن یا غیر وطن با نیت یا بدون نیت، ده روز بماند، در اولین سفری که بعد از این ده روز انجام می‌دهد، نمازش قصر است.74) اگر کسی که شغلش سفر یا در سفر است، ده روز در وطن یا غیر وطن اقامت کند و بعد از آن به سفر غیر کاری برود؛ مثلاً به سفرِ زیارتی برود، بعد از برگشت از سفر زیارتی، بخواهد به سفر کاری برود، بنابر احتیاط واجب در سفر کاری بعد از سفر زیارتی نمازش را هم به صورت قصر و هم تمام بخواند. 75) اگر خودروی شخصی که شغلش رانندگی است در بین سفر شغلی خراب شود و برای تعمیر و خرید لوازم به محلّی که مسافت شرعی است سفر کند، این سفر نیز سفر شغلی محسوب شده و نمازش تمام است.76) در فرض مسأله ی قبل، اگر پیش از شروع به سفر شغلی، خودروی او خراب شود و برای تعمیر و مثلاً تهیه لوازم به محلی که مسافت شرعی است مسافرت کند، نمازش قصر است.77) کسی­که  سفر مقوم شغل یا مقدمه­ی آن است، اگر به سفر غیر شغلی برود – که نمازش قصر است- چنانچه در بازگشت به خاطر شغلش بخواهد به محل شغل برود، نمازش در برگشت تمام است.78) کسی که شغلش سفر یا در سفر است؛ چنانچه از سفر شغلی برگردد، در برگشت نمازش تمام است، ولی چنانچه چند روزی ( کمتر از ده روز ) برای غیر شغل مثل زیارت یا تفریح بماند و سپس مراجعت کند، احتیاط واجب در برگشت، جمع بین قصر و تمام است. 79) کسی که سفرمقدمه­ی شغلش است؛ مانند معلمی که در شهر دیگر تدریس می­کند، چنانچه شغلش به پایان برسد، صدق عرفی سفر در هنگام برگشت از سفر آخر معلوم نبوده  و احتیاط آن  است که نماز را هم قصر و هم تمام بخواند.
رسیدن به حد ترخّص 80) مسافری که از وطن خارج می‌شود، از زمانی نمازش قصر می­شود که به حد معینی برسد و همچنین در هنگام بازگشت نیز باید به آن حد برسد تا نماز را تمام بخواند، که به این حد، «حد ترخص» می‌گویند؛ گرچه احتیاط مستحب این است که در هنگاه بازگشت تا زمانی که به شهر داخل نشده است، نماز را به صورت جمع بین قصر و تمام بخواند.81) علامت و نشانه حدّ ترخص، آن است که به اندازه‌ای از وطن دور شود که صدای اذان متعارف و بدون بلندگو شنیده نشود. 82) چنانچه مسافر به مقداری از وطن دور شود که در آنجا صدای اذان شنیده نمی‌شود ولی صداهای بلند دیگر مثل دعا و قرائت قرآن شنیده می‌شود، احتیاط آن است که اگر در آنجا نماز می‌خواند، به صورت جمع بخواند و الّا به اندازه‌ای دور شود که صدایی شنیده نشود.83) همانطور که برای رفتن، ملاک قصر حدّ ترخص است، هنگام بازگشت هم وقتی به حدّ ترخّص رسید، نمازش تمام است اگر چه احتیاط مستحب آن است که تا به شهر نرسیده است، نماز را به صورت جمع یعنی قصر و تمام بخواند.84) مسافری که بیش از سی روز در جایی بدون قصد اقامت ده روز مانده است و نماز را باید در آنجا تمام بخواند
چيزهايى كه سفر را قطع مى‏كند85) در موارد زير بايد نماز را تمام خواند و سفر پايان مى‏پذيرد:عبور از وطن قصد یا علم به اقامت ده روز یا بیشتر در یک مکان ماندن سی روز، مردّد و بدون قصد اقامت ده روز در یک مکان
 
احکام وطن86) وطن عبارت است از محلی که انسان در آن سکونت و استقرار داشته و محل زندگی­اش است.  87) وطن بر دو گونه است: وطن اصلی و وطن اتّخاذی.
 وطن اصلی88) وطنِ اصلی جایی است که انسان در ابتدای زندگی در آنجا رشد و نمو کرده و دوران کودکی و نوجوانی را در آنجا بزرگ شده است.89) لازم نیست انسان در وطن اصلی، متولد شده باشد، همچنین شرط نیست که وطن اصلی انسان، وطن والدینش باشد.90) مقدار زمان لازم برای تحقق وطن اصلی، موکول به نظر عرف است؛ مثلاً اگر حداقل ده سال اول زندگی را در جایی گذرانیده است وطن اصلی صدق می‌کند و اگر یکی دو سال مانده است، یقیناً صدق نمی‌کند. 91) در تحقق وطن اصلی لازم نیست که انسان قصد داشته باشد برای همیشه یا مدت طولانی در آنجا زندگی کند و حتی اگر قصد نماندن در آنجا را داشته باشد، همچنان وطن اصلی صدق می­کند.
وطن اتخاذی92) وطن اتّخاذی جایی است که انسان بعد از آن‌که وطن اصلی را ترک کرده است، آنجا را برای تحصیل، کار یا شغل و امثال آن به عنوان وطن انتخاب کرده و محل سکونت قرار داده است. خواه از وطن اصلی إعراض کرده یا نکرده باشد.93) در تحقق وطن اتخاذی؛ تفاوت ندارد که در آنجا قصد زندگی دائم یا قصد زندگی بدون تعیین مدّت یا قصد زندگی به مدّت طولانی داشته باشد.94) اگر قصد دارد در جایی حدود ده سال بماند، بعید نیست عرفاً در صدق وطنیت کافی باشد.95) جایی را که انسان برای مدت یکی دو سال برای زندگی انتخاب می کند، عرفا وطن نیست ولی چون در آنجا مسافر بر او صدق نمی‌کند، حتی بدون قصد اقامت ده روز، نمازش تمام است.96) کسی که برای همیشه یا برای سالیان متمادی، سالی سه، چهار ماه در محلی زندگی می کند؛ مثل تابستان و ایام تعطیل، چنانچه در آن محل نیّت توطن کند و وسائل زندگی در وطن مانند خانه و امثال آن را فراهم آورد، آنجا عرفاً وطن دوم او محسوب می‌شود اما اگر صرفا برای ییلاق و امثال آن، بدون قصد توطن و بدون فراهم آوردن لوازم زندگی، آنجا می رود، تحقق وطن بعید است.97) برای صدق وطن اتخاذی علاوه بر قصد توطّن، لازم است کارهایی که معمولاً برای توطن در یک محل انجام می­شود را انجام دهد، مانند اینکه مدتی مثل یک، دو یا سه ماه را با همین قصد بماند، که در این صورت بعد از گذشت آن مدت، وطن صدق می­کند ، یا اگر در همان روز اول ورود، خانه‌ای خریداری یا اجاره کند، و یا محلی برای کسب و کار تهیه نماید، از همان روز وطن صدق می‌کند.98) اگر کسی به قصد توطن به مکانی برود و پیش از آنکه به مقداری که صدق وطن کند، یا پیش از انجام کارهایی که عرفاً با وطن سازگار است؛ مثل خرید خانه، ازدواج و مانند آن، برای ماندن در آنجا مردد شود، آن محل وطن او محسوب نشده و در صورتی­که قصد ماندن ده روزرا نداشته باشد، نمازش قصر است.99) اگر کسی به قصد توطن به جایی برود و مدتی؛ مانند یکی، دو ماه بماند که صدق وطن کند، یا کارهایی را که عرفاً با وطن سازگار است (مثل خرید خانه و ازدواج و مانند) انجام دهد و سپس مردّد شود که در آنجا بماند یا نه، در این صورت تردید موجب زوال حکم وطن نمی‌شود و مادامی که قصد اعراض نکرده و از آنجا خارج نشده است، حکم وطن ثابت است.100) اگر کسی خانه­ای در شهر دیگری؛ مانند مشهد الرضا (صلوات الله علیه) یا در منطقه­­ی ییلاقی تهیه کند و مکرر مثلا هر هفته جهت زیارت یا تفریح به آنجا برود، در صورتی­که مدت اقامت او در آن مکان به مقداری نباشد که عرفا آن مکان برای او محل استقرار و زندگی محسوب شود، نمازش در آنجا قصر بوده و روزه­اش صحیح نمی­باشد.101) عرفاً داشتن سه وطن بی اشکال است و بیشتر از آن محل اشکال است.102) کسی که بیش از یک وطن دارد، لازم نیست در همه آن محل­ها به یک اندازه بماند، بلکه اگر یک­جا مثلاً پنج ماه و جای دیگر هفت ماه، یا یک­جا چهار ماه و یک­جا پنج ماه و مکان سوم، سه ماه بماند، اشکالی ندارد.
تبعيّت در وطن103) تبعیت در وطن همانند خود وطن امر عرفی است. در نظر عرف فرزندی که با پدر و مادر زندگی می کند تابع آنهاست. و وطن آنها، وطن او هم محسوب می شود. 104) اگر فرزند در وطن پدر و مادر (چه وطن اصلی یا اتخاذی) به اندازه­ای زندگی نکرده که وطنِ اصلیِ او شود؛ مثل این­که بعد از تولد به جهتی از پدر و مادر دور شده و  بعد از هفت، هشت سال نزد والدین برگشته است، در این صورت وطن والدینش، وطن اصلی او نیست، اما وقتی برگشت ولو وطنِ اصلی او نیست، لکن  به تبع زندگی با والدینش، وطن اتخاذی او می‌شود.105) در وطن اصلی تبعیت نقشی ندارد بلکه ملاک همان نشو و نما است.106) فرزندان بالغ مثل دختر یازده، دوازده ساله یا پسر شانزده، هفده ساله که از قصد توطن غافل می‌باشند و همراه پدر و مادر به محل و شهر جدیدی که پدر و مادر قصد توطن کرده‌اند، می‌روند، آنجا برای آنها هم حکم وطن خواهد داشت.107) اگر فرزندی همراه والدین به مکانی برود که آنها قصد توطن دارند در صورتی­که قصد عدم توطن داشته باشد آن مکان برای او حکم وطن را ندارد؛ هر چند که نان خور آنان محسوب شود.
اعراض از وطن108) اعراض از وطن مانند وطن بودن مکانی، امر عرفی است. بنابر این اگر فردی از شهری که در آنجا ساکن است، خارج شود و تصمیم بگیرد که برای زندگی، به آنجا برنگردد، در این­صورت دیگر آنجا وطنِ او نیست؛ هر چند وطنِ دیگری هم اتخاذ نکرده باشد و اگر بخواهد به آنجا برود، چنانچه قصد ده روز نکند، نمازش قصر است.109) برای تحقق اعراض، قصد و نیت لازم است، بنابر این اگر بدون قصد اعراض برای مدتی مثلاً چهار، پنج سال از آن مکان خارج شود، اعراض محقق نمی شود. البته اگر مدت طولانی؛ مثلا چهل، پنجاه سال از زمان خارج شدن فرد از وطن خود بگذرد و در ذهنش هم فکر برگشت نداشته باشد، بعید نیست دیگر آنجا وطن او محسوب نشود و در صورت سفر به آن مکان بدون قصد اقامت ده روز نمازش قصر است.110) کسی که از وطنش خارج شده و قصد ندارد که برنگردد، ولی می­داند یا اطمینان دارد که به آنجا برنخواهد گشت، بعید نیست که این اطمینان و علم هم در حکم اعراض باشد و با رفتن به آن­جا نمازش قصر است.
قصد اقامت ده روز 111) اگر انسان قصد بر اقامت ده روز ندارد، ولی یقین یا اطمینان دارد که ده روز خواهد ماند، در این صورت نیز نماز تمام بر او واجب است. امّا اگر فقط گمان داردکه می­ماند؛ نمازش قصر است.112) در اقامت ده روز، مراد ده روز متعارف است نه ده شبانه روز. بنابر این شب اول و شب آخر، داخل در حساب ده روز نیست، پس اگر اول صبح وارد شده و قصد کرد که ده روز بماند، و پس از پایان روز دهم خارج شود، نمازش تمام است.113) ملاک در تعیین محدوده­ی روز در مواردی که شارع مقدس برای آن حدی مشخص نکرده است ، عرف می­باشد که در اینجا عرف از طلوع خورشید تا غروب آن را روز حساب می­کند. 114) در قصد اقامت ده روز،  شبهای وسط، داخل در ده روز است، بنابر این نمی تواند شبها از آنجا خارج شود. 115) در قصد اقامت، اگر بخواهد مقداری هرچند به اندازه­ی یک ساعت کمتر از ده روز بماند، کافی نیست.116)  اگر شخصی بعد از طلوع خورشید، وارد شهری شود، به هر اندازه­ای که از ابتدای طلوع خورشید، کسری دارد از روز یازدهم، باید جبران شود تا ده روز کامل گردد؛ مثلا اگر روز اول سه ساعت بعد از طلوع خورشید به شهری برسد، چنانچه قصدش این باشد که روز یازدهم تا سه ساعت بعد از طلوع خورشید آنجا بماند، نمازش کامل است.117) محل اقامت در ده روز باید عرفاً یک جا باشد و صرف اتصال مثلاً دو شهر یا دو روستا به یکدیگر تا وقتی که یک محل محسوب نشود، کفایت نمی‌کند.118) در صورت شک در وحدت مکان اقامت، نماز قصر است.119) اگر شهری که در آن قصد اقامت کرده، از شهرهای بزرگ بوده و دارای محلات به­هم پیوسته باشد، چنانچه بخواهد بین محلات آن تردّد کند، ضرری به وحدت مکان اقامت ندارد.120) کسی که از ابتدا قصد خروج از محل اقامت ده روز به مقدار کمتر از مسافت شرعی دارد، در صورتی که مثلاً دو سه بار بخواهد برود و حداکثر تا نصف روز برگردد، می تواند قصد اقامت کند و خروج او منافاتی با قصد اقامت ده روز ندارد، ولی قصد خارج شدن در یک دفعه به مدت 15 ساعت محل اشکال است.121) مسافری که قصد اقامت ده روز داشته باشد ولی پیش از خواندن یک نماز چهار رکعتی از قصدش برگردد یا مردّد شود، نمازش قصر است. 122) کسی که قصد اقامت ده روز کرده است، پس از خواندن یک نماز چهار رکعتی به صورت ادا، تا زمانی که در آن مکان است، نمازش تمام  بوده، حتی اگر از قصدش برگردد و نخواهد ده روز در آنجا بماند. اما اگر فقط نماز غیر چهار رکعتی (صبح یا مغرب) خوانده و سپس منصرف شود، نمازش قصر است.123) کسی که قصد اقامت ده روز کرده، پس از اتمام ده روز، تا زمانی که از آن مکان خارج نشده، همچنان نمازش تمام است و نیازی به قصد مجدد نمی­باشد.124) نمازهای نافله­ی یومیه که از مسافر ساقط است، برای فردی که قصد ماندن ده روز را دارد، مشروع و مستحب است. همچنین روزه­ی مستحبی نیز برای او مستحب می­باشد.
حکم نوافل در سفر125) انجام نوافل ظهر و عصر در سفر ولو به قصد رجاء جایز نیست.126) انجام نافله عشا (وتیره) در سفر به قصد رجاء و به امید ثواب اشکال ندارد.127) نمازهای نافله‌ی صبح مغرب و نافله‌ی شب از مسافر ساقط نیست.
حکم خواندن نماز تمام در جایی که وظیفه قصر است128) اگر شخصی می­داند نماز در سفر با وجود شرایطی قصر است و همچنین می­داند سفرش واجد آن شرایط است، با این حال نماز را تمام بخواند، نمازش باطل بوده و باید آن را در وقت یا خارج وقت به صورت قصر به­جا آورد.129) اگر مکلف نسبت به اصل حکم قصر در سفر، جاهل باشد و نماز را تمام بخواند، در صورتی که جاهل قاصر بوده؛ یعنی حکم را نمی­دانسته و توجه به جهل خود هم نداشته است، پس از فهمیدن حکم، اعاده‌ی آن در وقت و قضای آن در خارج وقت واجب نیست.130) اگر حکم یا موضوع را فراموش کند و نمازش را تمام بخواند، چنانچه در داخل وقت متذکر شود، باید نمازش را اعاده کند و اگر اعاده نکند، قضای آن بر او واجب است، ولی اگر بعد از وقت متوجه شود، نمازش قضا ندارد.
حکم خواندن نماز قصر در جایی که وظیفه تمام است131) مسافری که وظیفه‌اش نماز تمام است، چنانچه برخلاف وظیفه نماز را قصر بخواند، نمازش باطل است و در این حکم تفاوتی میان علم، عمد، نسیان، جهل به حکم و جهل به موضوع نیست؛
مسائل متفرقه132) 1-کسی که اول وقت حاضر بوده ولی نماز نخوانده و سپس به مسافرت رفته و بخواهد در سفر نماز را به جا آورد، وظیفه‌اش قصر است.133) 2-کسی که اول وقت مسافر بوده و سپس مثلاً به وطن رسیده و در آنجا بخواهد نمازش را به جا آورد، نمازش تمام است.134) 3-کسی که اول وقت مسافر بوده و نماز نخوانده؛ سپس مثلاً به وطن رسیده و نمازش فوت شده، باید آن را به صورت تمام قضا کند.135) 4-کسی که اول وقت نماز، حاضر بوده و سپس به سفر رفته و نمازش فوت شده، باید نمازش را به صورت قصر، قضا کند.136) 5-مسافر در اماکن چهارگانۀ تخییر (یعنی شهر مکه، مدینه، مسجد کوفه و حائر حسینی علیه السلام) بین قصر و تمام مخیّر است و تمام افضل بوده، ولی احتیاط مستحب قصر است.137) 6-حکم تخییر در تمامی شهر مکه و مدینه‌ی فعلی جاری است و مخصوص مسجد الحرام و مسجد النبی نیست، ولی احتیاط مستحب آن است که در این حکم به دو مسجد اکتفاء شود ولی درموردمسجدکوفه حکم تخییر اختصاص به مسجد کوفه دارد و نسبت به شهر کوفه، بنابر احتیاط واجب اگر اقوی نباشد، حکم تخییر جاری نیست وحکم تخییر در حائر حسینی(علیه السلام) اختصاص به تحت القبّه (زیرگنبد) و جایی که نزد قبر امام حسین (علیه السلام) صدق می‌کند، دارد و شمول آن نسبت به رواقها و صحن مطهّر محل تردید است.138) 7-حکم تخییر در اماکن چهارگانه‌ شامل روزه نمی‌شود، بنابراین مسافر نمی‌تواند در این اماکن روزه‌ی ماه مبارک رمضان را بگیرد.

احکام نماز 4

•  

مبطلات نماز) چیزهائی كه نماز را باطل می‌كند(

1-مبطلات نماز عبارتند از :

1-از بین رفتن یکی از شرایطی که باید در حال نماز رعایت شود؛

2-باطل شدن وضو یا غسل؛

3-رو گرداندن از قبله؛

4-حرف زدن؛

5-خندیدن؛

6-گریه کردن؛

7-به هم خوردن صورت نماز؛

8-خوردن و آشامیدن؛

9-شک‌هایی که نماز را باطل می‌کند؛

10-کم و زیاد کردن ارکان نماز؛

11-آمین گفتن بعد از حمد؛

            12-روی هم گذاشتن دست‌ها در جلوی بدن (تکتف).

 

برخی احکام مبطلات نماز

1-صداهایی که بر اثر سرفه و عطسه و صاف کردن حنجره از انسان صادر می‌شود، نماز را باطل نمی‌کند.

2-اگر كلمه‌ای مانند«الله اكبر»  را با قصد ذكر بگويد، و موقع گفتن آن، صدا را بلند كند تا مطلبی را به ديگری بفهماند، اشكال ندارد ولی چنانچه به قصد اینکه مطلبی را به كسی بفهماند ذکری بگويد؛ اگرچه قصد ذكر هم داشته باشد، نماز باطل می‌شود.

3-انسان در حال نماز نباید به دیگری سلام کند ولی اگر کسی به او سلام کرد واجب است جواب او را بدهد و باید بگوید: «سلام علیکم» یا «السلام علیکم» و نباید «علیکم السلام» بگوید.

4-جواب سلام کودک ممیز همانند افراد بالغ واجب است.                                                            5- خندة عمدی و با صدا نماز را باطل می‌کند، اما خندة سهوی یا  بدون صدا، مبطل نیست.

6-گریة با صدا و عمدی برای امور دنیوی نماز را باطل می‌کند اما از ترس خداوند یا برای امور اخروی از بهترین اعمال است.

7-انجام کارهایی که صورت نماز را به‌هم می‌زند؛مبطل است چه عمدی باشد یا سهوی.

8- دستها را به صورت کشیدن بعد از قنوت نماز،کراهت دارد ومبطل نیست.

9- فرو دادن خرده‌های غذا که در گوشه و کنار دهان باقی مانده یا مکیدن شیرینی قند و شکری که اندکی از آن در دهان هست، موجب بطلان نماز نمی‌شود.  

10-قطع نمازِ واجب بدون عذر جایز نیست.

 

شكيّات نماز

1-شك در نماز بر سه قسم است:

الف)شك در اصل نماز

اگر بعد از گذشتن وقت نماز، شک کند که نماز خوانده یا نه، یا گمان کند که نخوانده، لازم نیست نماز را بخواند. اما اگر پیش از پایان وقت نماز، شک کند که نماز خوانده یا نه، باید نماز را بخواند بلکه در صورت گمان به خواندن نیز باید آن ­را بخواند.

ب) شك در اجزاى نماز

1-اگر کسی در حال نماز شك كند يكى از كارهاى واجب نماز را انجام داده يا نه، چنانچه وارد جزء بعدى نشده باشد، بايد آن را به­جا آورد و اگر وارد جزء بعدی (هرچند جزء مستحب) شده باشد، به شک خود اعتنا نکند.

 

2-اگر شك كند سوره را خوانده يا نه، چنانچه وارد جزء بعد نشده باشد، باید آن را به­جا آورد و اگر وارد رکوع یا قنوت یا ذکرهای مستحبی بعد از سوره شده باشد، به شک خود اعتنا نکند.

3- اگر قبل از برخاستن شک کند تشهد را خوانده یا نه، باید آن را بخواند اما اگر در حال برخاستن شك كند آن­را به­جا آورده يا نه، نبايد اعتنا كند و نیز اگر جزء بعد را شروع كرده باشد(هرچند جزء مستحب) نباید اعتنا کند.

 

4-اگر شك كند سلام نماز را گفته يا نه، چنانچه مشغول تعقيب نماز يا مشغول نماز ديگری شده، يا به سبب كارى كه نماز را به هم مى‏زند؛ مانند روبرگرداندن از قبله، از حال نماز خارج شده، نبايد به شكش اعتنا كند و اگر پيش از انجام این کارها شك كند، بايد سلام را بگويد.

 

ج) شك در ركعات نماز(شكهاى مُبطِل ‏)

1-شک در نمازهای واجب دو رکعتی، مانند نماز صبح و نماز مسافر  

2-شک در نماز مغرب؛

3-شک در نمازهای چهار رکعتی که یک طرف شک، عدد یک باشد؛ مانند شک بین یک و دو یا شک بین یک و سه؛

4-شک در نمازهای چهار رکعتی قبل از تمام شدن سجده دوم که یک طرف شک عدد دو و طرف دیگر بیشتر از دو باشد، مانند شک بین دو و سه یا بین دو و چهار؛

5-شک در شمارة رکعت­های نماز به­گونه­ای که نداند چند رکعت خوانده است؛

 

شك در نمازهای مستحبی

1-اگر در شمارة ركعت­هاى نماز مستحبی شك كند، مخیر است که بنا را بر طرف کمتر بگذارد یا بیشتر

 

2-اگر در يكى از اجزای نماز مستحبی شك كند، خواه ركن باشد يا غير ركن، چنانچه از محل آن نگذشته باشد، بايد آن­را به جا آورد و اگر محل آن گذشته باشد، به شك خود اعتنا نكند.

 

3-زياد شدن ركن، نماز مستحبی را باطل نمى‏كند ولى كم شدن آن بنابر احتياط واجب نماز را باطل مى‏كند.

سجده‏ى سهو

1-نمازگزار بايد در سه مورد، بعد از سلام نماز دو سجدة سهو به‌جا آورد:

1-بين نماز، سهواً حرف بزند.

2-در نماز چهار ركعتى، بعد از سجدة دوم، شك كند چهار ركعت خوانده است يا پنج ركعت.

3-تشهد را فراموش كند.

در دو مورد هم بنا بر احتیاط واجب باید دو سجدة سهو به‌جا آورد :

1-يك سجده را فراموش كند.

2-در جايى كه نبايد سلام نماز را بگويد، سهواً سلام دهد.

واحتیاط مستحب است که برای هر زیادی و نقصی (غیر از موارد مذکور) که سهواً در نماز پيش مى‏آيد و بعد از محل آن متوجه می­شود دو سجدة سهو به‌جا آورد؛ مانند اینکه سهواً تسبيحات اربعه را نگويد و در رکوع یا بعد از آن یادش بیاید.

 

 

سجده يا تشهد فراموش شده‏

1-اگر يك سجده يا تشهد را فراموش كند و پيش از ركوع ركعت بعد يادش بيايد، بايد فوراً بنشيند و سجده يا تشهد را بجا آورد .

 

دستور سجدة سهو

2-براى سجدة سهو، بايد بعد از سلام نماز، فوراً به نيّت سجدة سهو، پيشانى را بر چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد و بنابر احتیاط بگويد: «بسم اللَّه و باللَّه، السلام عليك ايها النّبىُّ و رحمة اللَّه و بركاته» سپس سر از سجده بردارد و دوباره به سجده رود و ذكر را تكرار كند و پس از آن تشهد بخواند و سلام دهد.

2-اگر سجدة سهو را بعد از سلام نماز عمداً به‌جا نياورد، گناه كرده و واجب است هر چه زودتر آن را انجام دهد و اگر سهواً به‏جا نياورده باشد، هر وقت كه يادش آمد، بايد فوراً انجام دهد و در هر صورت لازم نيست نماز را دوباره بخواند.

قضاى سجده و تشهد فراموش شده‏

1-اگر يكى از كارهاى واجب نماز كه ركن نيست، سهواً ترك شود، نماز باطل نمى‏شود و قضاى آن هم لازم نيست؛ مگر در سجده و بنابر احتیاط واجب در تشهد که باید قضای آن­ دو بعد از نماز انجام شود.

 

2-در قضاى سجده و تشهدى كه بعد از نماز به‌جا مى‏آورند، بايد تمام شرايط نماز؛ مانند پاك بودن بدن و لباس، رو به قبله بودن و ساير شرايط، رعايت شود.

 

3-كسى كه پس از سلام نماز، قضاى تشهد را به‌جا مى‏آورد، لازم نيست بعد از قضاى تشهد، سلام بدهد و کسی هم که قضای سجده را به­جا می­آورد لازم نیست که بعد از آن تشهد و سلام را بگوید.

4-اگر در فاصلة بين سلام نماز و قضاى سجده يا تشهد، يكى از مبطلات نماز را انجام دهد، مانند اینکه روى از قبله برگرداند، بايد قضاى سجده و تشهد را به‌جا آورد و نمازش صحيح است.

 

نماز قضا

1-قضای نماز درصورتی واجب است که مکلّف یقین به ترک یا باطل بودن آن داشته باشد، اما اگر شک یا گمان به ترک یا بطلان نمازی دارد، واجب نیست قضای آن را بخواند.

2-اگر مکلف در تمام وقت نماز بی‌هوش باشد، قضای آن واجب نیست.

3-كسى كه نماز قضا دارد، نبايد در خواندن آن كوتاهى كندولی واجب نيست فوراً آن را بخواند.

4-کسی که نماز را با غسل یا وضوی باطل خوانده است، باید آنها را قضا کند.

5-قضاى نماز واجب را باید به همان صورت كه قضا شده، به­جا آورد .

6-قضاى نماز واجب را هر زمان از شبانه‌روز مى‏توان خواند .

7-معیار در قضای نماز، آخر وقت است؛ بنابراین اگر آخر وقت که نماز از او فوت شده، مسافر بوده، باید قضای نماز را قصر بخواند.

8-رعایت ترتیب در خواندن نماز قضا واجب نیست؛ مگر در قضای نماز ظهر و عصر یک روز و قضای نماز مغرب و عشای یک روز.

 9-کسی که تعداد نمازهای قضای خود را نمی‌داند،  به مقداری که یقین دارد قضا شده، اکتفا کند.

10-کسی که نماز قضا بر عهده دارد، می‌تواند نماز نافله و نماز مستحبی بخواند.

11-قضای نافله­­‌های یومیه مستحب است.

نماز استیجاری

1-قضای نماز يا روزه فوت شده میت ؛ با اجير گرفتن  برای اووحتی  تبرّعاً انجام دادن جايز است و با انجام آن، ذمّة ميت فارغ مى‌شود.

2-اگر میت نسبت به گرفتن اجیر برای قضای نمازهایش وصیت کرده باشد، تا مقدار ثلث ترکه باید به آن عمل شود و در بیش از ثلث، اجازة ورثه لازم است.

3-برای خواندن نمازهای میّت، همجنس بودن شرط نیست.

4-در بلند یا آهسته خواندن نماز، نایب بايد مطابق وظيفة خود عمل كند.  

نماز قضای پدر و مادر

1-قضای نماز پدرو بنابر احتیاط واجب از مادربر پسر بزرگ واجب است .

2-اگر پدر یا مادری اصلاً نماز نخوانده باشند، بنابر احتیاط واجب قضای نمازها بر پسر بزرگ واجب است.

3-منظور از پسر بزرگ، بزرگترین پسری است که هنگام مرگ پدر و مادر زنده است.

4-هرگاه شخص دیگری (غیر از پسر بزرگ) نمازهای پدر و مادر را قضا کند، از پسر بزرگ ساقط می‌شود.

5-بر پسر بزرگ واجب است آن مقدار از نمازهایی را که یقین دارد از پدر و مادرش فوت شده است قضا کند .

 6-کسی که خودش نماز قضا دارد و نماز قضای پدر و مادر نیز بر عهدة اوست، در تقدیم هر یک مخیّر است و هر کدام را بخواهد می­تواند اول بخواند.

7-اگر پسر بزرگ پس از فوت پدر و مادر از دنیا برود، بر فرزندان دیگر قضای نماز پدر و مادر واجب نمی­شود.

نماز آيات‏

1-نماز آیات با وجود یکی از چهار سبب :کسوف (خورشید گرفتگی)  ؛خسوف (ماه گرفتگی)

زلزله  و هر حادثة غیر عادی آسمانی که باعث ترس بیشتر مردم شود، مانند بادهای سیاه و سرخ و صاعقه، واجب می شود؛ بنابراین حادثه‌ای که ترس‌‌آور نباشد و یا موجب ترس و وحشت برخی افراد شود، سبب وجوب نماز آیات نیست.

2-برای هر زلزلۀ شدید یا خفیف، حتی پس‌لرزه اگر زلزلة مستقلی حساب شود باید یک نماز آیات خوانده شود.

3-وجوب نماز آیات مختص کسانی است که هنگام وقوع حادثه، در آن مکان باشند.

4-وقت وجوب نماز آیات در خورشید و ماه گرفتگی از زمان  شروع به گرفتن  است

5- برای وقوع لرزش‌های خفیف زمین که فقط با دستگاه­ قابل درک است و افرادی که در ‌آنجا زندگی می‌کنند اصلاً آنها را احساس نکنند، نماز آیات واجب نمی­شود.

6-کسی که هنگام گرفتن ماه یا خورشید اصلاً مطلع نشود و بعد از باز شدن آن بفهمد، درصورتی‌که گرفتگی کامل بوده، بايد قضای نماز آيات را بخواند ولی اگر فقط مقداری از آن گرفته بوده، قضا بر او واجب نیست.

7-نماز آیات دو رکعت است که هر رکعت آن پنج رکوع و دو سجده دارد ،ساده ترین نحوه خواندن؛ در هر رکعت فقط یک حمد و سوره خوانده می­شودبا پنج قسمت کردن سوره  .

8-بنابر احتیاط واجب «بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» را نمی‌توان یک قسمت از سوره به حساب آورد و با آن رکوع کرد.

 

نماز عید فطر و قربان

1-نماز عید فطر و قربان در زمان غیبت ، مستحب است.

2-وقت نماز عيد فطر و قربان، از اول آفتاب روز عيد تا ظهر است.

3-نماز عید فطر و قربان دو رکعت است، در رکعت اول بعد از حمد و سوره پنج تکبیر و در رکعت دوم بعد از حمد و سوره، چهار تکبیر دارد.

4-در نماز عيد فطر و قربان مستحب است قرائت بلند خوانده شود.

5- بهتر است در نماز عيد در ركعت اول سورة «اعلی» و ركعت دوم سورة «شمس» خوانده شود.

6-در قنوت نماز عيد فطر و قربان هر دعا و ذكری خوانده شود كافی است ولی بهتر است دعای اَللّهُمَّ اَهلَ الكِبرياءِ وَ العَظَمَةِ را به اميد درک ثواب بخوانند.

7-کوتاه یا طولانی خواندن قنوت‌های نماز عید اشکال ندارد، ولی کم یا زیاد کردن تعداد آنها جایز نیست.

8-نماز عید فطر و قربان قضا ندارد.

نماز جماعت‏

1-مستحب است نمازهاى واجب شبانه‏روز به جماعت خوانده شود و نسبت به نماز صبح و مغرب و عشا بيشتر سفارش شده است.

2-شركت در نماز جماعت مستحب و براى همساية مسجد و شنونده صداى اذان ‏مسجد ، بيشتر سفارش شده است.

3 - نمازهاى مستحبی را نمى‏ شودبه جماعت خواند، مگر نماز عید فطر و قربان (که در زمان غیبت مستحب هستند) و نماز استسقاء ( باران).

4-كسى كه ايستاده نماز مى‏خواند، نمى‏تواند به كسى كه نشسته يا خوابيده نماز مى‏خواند، اقتدا کند.

5-اگر امام جماعتى را كه عادل مى‏دانسته، شک کندبه عدالت خود باقى است يا نه، مى‏تواند به او اقتدا كند.

6-در نماز جماعت، :

1-مأموم جلوتر از امام نايستد  

2-مکان امام از مکان مأمومين بالاتر نباشد.

3-فاصلة میان امام و مأموم، همچنین فاصلة بین صف‌ها زياد نباشد.

4-بين امام و مأموم، همچنين بين صف‏ها چيزى مانند ديوار يا پرده مانع نباشد .

7-اگر همة كسانى كه در صف جلو یادردیگرصفوف  هستند نيّت فرادا كنند، چنانچه بلافاصله دوباره اقتدا کنند. اتصال جماعت محفوظ و جماعت صحيح است.

وظایف مأموم از جهت تبعیت

1-مأموم نبايد تكبيرة الاحرام را پيش از امام بگويد، بلكه احتياط واجب آن است كه تا تكبير امام تمام نشده تكبير نگويد.

2-بعد از تكبير امام، اگر افراد صف جلو آمادة نماز باشند و تكبير گفتن آنان نزديك باشد، كسى كه در صف بعد ايستاده، مى‏تواند تكبير بگويد.

3-مأموم به غير از حمد و سوره، بايد همة اذکار نماز را خودش بخواند؛ ولی اگر در ركعت سوم يا چهارم نماز امام به او اقتدا کند، بايد حمد و سوره را بخواند.

4-اگر مأموم  حمدوسوره های نماز صبح ومغرب و عشا، امام جماعت را بشنود، نبايد حمد و سوره را بخواند ولى اگر صداى امام را نمی­شنود، مستحب است حمد و سوره را آهسته بخواند و چنانچه سهواً بلند خواند، اشكال ندارد.

5-در ركعت اوّل و دوم نماز ظهر و عصر مأموم بنابر احتیاط واجب نبايد حمد و سوره بخواند، و مستحب است به جاى آن ذكر بگويد.

6-مأموم بايد افعال نماز را با امام يا كمى ديرتر از امام به‌جا آورد و اگر عمداً از امام جماعت جلو بیفتد يا مدتى بعد از او (به نحوی که متابعت از امام صدق نکند) انجام دهد، نمازش فرادا می‌شود.

7-اگر سهواً پيش از امام جماعت به ركوع رود، باید سر از ركوع بردارد و دوباره همراه با امام به ركوع رود و نماز را با امام جماعت تمام كند و نمازش به جماعت صحيح است و اگر از رکوع برنگردد، نمازش به صورت فرادا صحيح است.

8-اگر سهواً پيش از امام سر از ركوع بردارد، چنانچه امام هنوز در ركوع باشد، بايد به ركوع برگردد، در اين صورت زياد شدن ركن نماز را باطل نمى‏كند؛ ولى اگر به ركوع برود و پيش از رسيدن به حدّ ركوع، امام سر از ركوع بردارد، نمازش باطل است.

9-اگر سهواً پيش از امام جماعت به سجده رود، واجب است سر از سجده بردارد و با امام به سجده رود و نمازش به جماعت صحيح است.

10-اگر سهواً پيش از امام سر از سجده بردارد و ببيند امام در سجده است و او هم به سجده برگردد ولى به سجدة امام جماعت نرسد، نمازش صحيح است؛ ولى اگر در هر دو سجده اين اتفاق بيفتد، نمازش باطل است.

11-اگر سهواً پيش از امام سر از ركوع يا سجده بردارد و سهواً يا به خيال نرسيدن به ركوع يا سجدة امام برنگردد، نمازش صحيح است.

 

وظایف مأموم هنگام اقتدا در رکعات مختلف نماز

اقتدا در رکعت اوّل

1-اگر مأموم در ركعت اوّل يا دوم امام به او اقتدا كند، حمد و سوره در آن رکعت از او ساقط است.

2-اگر امام ايستاده باشد و مأموم نداند كه در كدام ركعت است، مى‏تواند اقتدا كند؛ ولى بايد حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و نمازش به جماعت صحیح است؛ اگر چه بعد متوجه شود كه امام در ركعت اوّل يا دوم بوده است.

3-اگر به خيال اينكه امام در ركعت اوّل يا دوم است، حمد و سوره را نخواند و بعد از رفتن به ركوع متوجه شود كه امام در ركعت سوم يا چهارم بوده، نمازش صحيح است؛ ولى اگر پيش از ركوع بفهمد، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر وقت ندارد، بايد فقط حمد را بخواند و در ركوع خود را به امام برساند.

 

5-اگر ابتدای نماز يا در اثناى حمد يا سوره اقتدا كند و پيش از آنكه به ركوع رود، امام سر از ركوع بردارد، نماز او به صورت جماعت صحيح است و بايد به ركوع رود و خود را به امام جماعت برساند.

اقتدا در ركوع‏

6-اگر هنگامی كه امام در ركوع است، مأموم اقتدا كند، ممكن است يكى از حالت‌هاى زير پيش آيد:

1-اگر وقتى به حدّ ركوع مى‏رسد هنوز امام در ركوع باشد، نماز به جماعت صحيح است و يك ركعت حساب مى‏شود؛ هر چند ذكر امام تمام شده باشد.

2-اگر وقتى به حدّ ركوع مى‏رسد، امام در حال برخاستن از ركوع يا ايستاده باشد، که نماز به صورت فُرادا صحيح است و رکعت اول نماز او حساب می­شود و باید نماز را ادامه دهد.

3-اگر به مقدار ركوع خم شود و شك كند كه به ركوع امام رسيده يا نه، که نمازش به صورت فرادا صحيح است و رکعت اول نماز او حساب می­شود و باید نماز را ادامه دهد.

4-اگر پيش از آنكه به اندازة ركوع خم شود، امام سر از ركوع بردارد، در این صورت مى‏تواند نیت فرادا كند.

اقتدا در ركعت دوّم‏

7-اگر مأموم در ركعت دوم اقتدا كند، با توجه به نماز امام، سه صورت فرض می‌شود:

1-چنانچه نماز امام دو ركعتى است، مستحب است مأموم ذكر قنوت را با امام بخواند و هنگام تشهد امام، مى‏تواند برخيزد و بقیة نماز را فرادا بخواند يا به صورت نيم‌خيز بنشيند تا امام سلام نماز را بگويد، سپس برخيزد.

2-چنانچه نماز امام سه ركعتى است، مستحب است قنوت و تشهد را با امام بخواند و احتياط واجب آن است كه موقع خواندن تشهد، به صورت نيم خيز بنشيند و بعد از تشهد با امام برخيزد و حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، فقط حمد را بخواند و در ركوع خود را به امام برساند و بعد از دو سجده، تشهد رکعت دوم را بگوید و اگر نماز او نیز سه رکعتی است، هنگام سلام امام می‌تواند برخیزد و بقیة نماز را فرادا بخواند یا نیم‌خیز بنشیند و پس از سلام امام برای رکعت سوم برخیزد.

3-چنانچه نماز امام چهار ركعتى است، در رکعت اول مانند فرض قبل عمل نموده و در ركعت دوم نمازش (كه ركعت سوم امام است) بعد از دو سجده، تشهد را به مقدار واجب بخواند سپس برخيزد و رکعت سوم را به جا آورد و چنانچه براى گفتن سه مرتبه تسبيحات وقت ندارد، يك مرتبه بگويد و خود را در ركوع به امام برساند و بقية نماز را همان گونه كه گفته شد ادامه دهد.

اقتدا در ركعت سوّم يا چهارم‏

8-اگر در ركعت سوم يا چهارم به امام اقتدا كند، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، بايد تنها حمد را بخواند و در ركوع خود را به امام برساند.

 

9-اگر مأموم بداند چنانچه سوره را بخواند، در ركوع به امام نمى‏رسد، بايد سوره را نخواند و چنانچه آن‌را بخواند و به رکوع امام نرسد، نمازش فرادا می‌شود.

 

10-اگر امام در ركعت سوم يا چهارم نماز باشد و مأموم بداند كه اگر اقتدا كند و حمد را بخواند به ركوع امام نمى‏رسد، بنابر احتياط واجب بايد صبر كند تا امام به ركوع رود، آنگاه اقتدا كند.

11-اگر زمانی به جماعت برسد که امام مشغول خواندن تشهد رکعت آخر نماز است، چنانچه بخواهد به ثواب جماعت برسد، باید نیت کند و پس از تکبیرة الاحرام بنشیند و تشهد نماز را با امام بخواند ولی سلام نگوید و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید، بعد بایستد و نماز را ادامه بدهد؛ یعنی حمد و سوره را بخواند و آن را رکعت اول نماز خود حساب کند. این عمل مختص تشهد آخر نماز جماعت و برای درک ثواب جماعت است و نمی‌توان آن را در تشهد رکعت دوم نمازهای سه رکعتی و چهار رکعتی انجام داد.

عدول از نماز جماعت به نماز فُرادا

1-انسان می‌تواند در بين نماز جماعت نيّت فرادا كند و نماز را به تنهايى ادامه دهد؛ حتی اگر از اوّل نماز قصدش همین باشد. البته احتیاط مستحب آن است که از ابتدای نماز چنین قصدی نداشته باشد.

 

2-اگر در بين نماز جماعت نيّت فرادا كند، بنابر احتياط واجب نمی‌تواند دوباره نيّت جماعت كند حتی اگر فاصلة چندانی هم نشود؛ همچنین اگر مردّد شود كه نيّت فرادا كند يا نه، بنابر احتیاط واجب باید نمازش را فرادا به پایان برساند.

 

 

 

مستحبّات و مكروهات نماز جماعت‏

-مستحب است :

1-صف‏هاى جماعت منظم باشد و بين كسانى كه در يك صف ايستاده‏اند، فاصله نباشد و شانه‏هاى آنان در رديف يكديگر باشد.

2- بعد از گفتن «قد قامت الصلاة»، مأمومين برخيزند.

3- امام جماعت حال مأمومين ضعيف‏تر را رعايت كند و عجله نكند تا افراد ضعيف به او برسند.

4- امام جماعت در حمد و سورة نمازهاى جهرى و ذكرهايى كه بلند مى‏خواند، صداى خود را به قدرى بلند كند كه ديگران بشنوند؛ ولى نبايد بيش از اندازه صدا را بلند كند.

5--اگر امام در ركوع بفهمد كسى تازه رسيده و مى‏خواهد اقتدا كند، مستحب است ركوع را دو برابر معمول طول دهد و سپس برخيزد؛ اگرچه بفهمد كس ديگرى هم براى اقتدا وارد شده است.

-مکروه است

1- تنها ايستادن در یک صف ، اگر در صف‏هاى جماعت جا باشد.

2- ذكرهاى نمازتوسط مأموم طورى  گفته شود كه امام بشنود.

نماز جمعه‏

نماز جمعه، گردهمايى هفتگى مسلمانان بر محور «ياد خدا» و «عبادت» پروردگار است. خطبه‏هايى كه امام جمعه مى‏خواند، هم جنبة موعظه و سازندگى دارد، هم روشنگر و آگاهى بخش است. اين نماز، از شؤون حكومت اسلامى است که بعد سياسى و حكومتى هم دارد. همچنین از مظاهر شكوه امّت اسلامى و اقتدار حاكميّت دينى می‌باشد. اينكه در قرآن، سوره‏اى به نام «جمعه» وجود دارد و در آن به مسلمانان دستور داده شده كه جمعه‏ها به سوى اين نماز بشتابند، بيانگر اهميّت آن است. نماز جمعه هم مسلمين را متّحد مى‏کند، هم تبليغات دشمن را خنثى مى‏كند و هم وسيله‏اى براى آشنا شدن با تكاليف اجتماعى و مسائل جهانى اسلام است. همچنین نوعى بسيج نيرو به شمار مى‏آيد، حضور مستمرّ در اين مراسم نيز، نشانة همبستگى با امّت اسلام و آرمان‏هاى نظام اسلامى است.

 

1-نماز جمعه كه در روز جمعه به‌جاى نماز ظهر خوانده مى‏شود، در عصر حاضر (زمان غيبت امام‏ عجل الله تعالی فرجه الشریف) واجب تخييرى است و احتیاط مستحب آن است که در این زمان که حکومت عدل اسلامی در ایران برقرار است حتی المقدور نماز جمعه ترک نشود.

 

2-شركت نكردن در نماز جمعه به سبب اهميّت ندادن به آن، شرعاً ناپسند است.

شرایط نماز جمعه

3-شرایط صحت نماز جمعه، عبارت است از:

1. به جماعت برگزار شدن؛
2. نمازگزاران حداقل پنج نفر باشند؛ (یک نفر امام و چهار نفر مأموم)
3. رعایت تمام شرایطی که در نماز جماعت معتبر است، مانند اتصال صفوف؛
4. حداقل وجود یک فرسخ  فاصله با نماز جمعه مجاور.

 

3-مسافرى كه نمازش شكسته است، مى‏تواند در نماز جمعه شركت كند و به‌جاى نماز ظهر، نماز جمعه را بخواند.

 

4-ميزان در مقدار فاصله بين دو نماز جمعه، محل برگزارى نماز است، نه شهرى كه نماز جمعه در آن برپا مى‏شود.

 

5-اگر دو نماز جمعه در فاصلة کمتر از یک فرسخ برگزار شود، نمازی که زودتر برگزار شده، صحيح و دومی باطل است و در صورتی که هم زمان با هم اقامه شوند، هر دو باطل هستند.

شرایط امام جمعه

6-تمام شرایط معتبر در امام جماعت؛ مانند عدالت، در امام جمعه نیز لازم است.

وقت نماز جمعه‏

7-وقت نماز جمعه از اول ظهر شروع می‌شود و احتیاط واجب آن است که از اوایل عرفی وقت نماز ظهر به تأخیر نیفتد.

 

8-امام جمعه می­تواند خطبه‌های نماز جمعه را قبل از ظهر بیان کند.

کیفیت نماز جمعه

9-نماز جمعه دو رکعت است و دو خطبه دارد که توسط امام جمعه، قبل از نماز بیان می‌شود.

 

10-بنابر احتیاط باید قرائت نماز جمعه با صدای بلند خوانده شود و مستحب است در رکعت اول، سورة جمعه و در رکعت دوم، سورة منافقون خوانده شود و همچنین خواندن دو قنوت (یکی در رکعت اول پیش از رکوع و دیگری در رکعت دوم پس از رکوع) مستحب است.

وظيفه‏ى امام جمعه‏

11-واجب است امام جمعه خطبه‏ها را در حال ايستاده بخواند و اگر نمی‌تواند ايستاده خطبه بخواند، بايد شخص ديگرى خطبه‏ها و نمازجمعه را بخواند.

 

12-واجب است امام جمعه، پس از خطبه‏ى اوّل و پيش از خطبة دوم كمى بنشيند.

 

13-جايز نيست خطيب جمعه خطبه‏ها را آهسته ايراد كند، بلكه بنابراحتياط واجب بايد طورى با صداى بلند خطبه بخواند كه حداقل تعداد لازم براى نماز جمعه (چهار نفر) بشنوند؛ بلكه احتياط مستحب آن است كه هنگام موعظه و سفارش به تقوا، صداى خود را هر چند به وسيلة بلندگو به همة حاضران برساند.

 

14-در خطبة اوّل واجب است خطيب جمعه، حمد و ثنای الهى بگويد و سپس بر پيغمبر(صلى الله عليه وآله) درود بفرستد و مردم را به تقوا سفارش كند و يك سورة كوچك قرآن بخواند. در خطبة دوم نيز حمد و ثناى الهى را ايراد كند و بر پيغمبر اكرم (صلى الله عليه وآله) درود بفرستد. احتياط واجب آن است كه در خطبة دوم نيز مردم را به تقوا سفارش كند و سورة كوچكى از قرآن بخواند و احتياط مستحب است كه در خطبة دوم پس از درود بر پيغمبر(صلى الله عليه وآله)، بر امامان معصوم‏(عليهم السلام) نيز درود بفرستد و براى مؤمنين طلب مغفرت كند.

وظيفه‏ى نمازگزاران جمعه‏

15-بنابر احتیاط باید نمازگزاران به خطبه‏هاى امام گوش دهند و ساكت باشند و از حرف زدن بپرهيزند.

 

16-احتياط مستحب آن است که مأمومين هنگام ايراد خطبه‏ها، رو به روى امام باشند و بيش از مقدار مُجاز در نماز روى خود را از قبله برنگردانند.

 

17-اگر مأموم به چيزى از خطبه‏هاى نماز جمعه نرسد، بلكه فقط هنگام نماز حاضر شود و به امام جمعه اقتدا كند، نماز او صحيح و مُجزى از نماز ظهر است، حتى اگر لحظاتی پیش از ركوع ركعت آخر نماز جمعه را درك كند، می‌تواند به نیت نماز جمعه اقتدا کند و رکعت دوم خود را مانند رکعت دوم نماز جمعه بخواند و این نماز از نماز ظهر کفایت می‌کند.

مسایل متفرقۀ نماز جمعه

18-نماز جمعه از شعایر اسلامی و از مظاهر وحدت مسلمانان است و انجام هر کاری که منجر به بروز اختلاف بین مؤمنان و پراکندگی صفوف آنها شود، جایز نیست.

 

19-اقتدا در نماز عصر روز جمعه به فردی غیر از امام جمعه اشکال ندارد.

 

20-کسی که در نماز جمعه شرکت نکرده، می‌تواند نماز ظهر را اول وقت بخواند و واجب نیست صبر کند تا نماز جمعه تمام شود.

 

21-اقامة نماز جماعت ظهر، هم‌زمان با اقامة نماز جمعه در مکان دیگری نزدیک محل نماز جمعه فی نفسه اشکال ندارد ولی با توجه به اینکه ممکن است انجام این کار باعث تفرقة صفوف مؤمنین یا بی‌اعتنایی به نماز جمعه و یا اهانت به امام جمعه حساب شود، سزاوار است چنین جماعتی برگزار نشود، بلکه درصورتی‌که مستلزم مفسده و حرامی باشد، واجب است از اقامة آن اجتناب گردد.

 

 

احکام نماز3

 

6) سجود

1-درحال سجده، غیراز سر انگشت بزرگ پاها، سایر انگشتان را نیزمی توان بر زمین گذاشت  

2- ذکر واجب سجده یک بار «سُبْحانَ رَبِّیَ الْاَعْلی وَ بِحَمْدِهِ» یا سه بار «سُبْحانَ اللهِ» است  

3-به جای یکدیگر گفتن ذکرهای رکوع و سجده ازروی سهو اشکال ندارد.

4-اگر در حال گفتن ذکر سجده، یکی از هفت عضو را عمداً از روی زمین بردارد، نمازش باطل می­شود .

5-بعد ازذکر سجدة اول، باید بنشیند تا بدنش آرام گیرد و دوباره به سجده رود.

6-نبايد ميان پيشانی و مهر، چيزی مانند موی سر يا کلاه و غير آن حائل شود.

 

چیزهایی که سجده بر آنها صحیح است

1- زمین یا گیاهان غیر خوراکی و پوشیدنی که از زمین می‌روید ، مانند سنگ، خاک، چوب، برگ درختان و مانند آن

2- سنگ مرمر و دیگر سنگ‌هایی که جهت ساخت یا زینت بنا به کار می‌رود.

 3- عقیق، فیروزه، دُرّ و مانند آن ؛ هر چند احتیاط مستحب آن است که بر اینها سجده نشود.

 

4- آجر، سفال، گچ، آهک و سیمان

 

5-بر چیزهایی که از زمین می‌روید و فقط خوراک حیوان است، مانند علف و کاه.

 

6-بر برگ درخت قهوه که خود برگ استفاده خوراکی ندارد.

7-بر کاغذی که از چوب و گیاه  تهیه می‌شود، صحیح است.

8- بر گُل‌هایی که خوراکی نیستند و نیز داروهای گیاهی که از زمین می‌روید و فقط برای معالجة بیماری‌ها به کار می‌آید، مانند گل ختمی و گل بنفشه .

چیزهایی که سجده بر آنها صحیح نیست

1-بر چیزهای خوراکی و پوشیدنی، هر چند از زمین بروید، مانند گندم و پنبه

2-چیزهای معدنی که از جنس زمین محسوب نمی‌شود، مانند فلزات و شیشه و مانند آن

3- بر گیاهانی که برای خواص طبّی­شان به مصرف خوراکی می‌رسد، مثل خاکشیر و مانند آن.

4-گیاهانی که خوردنی شمرده می‌شود ولودر بعضی از مناطق یا بین بعضی از مردم

5- بر برگ سبز چای  

 

اگرمهر بین نماز مفقود شود

اگر بین نماز چیزی که بر آن سجده می‌کند گم شود و چیزی که سجده بر آن صحیح است در دسترس نباشد، چنانچه وقت نماز وسعت داشته باشد، باید نماز را بشکند و اگر وقت تنگ است، برلباس از جنس پنبه یا کتان سجده کند و اگرنبود، بنابر احتیاط واجب بر پشت دست خود سجده کند.

 

اگر مهر به پیشانی بچسبد

11-اگر در سجدة اول، مُهر به پیشانی بچسبد، باید برای سجدة دوم مهر را از پیشانی جدا کند و اگر مهر را از پیشانی جدا نکند و به همان حال به سجدة دوم برود، اشکال دارد.

 

مستحبات سجده:

1- پیش از سجده و پس از آن در حالی که بدن آرام است، تکبیر بگوید.

2-بین دو سجده در حالی که بدنش آرام است، بگوید: «اَسْتَغفِرُ اللهَ رَبِّی وَ اَتُوبُ اِلَیْهِ».

3-سجده را طولانی کند و در آن ذکر بگوید و دعا برای حاجت‌های دنیا و آخرت بخواند و صلوات بفرستد.

4-ذکر سجده را تکرار کند و به عدد فرد ختم کند.

5- بعد از سجده بر ران چپ بنشیند و روی پای راست را بر کف پای چپ بگذارد.  6-در حال برخاستن برای رکعت بعدی، ذکر «بِحَوْلِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ اَقُومُ وَ اَقْعُدُ» بگوید.

 

نکته:قرآن خواندن در حال سجده مکروه است.

 

سجدۀ واجب قرآن

1- اگر انسان یکی ازچهارآیه سجده دار­را بخواند یا گوش دهد، باید فوراً سجده کند و اگر فراموش کند، هر وقت یادش آمد باید سجده را انجام دهد.

2- درصورتی سجده واجب می شود که مجموع آيه رابخواند یا گوش دهدوبرای قسمتی از آيه، سجده واجب نمى‌شود.

3- به خاطرخواندن و یاگوش دادن ترجمة آیات مذکور، سجده واجب نمی­شود.

4- باگوش دادن آیات سجده دار ازطریق رادیو ، تلویزیون یا ضبط صوت و مانند آن ، سجده واجب می­شود.

5- به خاطر خواندن آیة سجدة دارو همزمان گوش دادن به آن دو ،سجده  واجب می شود.

6-در سجدة واجب قرآن، سجده برچیزی که در نماز می‌توان بر آنها سجده کرد،شرط است ولی رعایت دیگر شرایط سجدة ، مانند رو به قبله بودن، با وضو بودن و مانند آن لازم نیست.

7-در سجدة واجب قرآن  ،گفتن ذکر لازم نیست؛ هرچند مستحب است بگوید: «لااِلهَ اِلاَّ اللهُ حَقّاً حَقّاً، لااِلَهَ اِلاَّ اللهُ اِیماناً وَ تَصْدِیقاً، لااِلهَ اِلاَّ اللهُ عُبُودِیَّةً وَ رِقّاً، سَجَدْتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً، لامُستَنْکِفاً وَ لامُسْتَکْبِراً، بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خائِفٌ مُسْتَجیرٌ».

7)تشهد

1-ذکر واجب در حال تشهد عبارت است از: «اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَریْکَ لَهُ و اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ»

2-مستحب است پیش از ذکر واجب تشهد بگوید: «اَلْحَمْدُ لِلهِ» یا بگوید: «بِسْمِ اللهِ وَ بِاللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ خَیْرُ الْاَسْماءِ لِلهِ» و همچنین مستحب است پس از صلوات بگوید: «وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ».

 

 

8)سلام

1- سلام واجب نماز: «اَلسَّلاَمُ عَلَیْکُم وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ» یا :«اَلسَّلاَمُ عَلَیْنَا وَ عَلی عِبادِ اللهِ الصّالِحینَ»،است.

2-گفتن «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ» ،مستحب است.

9)ترتیب

-انجام  نماز به ترتيبی که گفته شده است لازم ،والا نماز باطل می‌شود.

10)موالات

1- پی­درپی به‌جا آوردن اجزاء نماز و بین آنها فاصلة طولانی و غیر متعارف نینداختن، موالات  وواجب است.

2-طولانی کردن ذکر رکوع و سجود یا خواندن سوره‌های طولانی، موجب از بین رفتن موالات نمی‌شود.

قنوت

1-قنوت در رکعت دوم همة نمازهای واجب و مستحب، مستحب است.

2-در قنوت می­توان هر ذکر یا دعا یا آیه‌ای از قرآن را خواند و حتی می­توان به یک «صلوات» یا «سُبْحَانَ اللهِ» یا «بِسْمِ اللهِ» یا «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» اکتفا کرد ولی بهتر است دعاهایی خوانده شود که در قرآن آمده است، مانند «رَبَّنا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذابَ النَّار»، یا ذکرها و دعاهایی که از معصومین (علیهم السّلام) نقل شده است، مانند ذکر: «لا اِلَهَ اِلاّ اللهُ الحَلِیمُ الکَرِیمُ، لا اِلهَ اِلاّ اللهُ العَلِیُّ العَظِیمُ، سُبْحَانَ اللهِ رَبِّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبِّ الْاَرَضِینَ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ رَبِّ الْعَرْشِ العَظِیمِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ العَالَمینَ».

 3-دعا کردن و استغفار و طلب حاجت به زبان فارسی يا هر زبان ديگری در قنوت جایز است.

4-بلند خواندن قنوت مستحب است ولی در نماز جماعت اگر امام جماعت صدای ماموم را بشنود؛ این استحباب وجود ندارد.

تعقیب نماز

1-  مستحب است نمازگزار پس از تمام شدن نماز،دعا يا ذکر يا قرآن بخواند، اين عمل را تعقيب نماز می‌نامند .

 

2-تعقيب نماز لازم نيست به زبان عربی باشد ولی بهتر است دعاها و ذکرهائی را بخواند که از معصومین (عليهم السلام) رسيده است و از جملة بهترين آنها، ذکری است که به تسبيح حضرت زهرا (سلام الله عليها) معروف است .

3-مستحب است نمازگزار پس از نماز، سجدة شکر به­جا آورد؛ یعنی به قصد شکر همة نعمت‌ها و نعمت توفیق بر نماز، پیشانی را بر زمین بگذارد و بهتر آن است که سه مرتبه یا بیشتر بگوید: «شُکْراً لِلّه».

ترجمۀ نماز

1-شایسته است نمازگزار، الفاظ و ذکرهای نماز را با توجه به معنای آن و با خشوع و حضور قلب بر زبان بیاورد .

 

2-ترجمة سوره حمد این­گونه است :

• بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ: «به نام خدا که رحمت و فیض بی‌دریغ او در دنیا همة انسان‌ها را در بر می‌گیرد و رحمت و بخشایش ابدی او به مؤمنان اختصاص دارد».
• اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمینَ: «سپاس و ستایش، مخصوص خدا است که پروردگار همة جهانیان است».
• اَلرَّحْمنِ الرَّحیمِ: «آن که رحمان است (بخشندگی و فضل او در دنیا شامل همة انسان‌ها است) و رحیم است (بخشایش و فضل ابدی او ویژة مؤمنان است)».
• مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ : «آن که دارنده و صاحب اختیار روز جزا (قیامت) است».
• اِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ اِیَّاکَ نَسْتَعینُ: «فقط تو را بندگی می‌کنیم و فقط از تو کمک می‌طلبیم».
• اِهْدِنَا الصَّراطَ المُسْتَقِیمَ: «ما را به راه راست هدایت کن».
• صِراطَ الَّذِیْنَ اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ: «به راه کسانی که به آنان نعمت دادی (نور معرفت خود را بر دل آنان تاباندی)».
• غَیْرِ المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَاالضَّالِّینَ: «آنان که به غضب تو گرفتار نشدند و به گمراهی دچار نشدند. (یعنی پس از نعمت بزرگی که به آنان بخشیدی، ناسپاسی و عصیان نکردند تا موجب غضب تو و گمراهی خود شوند)».

 

3-ترجمة سورة توحید این­گونه است:

• بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ: قُلْ هُوَ اللهُ اَحَدٌ: «بگو اوست خدای یکتا».
• اَللهُ الصَّمَدُ: «خدا بی نیاز است و همگان روی نیاز به او دارند.»
• لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ: «فرزند ندارد و فرزند کسی نیست».
• وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً اَحَدٌ: «و هیچ‌کس همتای او نیست».

 

3-ترجمة ذکرهای رکوع و سجود و برخی از ذکرهای مستحب عبارتند از:

• سُبْحَانِ اللهِ: «پاک و منزه است خدا».
• سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظیمِ وَ بِحَمْدِه: «پاک و منزه است پروردگار من که بزرگ است و او را ستایش می‌کنم».
• سُبْحانَ رَبِّیَ الْاَعْلی وَ بِحَمْدِهِ: «پاک و منزه است پروردگار من که برترین است و او را ستایش می‌کنم».
• سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ: «عنایت خدا متوجه آن کسی باد که او را ستایش می‌کند».
• اَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَ اَتُوبُ اِلَیْهِ: «از خدا که پروردگار من است آمرزش می‌خواهم و به او باز می‌گردم».
• بِحَوْلِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ اَقُومُ وَ اَقْعُدُ: «با اراده و نیروی خدا است که بر می‌خیزم و می‌نشینم».

 

4-ترجمة ذکرهای قنوت بدین شرح است:

• رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً: «پروردگارا! به ما عطا کن نیکی در دنیا و نیکی در آخرت را».
• وَ قِنَا عَذَابَ النَّار: «و ما را از عذاب آتش دور نگه­دار».
• لا اِلَهَ اِلاَّ اللهُ الحَلِیمُ الکَرِیمُ: «نیست معبودی به جز خدای بردبار و بخشنده».
• لا اِلَهَ اِلاَّ اللهُ العَلِیُّ العَظیمُ: «نیست معبودی به جز خدای والا و بزرگ».
• سُبْحانَ اللهِ رَبِّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ: «پاک و منزه است خدا که پروردگار هفت آسمان است».
• وَرَبِّ الاَرَضیْنَ السَّبْعِ: «و پروردگار هفت زمین است».
• وَمَا فِیْهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ: «و پروردگار هر چیزی است که در آنها یا بین آنها است».
• وَ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ: «و پروردگار عرش بزرگ است».
• وَ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ: «و ستایش و سپاس مخصوص خداست که پروردگار جهانیان است».

 

5-ترجمة تسبیحات اربعه عبارت است از:

• سُبْحانَ اللهِ : «پاک و منزه است خدا».
• وَالحَمْدُ لِلهِ: «و سپاس و ستایش مخصوص خداست».
• وَ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ: «و هیچ معبودی به جز خدا نیست».
• وَ اللهُ اَکْبَرُ: «و خدا بزرگتر است».

 

6-ترجمة تشهد و سلام بدین شرح است:

• اَلْحَمْدُ لِلهِ: «سپاس و ستایش مخصوص خداست».
• اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ: «گواهی می‌دهم هیچ معبودی به جز خدا وجود ندارد».
• وَحْدَهُ لاَ شَریکَ لَهُ: «یکتا و بی شریک است».
• وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ : «و گواهی می‌دهم که محمد بنده‌ و فرستادة خداست».
• اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ: «خداوندا! درود و رحمت فرست بر محمد و آل محمد».
• وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ: «و شفاعت او را قبول و درجة او را بلند فرما».
• اَلسَّلامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ: «درود و رحمت و برکات خداوند بر تو باد ای پیامبر!».
• اَلسَّلامُ عَلَیْنَا وَ عَلی عِبادِ اللهِ الصَّالِحینَ : «درود بر ما و بر بندگان شایستة خدا».
• اَلسَّلامُ عَلَیْکُم وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ: «درود و رحمت و برکات خداوند بر شما (مؤمنان - فرشتگان) باد».

احکام نماز 2

5) لباس مرد از طلا نباشد

1- لباسی که از طلا بافته شده یا طلا در آن به کار رفته باشد،پوشش  برای مردان حرام و نماز با آن باطل است .

 

2-استفاده مردان از زنجیر و انگشتر طلا و نیز ساعت مچی طلا اگرچه برای مدتی کوتاه (مانند لحظة عقد) باشد، حرام است؛ هرچند به قصد زینت نباشد و از دیگران هم مخفی کند و نماز نیز با آن باطل است(بنابر احتیاط واجب)

 

3- طلای سفید ، حکم طلای زرد را دارد  وحرام است  ولی استفاده از پلاتین اشکال ندارد.

 

4- نمازبا انگشتر طلا از روی فراموش صحيح است.

 

6) لباس مرد از ابریشم خالص نباشد

1-لباس نمازگزار مرد (حتی چیزهایی مانند عرقچین، جوراب و مانند آن) اگر از ابریشم خالص باشد، نماز با آن باطل است و در غیر نماز هم پوشیدن آن برای مرد حرام است ولی اگر دستمال ابریشمی و مانند آن همراه نمازگزار، مثلاً در جیب او باشد، اشکال ندارد و نماز را باطل نمی‌کند.

 

2-اگر آستر لباس، حتی مقداری از آن ابريشم خالص باشد، پوشيدن آن برای مرد حرام و نماز در آن باطل است.

مستحبات و مکروهات لباس نمازگزار

1-مستحبات لباس نمازگزار: لباس سفيد باشد، پاكيزه‌ترين لباس باشد، از پنبه يا كتان باشد، بوی خوش استعمال کند و انگشتر عقيق استفاده کند.

 

2-برخی از مکروهات لباس نمازگزار: پوشيدن لباس سياه و چرك و تنگ و لباس شرابخوار و لباس كسی كه از نجاست پرهيز نمی‌كند و لباسی كه نقش صورت دارد هر چند لباس زیرین باشد. باز بودن دكمه‌های لباس و دست كردن انگشتری كه نقش صورت دارد.

 

شرایط مکان نمازگزار

1) مباح باشد

1-نماز خواندن روی فرش یا تخت غصبی، هرچند زمین آن مباح باشد، باطل است. همچنين اگر فرش مباح را بر زمين غصبی پهن كنند، نماز بر آن باطل است.

 

2-نمازخواندن  در مکانی که نمی­داند یا فراموش کرده غصبی است ،صحیح است.

 

3-نمازخواندن در مکانی که می داند غصبی است، ولی نمی­داند نماز در آن باطل است، باطل است

 

4-نمازخواندن در ملکی  که بادیگری شریک است چنانچه سهمها جدانشده باشد ،بدون رضایت شریک خود جایزنیست.

 

5-نماز خواندن در ملكی كه منفعت آن متعلق به ديگری است،مانند خانه اجاره ای ،بدون اجازة مستاجر حتی برای صاحب خانه باطل است.

 

2) بی‌حرکت باشد

1-نمازخواندن درجاهایی مانندخودرووقطار که بی‌اختیاربدن تکان می خورد و یا بعضی تخت­های فنری، صحیح نیست، مگر آن که بخاطر تنگی وقت مجبور شود.

 

2- درحال مسافرت  بااتوبوس ،اگراحتمال فوت نمازبرود بر مسافران  واجب است از راننده بخواهند توقف کند و بر راننده نیز پذیرش درخواست آنان واجب است و درصورتی‌که به هر دلیل توقف نکند، تکلیف مسافران این است که نماز را در همان حال حرکت بخوانند و تا آنجا که امکان دارد جهت قبله، قیام، رکوع و سجود را رعایت کنند.

 

3) توقف در مکان حرام نباشد

1- جایی که جان انسان در خطر جدّی است  ویا به­گونه­ای است که ایستادن یا نشستن روی آن حرام است، مانند سجاده یا فرشی که نام خدا، یا آیات قرآنی به گونه­ای بر آن نقش بسته است که ایستادن روی آن هتک حرمت تلقی می شود،نمازباطل می شود

 

2-بودن مردوزن نامحرم درجای خلوت جایزنیست واحتیاط در نمازنخواندن درآن است.

4) جلوتراز قبر پیغمبر( صلّی الله علیه و آله) و امام ( علیه السّلام) نباشد

1- جلوتر جایزنیست ، ولی مساوی قبر اشکال ندارد.

2-اگر چيزی مانند ديوار بين نمازگزار و قبر مطهر حائل باشد كه ایستادن جلوتر از قبر بی­احترامی حساب نشود.

 

5) محل سجده پاک باشد

اگرغیر از جایی که پیشانی را بر آن می­گذارد، نجس باشد، چنانچه نجاست آن به بدن یا لباس سرایت نکند، اشکال ندارد و نماز صحیح است ولی محل سجدة نمازگزار باید پاک باشد. 

 

6) بین زن و مرد فاصله باشد

بنابر احتیاط واجب باید میان زن و مرد در حال نماز (در غیر مسجد الحرام) حداقل یک وجب فاصله باشد

 و در این صورت اگر زن و مرد محاذی یکدیگر بایستند یا زن جلوتر از مرد بایستد، نماز هر دو صحیح است و فرقی نمی­کند که زن و مرد محرم باشند یا نامحرم.

 

7) مسطح باشد

لازم است که جای پیشانی نمازگزار از جای زانوها و سرانگشتان پای او، بیش از چهار انگشت بسته، بالاتر یا پایین­تر نباشد.

 

 

مکان‌هایی که نماز خواندن در آنجا مستحب است:

1-مسجد؛ (افضل مساجد، مسجد الحرام و بعد از آن مسجد النبی   سپس مسجد كوفه و مسجد الاقصى و سپس مسجد جامع هر شهری است.)

 

2-حرم ائمه اطهار علیهم السلام (نماز خواندن در مشاهد مشرفه از مساجد افضل است.)

 

3-حرم­های مقدس انبياء (عليهم السلام) و مقامات اولياء و صلحاء و علماء (رضوان الله علیهم)

                                               

احکام مسجد

1-نجس کردن زمین، سقف، دیوار و بام مسجد حرام است و اگر نجس شود، واجب است فوراً آن را تطهیر کنند.

 

2-تطهير مسجد واجب كفايى است و مخصوص كسى كه مسجد را نجس كرده يا سبب نجس شدن آن شده نيست، بلكه بر همة افرادى كه مى‏توانند مسجد را تطهیر كنند، واجب است.

 

3-نجس كردن حرم امامان (عليهم السلام)، حرام است و در صورت نجس شدن آن،باید تطهیر شود.

 

4-زینت کردن مسجد به طلا چنانچه اسراف حساب شود، حرام است و در غیر این صورت مکروه است.

 

5-واجب است که شأن و منزلت و جایگاه مسجد مراعات و از کارهایی که با شأن و منزلت مسجد منافات دارد، پرهیز شود.

 

6-کارهایی از قبیل برگزاری کلاس­های آموزشی درصورتی­که با شأن مسجد منافات نداشته باشد و یا مزاحمتی برای برگزاری نماز جماعت و نمازگزاران ایجاد نکند، اشکال ندارد.

 

7-خراب کردن تمام یا قسمتی از مسجد جایز نیست، مگر به‌خاطر وجود مصلحتی که اهمیت ندادن و بی‌توجهی به آن ممکن نباشد.

 

8-اگر مسجدی در طرح عمرانی شهرداری در خیابان افتاده و قسمتی از آن به علت اضطرار تخریب شده است و احتمال برگشت آن به حالت اولیه وجود نداشته باشد، احکام شرعی مسجد را ندارد.

 

9-احداث موزه یا کتابخانه و امثال آن در گوشة شبستان مسجد، اگر مخالف کیفیت وقف شبستان مسجد باشد و یا موجب تغییر ساختمان مسجد گردد، جایز نیست.

 

10-اگر مکان متحرک و غیر ثابتی مانند وسیلة نقلیه به‌عنوان مسجد وقف شده باشد، بنابر احتیاط واجب مسجد شرعي بر آن صدق مي‌كند و احكام مسجد بر آن جاري است.

 

11-تمیز کردن و آباد کردن مسجد مستحب است و کسی که می‌خواهد به مسجد برود، مستحب است خود را خوشبو کند، لباس پاکيزه و نيکو بپوشد، مراقبت کند کفش يا پای او به نجاست يا کثافتی آلوده نباشد، از همه زودتر به مسجد وارد شده و پس از ديگران از آن خارج شود، هنگام ورود به مسجد و خروج از آن، زبان ذاکر و قلب خاشع داشته باشد و بعد از وارد شدن به مسجد دو رکعت نماز به قصد تحيّت مسجد بخواند، البته اگر نماز واجب يا مستحب ديگری بخواند، كافی است.

 

12-خوابیدن در مسجد کراهت دارد.

 

13-تکیه و حسینیه­ حکم مسجد را ندارند.

اذان و اقامه

1-مستحب است پیش از نمازهای واجب شبانه­روز، اذان و اقامه گفته شود و این استحباب در مورد نمازهای صبح و مغرب؛ مخصوصاً نماز جماعت، مورد تأکید است ولی در دیگر نمازهای واجب، مانند نماز آیات اذان و اقامه وارد نشده است.

 

2-اذان شامل هجده جمله، و اقامه مانند اذان است با اين تفاوت که «الله اکبر» در اول آن دو مرتبه است و پس از «حیّ علی‌ خير العمل» دو مرتبه «قد قامت الصلوة» گفته می‌شود و آخر آن «لااله الا الله» يک مرتبه است.

 

3-گفتن «اَشْهَدُ اَنَّ عَلِیّاً وَلیُّ اللهِ» به عنوان شعار تشیّع خوب و مهم است ولی جزء اذان و اقامه نیست و باید به قصد قربت مطلقه گفته شود.

 

4-اذان اعلام (اذانی است که برای اعلام داخل شدن وقت نماز گفته می­شود) و تکرار آن از طرف شنوندگان از مستحبات مؤکّد است.

 

5-پخش اذان به نحو متعارف برای اعلام داخل شدن وقت نماز به وسیلة بلندگو از مساجد و مکان­های دیگر اشکال ندارد ولی پخش آیات قرآن، دعا و غیر آن، درصورتی­که موجب اذیت همسایگان شود، جایز نیست.

 

6-اگر برای نماز جماعت اذان و اقامه گفته باشند، کسی که با آن جماعت نماز می­خواند، نباید برای نماز خود اذان و اقامه بگوید.

 

7-مستحب است انسان موقع گفتن اذان رو به قبله بایستد و با وضو یا غسل باشد و دستها را کنار گوش بگذارد و صدا را بلند کند و بكشد و بین جمله‌هاى اذان كمى فاصله دهد و بین آنها حرف نزند.

 

8-مستحب است بدن انسان موقع گفتن اقامه آرام باشد، و آن را از اذان آهسته‌تر بگوید و جمله‌هاى آن را به‌هم نچسباند. ولى به اندازه‌اى كه بین جمله‌هاى اذان فاصله مى‌دهد، بین جمله‌هاى اقامه فاصله ندهد.

 

9-مستحب است بین اذان و اقامه قدرى بنشیند یا سجده كند یا تسبیح بگوید یا قدرى ساكت باشد یا حرفى بزند یا دو ركعت نماز بخواند.

 

واجبات نماز

1-واجبات نماز یازده چیز است:

1. نیّت 2. قیام 3. تکبیرة الاحرام 4. قرائت 5. رکوع 6. سجود 7. ذکر 8. تشهد 9. سلام 10. ترتیب 11. موالات.

 

2-بعضی از واجبات نماز «رکن» است؛ یعنی اگر در نماز انجام نشود یا بیش از مقدار واجب به‌جا آورده شود، حتی اگر از روی سهو و فراموشی هم باشد، نماز باطل می‌شود و بعضی «غیر رکن» است؛ یعنی اگر عمداً کم یا زیاد شود، نماز باطل است اما کم و زیاد شدن سهوی آن، نماز را باطل نمی­کند.

 

3-ارکان نماز عبارت‌اند از:

1. نیّت 2. تکبیرة الاحرام 3. قیام هنگام تکبیرة الاحرام و قبل از رکوع (قیام متصل به رکوع) 4. رکوع 5. دو سجده.

1) نیّت

1-نیّت  یعنی: قصد انجام نماز برای اطاعت از فرمان خداوند .

و همين اندازه كه قصد انجام عمل را برای اطاعت از فرمان الهی داشته باشد كافى است ولو بزبان نیاورد.

 

2- به قصد اطاعت از فرمان خداوند عالم ؛پس برای ریا یعنی تظاهر به دینداری و امثال آن حرام و موجب بطلان نماز است.

2) قیام

1-بدن نمازگزار در حال قرائت حمد و سوره یا تسبیحات رکعت سوم و چهارم باید آرام باشد،

2-مستحب است در حال قیام، بدن را راست نگه‌دارد، شانه­ها را پایین بیندازد، دست­ها را روی ران‌ها بگذارد، انگشت‌ها را به هم بچسباند، جای سجده را نگاه کند، سنگینی بدن را به طور مساوی روی هر دو پا بیندازد، با خضوع و خشوع باشد و پاها را جلو و عقب نگذارد.

 

3) تکبیرة الاحرام

 

1-نگفتن تکبیرة الاحرام ونیز تکرارآن موجب بطلان نمازاست، از روی عمد باشد یا سهو.

2-هنگام گفتن تکبیرة الاحرام بدن باید آرام و بدون حرکت باشد.

3-اگر پس از گفتن تکبیرة الاحرام شک کند آن را صحيح گفته يا نه، نباید به شک خود اعتناء کند.

4) قرائت

1-در نماز واجب، خواندن سوره­هایی که آیة سجدة واجب دارند، جایز نیست.

2-اگر بعد از حمد سورة «قل هو الله احد» یا «قل یا ایها الکافرون» را شروع کند، نمی‌تواند آن‌را رها کند و سورة دیگری بخواند  واگر سورة دیگری بخواند تا وقتی که بیش از نصف سوره را نخوانده است می‌تواند آن را رها کند و سورة دیگری بخواند.

3-بر مرد واجب است حمد و سورة دو رکعت اول نمازهای صبح، مغرب و عشاء را بلند بخواند و بر مرد و زن واجب است حمد و سورة نمازهای ظهر و عصر را آهسته بخوانند.

4-در رکعت سوم و چهارم، باید تسبیحات یا حمد را آهسته بخواند و درصورتی­که حمد را می­خواند، بنابر احتیاط باید «بسم الله» را هم آهسته بگوید. امادر ذکر رکوع، سجده، تشهد، سلام و دیگر ذکرهای نمازهای پنج‌گانه، مکلف بین آهسته یا بلند خواندن آنها مخیّر است.

5-اگر در جایی که باید نماز را بلند بخواند، عمداً آهسته بخواند یا در جایی که باید آهسته بخواند، عمداً بلند بخواند، نمازش باطل است .

6-انسان باید نماز را صحیح و بدون غلط بخواند و کسی که به­هیچ­وجه نمی‌تواند صحیح آن را یاد بگیرد، باید به هر صورت که می‌تواند بخواند و احتیاط مستحب آن است که نماز را به جماعت بخواند.

7-اگر یکی از کلمات حمد و سوره را نداند، یا عمداً آن را نگوید، یا عمداً به‌جای حرفی حرف دیگر بگوید، مثلاً به‌جای «ض»، «ز» بگوید، یا زیر و زبر کلمات را تغییر دهد یا تشدید را نگوید، نمازش باطل است.

8-مستحب است:

1- در رکعت اول نماز قبل ازحمد «اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیْم» گفتن

2- بلندخواندن«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم»در نماز ظهر و عصر

3-شمرده خواندن حمد و سوره

4-وقف کردن  در آخر هر آیه

5-توجه به معانی آیات در حال خواندن حمد و سوره

6-«اَلحَمْدُ لِلهِ رَبِّ العالَمیْنَ» بعداز خواندن سوره حمد، چه در جماعت و چه در فرادی و چه امام باشد یا مأموم.

7- یک یا دو یا سه مرتبه «کَذلِکَ اللهُ رَبِّی»گفتن  پس از سورة «قُلْ هُوَ اللهُ اَحَدٌ»

8-گفتن«اَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَ اَتُوْبُ اِلَیْهِ» یا «اَللّهُمَّ اغْفِرْلِی» بعد از تسبیحات اربعه

9-در تمام نمازها در رکعت اول، سورة «انا انزلناه» و در رکعت دوم، سورة «قل هو الله احد» خواندن

9-مکروه است:

1-در هیچ‌یک از نمازهای شبانه­روز سورة «قُلْ هُوَ اللهُ اَحَدٌ» نخواندن

2- تکرار یک سوره در دو رکعت از یک نماز، مگر سورة «قُلْ هُوَ اللهُ اَحَدٌ».

 

5) رکوع

1-دررکوع باید طوری خم شود که صورتش مقابل زانوها برسد و لازم نیست دست بر زانو بگذارد.

2- ذکر واجب رکوع یک­بار «سُبْحانَ رَبِّیَ‌ الْعَظیْمِ وَ بِحَمْدِهِ» یا سه بار «سُبْحانَ اللهِ» است .

3-آرام بودن بدن،موقع گفتن  ذکر واجب رکوع، لازم است بلکه در ذکرهای مستحب رکوع نیز، احتیاط واجب درآرام بودن بدن است.

برخی احکام نماز ،مطابق فتاوای مقام معظم رهبری مدظله العالی سال 99

1-برخی ازنمازهای واجب عبارت است از : نمازهای یومیه؛ نماز آیات ؛نماز میت نماز قضای پدرو مادر  بر پسر بزرگ‌

   2- مستحب است نمازهای یومیه در اول وقت خوانده شود، مگر آنکه تأخیر نماز از جهتی بهتر باشد، مانند اینکه بخواهد آن را به جماعت بخواند.

3-باشروع اذان ،خواندن نماز جایزاست.

4-خواندن نوافل بخصوص نافله شب بسیار توصیه شده است و دارای خواص معنوی بسیاری است و شایسته است که مسلمین بر خواندن آن اهتمام داشته باشند.

5-نافله­های یومیه عبارت­اند از:

1-نافلۀ ظهر، هشت رکعت (چهار نماز دو رکعتی) قبل از نماز ظهر؛

2-نافلۀ عصر، هشت رکعت (چهار نماز دو رکعتی) قبل از نماز عصر؛

3-نافلۀ مغرب، چهار رکعت (دو نماز دو رکعتی) بعد از نماز مغرب؛

4-نافلۀ عشا، دو رکعت (به صورت نشسته) بعد از نماز عشا؛

5-نافلۀ صبح، دو رکعت قبل از نماز صبح؛

6-نافلۀ شب، یازده رکعت از نصف شب تا اذان صبح؛ چهار نماز دو رکعتی به نیّت «نماز شب»، دو رکعت به نیّت «نماز شفع» و یک رکعت به نیّت «نماز وتر» خوانده می­شود که در قنوت آن استغفار و دعا برای مؤمنین و طلب حاجات از خداوند منّان، به ترتیبی که در کتاب­های دعا ذکر شده، مستحب است.

 

6-مسافر یا جوانى كه خواندن نماز شب در وقتش برایش سخت است یا کسی که عذری مانند پیری یا بیماری دارد،  می‌تواند نماز شب را قبل از نیمه شب بخواند.

 

7-در نمازهای نافله، خواندن سوره واجب نیست، بلکه کافی است در هر رکعت سورۀ حمد قرائت شود؛ هرچند مستحب است سوره نیز قرائت شود.

8-نافله­ها (جز نماز وتر که یک رکعت است) دو رکعتی هستند و می­توان آنها را نشسته خواند، هر چند به صورت ایستاده خواندن، بهتر است و درصورتی­که نشسته خوانده شود، مستحب است هر دو رکعت، یک رکعت حساب شود به استثناء نماز وُتَیره (نافلۀ عشا) که احتیاطاً به صورت نشسته خوانده شود نه به صورت ایستاده.

قبله

1-مکلف باید نماز را به سمت کعبه بخواند که به این اعتبار به آن «قبله» می‌گویند.

 

2-نمازهای مستحبی را می‌توان در حال راه رفتن يا هنگام سوار بودن بر وسیلۀ نقلیه خواند و در اين صورت لازم نيست که رو به قبله بودن رعایت شود.

 

3-نماز احتياط، سجده و تشهد فراموش شده بايد رو به قبله انجام شود و در سجدۀ سهو نیز احتياط مستحب آن است که رو به قبله باشد.

پوشش در نماز

1-در نمازهای واجب و توابع آن، مانند نماز احتياط و قضاى اجزای فراموش شده و بنابر احتياط واجب در دو سجدۀ سهو، باید بدن پوشیده باشد.

 

2-وجوب پوشش در نماز، اختصاص به حضور نامحرم در مکان نمازگزار ندارد، بلکه اگر کسی هم حضور نداشته باشد، پوشش شرط صحّت نماز است.

 

3-مرد باید در حال نماز عورتین خود را بپوشاند، اگر چه کسی او را نبیند و بهتر است از ناف تا زانو را هم بپوشاند.

 

4-زن باید موقع نماز، تمام بدن و موی خود را بپوشاند ولی پوشاندن صورت به مقداری که شستن آن در وضو واجب است و دست­ها و پاها تا مچ، لازم نیست. البته در صورت وجود نامحرم، باید پاها تا مچ نیز پوشانده شود.

 

5-چانه جزیی از صورت است و پوشاندن آن در نماز بر زن واجب نیست ولی قسمت زیر چانه جزء صورت نیست و پوشاندن آن واجب است.

 

           6-در نماز‌ ميّت پوشش واجب نيست؛ اگر چه احتياط مستحب است.

 

7-در نمازهاى مستحب نیز مانند نماز واجب، پوشش شرط صحّت نماز است.

 

لباس نمازگزار

                                  لباس نمازگزار باید دارای شرایط زیر باشد:

1) باید پاک باشد.

1-اگر نداند که بدن یا لباسش نجس است و بعد از نماز بفهمد، نمازش صحیح است ولی اگر قبلاً نجاست آن را می­دانسته و فراموش کرده و با آن نماز خوانده است، نمازش باطل است.

 

2- اگرنداندکه  نماز با بدن و لباس نجس باطل است ودراین حال نماز بخواند، نمازش باطل است، مگر اینکه غافل یا جاهل قاصر باشد؛ یعنی حتی احتمال باطل بودن نماز با لباس نجس را ندهد

 

3-اگر مکلف شک دارد لباسش نجس شده یا نه، بنا می­گذارد که لباسش پاک است و نماز خواندن با آن صحیح است. اما اگر قبلاً نجس شده و شک دارد تطهیر شده یا نه، نمی­تواند با آن نماز بخواند.

 

4-اگر بین نماز متوجه شود بدن یا لباسش نجس است

                                        و بداند كه نجاست از پيش  بوده

چنانچه وقت نمازوسیع باشد:     

 نماز باطل و بايد بعد از تطهیر، نماز را اعاده كند.

و اگروقت تنگ باشد:

و آب كشيدن بدن يا لباس يا عوض كردن لباس يا بيرون آوردن آن، حالت نماز را به هم نمی‌زند، بايد در حال نماز این‌گونه عمل کند و پس از آن نماز را ادامه دهد

 و درصورتی­که با انجام این کارها حالت نماز به­هم می‌خورد،

بايد با همان حال نماز را ادامه دهد و نمازش صحیح است.

 

                                                            

5-مواردی که پاک بودن بدن یا لباس نمازگزار لازم نیست:

      1) خون زخم، جراحت و دمل؛اگر آب کشیدن مستلزم مشقت باشد، تا وقتی که خوب نشده است، می‌تواند با آن خون نماز بخواند.

 این موضوع شامل،خون بریدگی­ها و زخم­هایی که به زودی خوب می­شود و شستن آنها آسان است، نمی شود.                                                                                                                                           2) خون کمتر از یک بند انگشت اشاره،بشرطی که خون حیض ، نفاس ، استحاضه ونیزخون حیوان­ نجس العین (سگ و خوک) و حیوان حرام گوشت و مردار و انسان کافر نباشد.                     3) متنجس بودن لباس‌های کوچک  مانند جوراب، دستکش و عرقچین که با آنها نمی‌توان عورت را پوشاند و نیز انگشتر، دستبند و مانند آن، با نجاستی تماس پیدا کند و نجس شود، نماز با آن صحیح است.

همراه داشتن اشیایی از قبیل دستمال، کلید و چاقوی نجس موجب بطلان نماز نمی شود.                4) اضطرار به پوشیدن لباس نجس؛مثل اینکهبه‌خاطر سرما یا نداشتن آب و مانند آن ناچار شود که با بدن یا لباس نجس نماز بخواند، نمازش صحیح است.

 

شرط دوم لباس نمازگزار: مباح بودن  وغصبی نبودن

1-اگر نداند پوشیدن لباس غصبی حرام است، نمازش صحیح است

2-اگر بداند پوشیدن لباس غصبی حرام است وعمداً با لباس غصبی نماز بخواند، نمازش باطل است.                                                                                                                                             3-اگر نداند یا فراموش کند که لباس او غصبی است و با آن نماز بخواند، نمازش صحیح است.

4-اگر عمداً در لباسی كه نخ يا دکمه يا چيز ديگری از آن غصبی است، نماز بخواند، نمازش باطل است.

 

3) از اجزای مردار نباشد

1- نمازبا لباسی  که از اجزای حیوان مرده­ است ،باطل است.  

2-پوست و چرم حیوان حلال گوشت  مشکوک التذکیة ، پاک است، ولی نمی­توان در آن نماز خواند.مگر واردکنندة آن مسلمان باشد و احتمال بررسی و تفحص در مورد تذکیة آن توسط او داده شده باشد.

 

4) از اجزای حیوان حرام گوشت نباشد

1-لباس نمازگزار نباید از اجزای حیوان حرام گوشت باشد؛ حتی اگر مویی از آن هم در لباس یا بدن نمازگزار باشد، نمازش باطل است.

2-اگر رطوبت پاکی مانند آب دهان یا بینی از حیوان حرام گوشت؛ مانند گربه، بر بدن یا لباس نمازگزار باشد، نماز باطل است

همچنین اگر فضلة پرندگان حرام گوشت بر بدن یا لباس باشد، نماز با آن باطل است ولی اگر بعد از خشک شدن از لباس یا بدن برطرف شود، نماز صحیح است.

احکام فضای مجازی

3-احکام فضای مجازی
1/3-حضوردرفضای مجازی  
 س1)حضوردرفضای مجازی چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                              ج) فضای مجازی وشبکه های اجتماعی تیغی دو لبه هستند که هم می توان از آنها به عنوان ابزاری برای انتشار ناهنجاری ها، شایعات، اخبار دروغ و مطالب نامناسب استفاده کرد و هم می توان آنها را در نقش رسانه ای قدرتمند برای اطلاع رسانی به کاربران و انتشار محتوای علمی، فرهنگی و دینی ومذهبی مورد استفاده قرار داد؛ ولذا در صورتیکه مفسده ای درآن نباشد وازآن استفاده درست شود،حضور اشکالی ندارد؛ ولی درصورتی که مستلزم مفسده(مانند: ترویج فساد، نشر اکاذیب و مطالب باطل) بوده و یا خوف ارتکاب گناه باشد و یا موجب تقویت دشمنان اسلام و مسلمین شود و یا خلاف قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی باشد،حضور جایز نیست.(سایت لیدر،سایت رسمی مقام معظم رهبری مدظله العالی ،استفتاءات جدید،1/6/1395)
س2) استفاده از نرم افزارهای مجازی وشبکه های اجتماعی چه حکمی دارد؟                                                                                                                      ج)به طور کلی استفاده از شبکه‌های اجتماعی و مانند آن اگر مستلزم مفسده (مانند ترویج فساد ، نشر اکاذیب و مطالب باطل، ضرر به اسلام و مسلمین) بوده و یا خوف ارتکاب گناه باشد و یا خلاف قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی باشد جایز نیست و تشخیص موضوع به عهده مکلف است   (سایت لیدر،شماره استفتاء: 513209    تاریخ استفتاء: 20/11/1393)
س3)عضویت در کانال ها و گروه های مجازی که به شایعه پراکنی علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی می پردازند یا محتوای غیردینی و غیراخلاقی دارند و خود این عضویت فارغ از تاثیرپذیری در این کانال ها، ممکن است موجب تشویق و تقویت گرداننده گان این کانال ها شود از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
ج) اگر موجب ترویج و تقویت آنها می شود جائز نیست. (  همان، شماره استفتاء: 851390    تاریخ استفتاء: 23/12/1396)
 
س4) ورود نیروهای مسلح  به عرصه پيشگيري و مقابله با جرائم اينترنتي با توجه به اينكه اغلب جرائم و تخلفات ضداخلاقي مي باشد چه حكمي دارد؟                                                                                                                                                                                                                                                ج) ورود به عرصه پيشگيري و مقابله با جرائم اينترنتي از وظائف شخصي نیروهای مسلح نبوده و طبعاً با توجه به خوف وقوع در حرام جايز نیست؛البته در صورتی که  براي آنها، به عنوان وظيفه مقرر شود،در چهارچوب دستورالعمل و ضوابط مصوب ، افراد آموزش ديده با رعايت كليه مسائل شرعي مي توانند به عنوان تكليف وارد عمل شوند.
س5)با توجه به حجم فزاینده ایجاد شبهات اعتقادی و دینی در فضای مجازی آیا حضور و فعالیت عناصر فرهیخته که از توان پاسخ گویی به شبهات برخوردارند در این فضاها وجوب شرعی دارد؟ج) موارد مختلف است. به طور کلی فرقی بین فضای مجازی و غیر آن نیست. اگر شرایط آن باشد، باید اقدام کنند. (همان،   شماره استفتاء: 851393    تاریخ استفتاء: 23/12/1396)
س6)اگرسازمان یانهادی ،استفاده ازفضای مجازی یاشبکه های اجتماعی رابرای کارکنان زیرمجموعه ،ممنوع اعلام نماید ،تخطی ازاین امر،چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                                                                                ج)اقدام برخلاف ضوابط ومقررات ودستورالعملها جایز نیست.
س7) موارد استفاده نیروهای مسلح  از ماهواره استاني در محيط سازماني و غير سازماني چه حكمي دارد؟                                              ج) موضوع استفاده از ماهواره دو مسئله دارد :                                                                                                                        الف ) نصب آنتن ماهواره    ب ) استفاده از برنامه هاي دريافتي از طريق ماهواره.                                                                                                                              در خصوص مسئله الف، مقام معظم رهبري   فرموده اند : «دستگاه آنتن ماهواره اي از اين جهت كه ، صرفاً وسيله اي براي دريافت برنامه هاي تلويزيوني است كه هم برنامه هاي حلال دارد و هم برنامه هاي حرام ، حكم آلات مشترك را دارد. لذا خريد و فروش و نگهداري آن براي استفاده در امور حرام ، حرام است و براي استفاده هاي حلال جايز است. ولي چون اين وسيله براي كسي كه آن را در اختيار دارد زمينه دريافت برنامه هاي حرام را كاملاً فراهم مي كند و گاهي نگهداري آن مفاسد ديگري را نيز در بر دارد ، خريد و نگهداري آن جايز نيست مگر براي كسي كه به خودش مطمئن است كه استفاده حرام از آن نمي كند و بر تهيه و نگهداري آن در خانه اش مفسده اي هم مترتّب نمي شود، لكن اگر قانوني در اين مورد وجود داشته باشد بايد مراعات گردد».                                                                                                   در خصوص مسئله ب ، يعني استفاده از برنامه هاي ماهواره ، حكم آن مانند استفاده از هر برنامه ديگر است و دقيقاً بايد موازين شرعي رعايت شود ؛ و چنانچه مستلزم مفسده باشد ویا خوف وقوع در حرام و گناه وجود داشته باشد ، و يا القا كننده شبهات فكري و عقيدتي باشد، در اين صورت استفاده جايز نيست.
 
2/3-ازفضای حقیقی تامجازی                              
 
1-غیبت ودیگرگناهان درفضای مجازی وتفاوت باحقیقیس1)آیا شنیدن غیبت و تهمت در فضای مجازی نیز حرام است؟                                                                                                                                         ج)در احکام غیبت و تهمت، فرقی بین فضای مجازی و حقیقی نیست  . (لیدر، شماره استفتاء: 855770    تاریخ استفتاء: 14/1/1397)
 
س2)آیا استهزاء و مسخره کردن دیگران در فضای مجازی نیز حرام است یا باید صریح و رودررو باشد؟
ج)فرقی ندارد. (لیدر،   شماره استفتاء: 865434    تاریخ استفتاء: 17/2/1397)
س3)آیا افشاء و تبیین مواضع سیاسی و فکری افراد منحرف،‌ در فضای مجازی شرعا جایز است؟
ج)اگر مصداق امر به معروف و نهی از منکر باشد و ضوابط شرعی(مانند پرهیز از دروغ،غیبت،تهمت و..) در این زمینه رعایت شود مانعی ندارد ( شماره استفتاء: 855771    تاریخ استفتاء: (14/1/1397)
س4) آیا دفاع از مومنی که مورد اتهام قرار گرفته است، واجب است؟ در صورت وجوب دفاع، اگر این اتهام از طریق شبکه های مجازی وارد شده باشد، تکلیف چیست؟                                                                                                                                               ج)اگر در ضمن غیبت باشد یا از مصادیق نهی از منکر محسوب شود با تحقق شرائط آن واجب است.                                                  (شماره استفتاء: 865425 ،  تاریخ استفتاء: 17/2/1397)
س7)عضویت در کانال ها و گروه های مجازی که به شایعه پراکنی علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی می پردازند یا محتوای غیردینی و غیراخلاقی دارند و خود این عضویت فارغ از تاثیرپذیری در این کانال ها، ممکن است موجب تشویق و تقویت گرداننده گان این کانال ها شود از نظر شرعی چه حکمی دارد؟                                                                                                                                          ج)اگر موجب ترویج و تقویت آنها میشود جائز نیست (لیدر،   شماره استفتاء: 851390    تاریخ استفتاء: 23/12/1396)
س8)اگر به راستگویی و درستی مدیر کانال در فضای مجازی اطمینان باشد، این امر مجوزی برای ارسال خبرهایی که با آبروی افراد یا مجموعه ای مرتبط باشد،می شود؟
ج) صرف اطمینان به صحت خبر، مجوز ارتکاب غیبت و یا هتک مؤمن نمی باشد.  (لیدر، شماره استفتاء: 855763  تاریخ 14/1/1397)
4-ارتباط بانامحرم  درفضای مجازی                                                                                                                                                                                       س1)آیا شوخی با نامحرم در فضای مجازی با حقیقی فرق دارد؟ حکم  صحبت یا شوخی با نامحرم به شکل صوتی، تصویری یا نوشتاری و نیز فالو یا لایک کردن جنس مخالف  چیست؟                                                                                                                                                                                           ج) بطورکلی ارتباطی که موجب مفسده باشد و یا خوف وقوع درحرام وجود داشته باشد حتی در فضای مجازی هم جائز نیست. (لیدر، شماره استفتاء: 855760  تاریخ استفتاء: 14/1/1397)
س2)آیابرقراری ارتباط میان دختر وپسرها درفضای مجازی مانند تلگرام واینستاگرام چه حکمی دارد؟
ج) بطورکلی هر گونه ارتباط بین دختر و پسر، قبل از ازدواج، اعم از ارتباط مستقیم و غیر مستقیم، اگر با قصد لذت (جنسی) باشد و یا خوف فتنه و ترس افتادن به گناه در آن وجود داشته باشد، جایز نبوده و اشکال دارد. اما ارتباط شغلی و حرفه ای و علمی و تحصیلی، اگر باعث فتنه و مفسده نشود و موازین شرع در آن رعایت شود، اشکال ندارد.
س3)آیا تشکیل گروههای گفتگو در بین افراد نامحرم فامیل مثل پسرخاله و دخترخاله در فضای مجازی قبح شرعی دارد؟
اگر موجب مفسده باشد و یا خوف وقوع در حرام باشد جائز نیست. ( شماره استفتاء: 855761    تاریخ استفتاء: (14/1/1397)
س4)چت کردن باجنس مخالف دربحث دینی ومذهبی مثلاحجاب بدون قصدگناهی چه حکمی دارد؟ج)چنانچه منشأ فسادشودوصحبتها تحریک کننده باشد، جایز نیست. وتجربه های مکرر نشان داده است که رابطه های دختران و پسران دام های شیطان است و پیامد های منفی هم دارد .                                                                                                                                   چنانچه صحبت کردن های غیر ضروری با نامحرم از مناسب ترین جایگاه های نفوذ شیطان است. ممکن است ناخود آگاه انسان را به روابط غیر اخلاقی سوق دهد.بله اگر برای ارتباط و صحبت کردن با نامحرم ضرورتی در بین باشد ، مانند سؤال کردن مسائل شرعی از نامحرم و امثال این مورد، و قصد لذت و شهوت هم در بین نباشد و مفسده هم نداشته باشد، اشکال ندارد .
س5)حکم رفاقت با جنس مخالف برای ازدواج در شبکه های اجتماعی چیست؟
ج)به‌طور كلى ارتباط با نامحرم كه مستلزم مفسده بوده و يا خوف ارتكاب گناه در ميان باشد، جايز نيست.
( شماره استفتاء: 777486    تاریخ استفتاء23/3/1396)
5-خواندن صیغه عقد وطلاق  درفضای مجازی                                                                                                                                                                       س1) حکم اجرای صیغۀ عقد از طریق نوشتن و تایپ کردن در فضای مجازی چیست؟                                                                                                 ج)در عقد ازدواج، صیغۀ عقد باید خوانده شود، لذا نوشتن و تایپ در فضای مجازی کافی نیست و عقد، محقق نمی شود. [همین حکم رادارد اجرای طلاق](سایت لیدر، استفتائات جدید، 1/ 9/ 96.)
س2)آیا برای خواندن عقد شناخت طرف مقابل لازم است؟
ج)فی نفسه لازم نیست؛ همین که در عقد مخاطب شما معلوم باشد، کفایت می کند.(لیدراول آذر96)
 
س3)بخشش مدت در فضای مجازی چه حکمی دارد؟مثلا در چت بگوید بقیه مدت را به شما بخشیدم؟
ج)در صورتی که بخشیدن مدت واضح و شفاف باشد و طرف مقابل مطمئن به بخشیدن شود اشکال ندارد و به این بخشیدن ترتیب اثرداده می شود. (   شماره استفتاء: 777485    تاریخ استفتاء: 23/3/96)
 
س4)کسی با شخص در فضای مجازی آشنا شده است و بدون اینکه او را ببیند یا صدایش را بشنود یقین پیدا می کند با او می تواند ازدواج کند آیا می تواند از او وکالت بگیرد و عقد را بخواند؟
ج)کسی که دیگری را به عنوان همسر انتخاب می کند، باید مشخص باشد؛ اگر با ارتباط مذکور مشخص شود و سائر شرائط ازدواج (که در رساله های عملیه آمده ) رعایت شود اشکالی ندارد. (لیدر،شماره استفتاء: 777484    تاریخ استفتاء: 23/3/1396)
 
س5)آیا لازم است در هنگام اجرای صیغه طلاق عدلین حضور فیزیکی در مجلس داشته باشند یا از طریق مجازی (اینترنت) نیز اگر شاهد بر اجرای صیغه باشند کافی است؟                                                                                                                                                                                             ج)حضور فیزیکی لازم نیست لکن شنیدن صیغه طلاق ولو به وسیله تلفن یا بلندگو در زمان اجراى صیغه طلاق شرط است.       ( شماره استفتاء: 442319    تاریخ استفتاء: 2/3/1393)
س6) اگر شبکه های اجتماعی موجب طلاق و جدایی زن و شوهر شوند، استفاده از آنها برای آنان چه حکمی دارد؟                                                 ج)استفاده جایز نیست. (استفتاءازدفتر مقام معظم رهبری،29/11/1394)
س7)آیاخواندن صیغه عقدموقت درفضای مجازی - برای حلال شدن رابطه مجازی- چه حکمی دارد؟                                                                 ج)نوشتن کافی نیست اماخواندن عقدبه صورت تلفنی وامثال آن بارعایت شرایط لازم اشکال ندارد،برحسب فتوای حضرت امام قدس سره اذن پدر ویاجدپدری لازم وبرحسب فتوای مقام معظم رهبری مدظله العالی بنابراحتیاط واجب است .
6- امربه معروف ونهی ازمنکرونهی درفضای مجازی                                                                                                                                                              قرآن کریم، امت اسلام را بهترین امت دانسته،چون امر به معروف و نهي از منکر در این امت، انجام مي شود.امر به معروف و نهي از منکر از واجبات کفایي است، که در منابع تشریع اسلام،شارع مقدس شرایطي را براي این فریضه بزرگ قرار داده است،که با تحقق آن شرایط،واجب ميشود. چهار شرط اصلي ،که مورد اتفاق همه فقها ميباشد، عبارتند از: علم وآگاهي، احتمال تأثیرگذاري ،اصرار بر گناه و نبودن ضرر و مفسده ؛شرایط امر به معروف و نهي از منکر در فضاي مجازي همان شرایط امر به معروف و نهي از منکر در فضاي واقعي است؛ لذا در فضاي مجازي نیز ميتوان با دارا بودن شرایط، امر به معروف ونهي از منکرانجام داد .
س)آیا امر به معروف و نهی از منکر در فضای مجازی هم واجب است و ترک آن حرام ؟                                                                                                ج) درفضای مجازی هم اگر شرایط امربه معروف و نهی از منکر باشد نباید امر و نهی ترک شود.
7- پاسخگویی به شبهات درفضای مجازی                                                                                                                                                                       س)تکلیف کسانی که مطلب انحرافی (خلاف عقاید دینی یا باورهای مکتبی) در فضای مجازی مشاهده می کنند و احتمال انحراف برای سایر اعضاء کانال می دهند،چیست؟ج)پاسخ به شبهاتی که باعث انحراف می شود واجب کفایی است واگرنتوانند خودپاسخگو باشند، می‌توانند به متخصصان در آن رشته مراجعه کنند، تا آنان اقدام به جواب صحيح و متقن نمايند. (  شماره استفتاء: 851391    تاریخ استفتاء: 23/12/1396)
3/3- خانواده و فضای مجازی  
1)اجازه زن برای ورود به فضای مجازی                                                                                                                                                                                      س1) آیا حضور و فعالیت زن بدون اذن شوهر در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی جایز است؟                                                                              ج) اذن شوهر لازم نیست، مگر اینکه موجب تضییع حق شوهر و یا تصرف در اموال او شود.(لیدر،1/2/1398)
س2)چت کردن افرادمتاهل بی اجازه همسر چه حکمی دارد؟
ج) هر گونه ارتباط بین زن و مرد نا محرم ، اعم از ارتباط مستقیم و غیر مستقیم، اگر با قصد لذت (جنسی) باشد یا خوف فتنه و ترس افتادن به گناه در آن ارتباط وجود داشته باشد، جایز نبوده و اشکال دارد.
 
2)کودکان وفضای مجازی                                                                                                                                                                                                             س1) آیا کودکان می توانند از رایانه و اینترنت استفاده کنند و با آنها فیلمهای مختلف را ببینند یا وارد فضای مجازی شوند؟                                           ج) در صورتی که مفسده داشته باشد و برای کارهای غیر اخلاقی استفاده شود، اشکال دارد.                                                                                  (استفتاء از دفتر معظم له، 13/ 11/ 93.)
س2) خرید کامپیوتر، لپ تاپ و گوشی هوشمند برای کودکان و نوجوانان (در صورتی که احتمال مفسده توسط سایتهای غیر اخلاقی وجود داشته باشد)، جایز است؟
ج)اگر والدین یقین ندارند که کودکان و نوجوانان در راه حرام استفاده می کنند جایز است (استفتاءات جدید، 20/ 6/ 93.)
 
3)نظارت والدین بر فعالیت فرزندان در فضای مجازی
س1) برخی از والدین برای اینکه به فعالیتهای فرزندان خود در فضای مجازی اشراف و آگاهی داشته باشند، نرم افزارهایی را بر روی رایانه نصب می کنند تا مواظب آنها باشند و در صورت نیاز، به آنها تذکرات لازم را بدهند. آیا این کار جایز است؟
ج) اگر برای مصالح تربیتی و حفظ فرزند باشد، جایز است (همان،5/ 8/ 93.)
 
4)فضای مجازی وافت تحصیلی
س1) اگر انجام بازیهای اینترنتی سبب افت شدید تحصیلی یا مردود شدن شود، آیا در این صورت بازی کردن جایز است؟
ج)آفت تحصیلی سبب حرمت انجام بازی رایانه ای نمی شود، مگر برای کسی که درس خواندن برای او واجب باشد.             
 
5)چت در دوران نامزدی                                                                                                                                                                                                       س1) ارتباط پیامکی  دردوران نامزدی چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                            ج)باید از بیان مطالبی که محرک شهوت و یا مناسب زن و شوهر شرعی است، اجتناب شود .                                                                    (سایت لیدراستفتائات جدید، احکام نگاه، ارتباط با نامحرم)                                                                                                                    س2) با دخترى نامزد هستم، خانواده‌هاهم درجريان هستندآيا مى‌شود براى هم از طريق اينترنت پيام يا ايميل بفرستيم؟روابط ماتاچه حدّى شرعى است؟ (عقد يا صيغه هم به هيچ وجه فعلاً ممکن نيست).ج) بايد از بيان مطالبى که محرّک شهوت و يا مناسب زن و شوهر شرعى باشد، اجتناب کنيد.
 
6)ترس از فرزندآوری
سؤال: اگر محتوای بعضی از بازیهای رایانه ای و آنلاین موجب شود که زنان از فرزندآوری ترس داشته باشند و عمداً باردار نشوند و خود و خانواده را از نعمت فرزند محروم کنند، آیا استفاده از این بازیها برای زنان جایز است؟
هر نوع بازی رایانه ای یا برنامه ای که مفسده داشته باشد یا مقدمۀ مفسده باشد، استفاده از آن جایز نیست             .
 
7)طلاق و جدایی زن و شوهر
سؤال: اگر شبکه های اجتماعی موجب طلاق و جدایی زن و شوهر شوند، استفاده از آنها برای آنان چه حکمی دارد؟
مقام معظم رهبری: جایز نیست.
8)دیدن فیلمهای مستهجن توسط زن وشوهر                                                                                                                          س1)آیا دیدن فیلم های شهوت انگیز برای فرد متأهل جایز است؟                                                                                                 ج) اگر دیدن آن ها به قصد تحریک شهوت باشد و یا موجب تحریک آن شود، جایز نیست. (اجوبه،س1200)
س2) آیا برای زن و شوهر دیدن فیلم های ویدئویی جنسی در خانه، جایز است؟ آیا برای فرد مبتلا به قطع نخاع، دیدن این فیلم ها به قصد تحریک شهوت و تمکن از نزدیکی با همسرش، جایز است؟ج. برانگیختن شهوت توسط فیلم های ویدئویی جنسی جایز نیست.(همان،س۱۲۰۴.)
س3)ديدن فيلم‌هاى مستهجن و حاوى منكرات،توسط زن وشوهر چه حکمی دارد؟                                                                                                 ج)موجب تقويت هواهاى شيطانى نفس، ‏تضعيف اراده و ايمان و زمينه‌ساز ترتّب مفاسد و گناهان بوده و به هيچ وجه جايز ‏نيست. ( شماره استفتاء: 174140 تاریخ استفتاء: 9/8/1390)
س4) اگر فردی با حرفهای همسرش از طریق چت یا تلفن و همزمان گاه با لمس خود ارضاء شود ایا این کار استمناء حرام هست یا خیر؟        ج)اگر بدون لمس خودش باشد اشکال ندارد اما اگر همزمان خودش را لمس کند جائز نیست.( شماره استفتاء: 848641 تاریخ استفتاء: 12/12/1396)
9)دیدن ماهواره از طریق اینترنت
سؤال: آیا اعضای خانواده مجازند شبکه های ماهواره ای را از طریق اینترنت مشاهده کنند؟
چون این وسیله برای کسی که آن را در اختیار دارد، زمینۀ دریافت برنامه های حرام را کاملاً فراهم می کند و گاهی نگهداری آن مفاسد دیگری را نیز در بر دارد، خرید و نگهداری آن جایز نیست، مگر برای کسی که به خودش مطمئن است که استفادۀ حرام از آن نمی کند و بر تهیه و نگهداری آن در خانه اش مفسده ای هم مترتب نمی شود؛ لکن اگر قانونی در این مورد وجود داشته باشد، باید مراعات گردد.
10)فضای مجازی وترک واجبات
س1) اگر استفاده از فضای مجازی، شبکه های اجتماعی و بازیهای اینترنتی، موجب شود انسان از کارهای واجب (مانند اطاعت از دستورات والدین، صلۀ رحم، تحصیل علم و...) باز بماند، استفاده از آنها برای او جایز است؟
ج) این امور اگر از نوع حلال آن باشد، با ترک صلۀ رحم یا ترک اوامر والدین، حرام نمی شوند؛ ولی باید بداند هر کاری که موجب اذیت و آزار والدین شود، حرام و گناه کرده است؛ ولی استفاده از فضای مجازی، شبکه های اجتماعی و بازیهای اینترنتی، حرام نمی شوند (استفتاء از دفتر معظم له، 1/ 6/ 94.)
س2) اگر حضور در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی سبب قضا شدن نماز کاربران شود، آیا کار با فضای مجازی برای آنها جایز است؟
حضور در فضای مجازی برای آنها حرام است.( همان، 17/ 3/ 94.)
11)متفرقه                                                                                                                                                          س1)آیافرزند مجاز به تخریب ماهواره ای که پدرنصب نموده است می باشد؟                                                                                 ج) بطور كلى استفاده حرام از ماهواره مطلقاً جايز نيست و استفاده حلال هم تابع قوانين و مقررات نظام جمهورى اسلامى است؛و در فرض سؤال اگر پدر و یا سایر اعضاء خانواده در امور حرام استفاده می نمایند و نهی از منکر هم اثری ندارد، از کار انداختن آن-نه تخریب- مانعی ندارد.(شماره استفتاء، 1132416؛تاریخ 22/5/1399)
س2) آیا خرید اینترنت پر سرعت برای منزل (در حالی که با آن دسترسی به مطالب مفید و سایتهای منحرف و مستهجن راحت تر می شود) جایز است؟
ج)در صورتی که مفسده داشته و برای کارهای غیر اخلاقی استفاده شود، اشکال دارد (همان،13 / 11 / 93.)
س3)حضورزنان ودختران درفضای مجازی وشبکه های اجتماعی ،مسنجرها ومانندآن ونیز اتاق های گفتگوی صوتی زنده وعمومی چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                        ج)بارعایت مسائل شرعی اشکال ندارد ولی چنانچه موجب مفسده برای آنها ویاجنس مخالف شود،جایزنیست.
4/3-تماشای فیلم وعکس درفضای مجازی                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 س1) جهت پیاده کردن برخی ازلوحهای فشرده ناچار به مشاهده اطلاعات تصویری هستیم که احیانا فیلمهای مبتذل ومستهجن یاسایتهای اینرنتی وماهواره که ابزار فعالیت رسانه های ضدانقلاب است وجوددارد،حکمش چیست؟
ج)نظر به اینکه حفظ نظام مقدس جمهوری اسلامی درراس اموراست ،درصورتی که  ضرورت اقتضاء کند وراهی جز این نباشد ،باتشخیص مسئولین ذی ربط درحدضرورت اشکال ندارد ،ولی باید به مقدار ضرورت اکتفاء وازنگاه باشهوت ،اشاعه فحشاء ویاافشای اسرار اجتناب گردد.
س2)نگاه کردن تصاویر در فضای مجازی که زنان بی‌حجاب هستند چه حکمی دارد؟                                                                                                      ج) نگاه‌کردن به تصوير زن نامحرم، حکم نگاه‌کردن به خود زن نامحرم را ندارد، بنا بر اين اگر نگاه از روى لذّت نبوده و خوف افتادن به گناه نباشد و تصوير هم متعلّق به زن مسلمانى که بيننده آن را مى‏شناسد نباشد، اشکال ندارد و بنا بر احتياط واجب نبايد به تصوير زن نامحرم که به‌طور مستقيم از تلويزيون پخش مى‏شود، نگاه کرد ولى در پخش غيرمستقيم تلويزيونى اگر ريبه و خوف افتادن به گناه نباشد، نگاه‌کردن اشکال ندارد. (اجوبه، س 1183).
  س3) آیا دیدن تصاویر زنان برهنه و نیمه برهنه در فیلمهای سینمایی و غیر آن، در صورتی که آنان را نشناسیم، جایز است؟ج) نگاه کردن به فیلم ها و تصاویر، حکم نگاه کردن به اجنبی را ندارد و در صورتی که از روی شهوت و ریبه نباشد و مفسده ای هم بر آن مترتب نشود، شرعاً اشکال ندارد ولی با توجه به اینکه دیدن تصویر برهنه ای که شهوت برانگیز است، غالباً از روی شهوت بوده و به همین دلیل مقدمه ارتکاب گناه می باشد، بنا بر این دیدن آنها حرام است.(همان،س1188)
س 4) بعضی از جوانان به تصاویر مستهجن نگاه می کنند و برای کار خود توجیهات ساختگی ارائه می دهند، حکم آن چیست؟                               ج) اگرانسان بداند نگاه کردن به آن تصاویر منجر به تحریک شهوت او می شود و یا خوف ارتکاب گناه و مفسده باشد، در این صورت نگاه کردن به آن ها حرام است و این که به خاطر آن انسان به حرام دیگری نمی افتد، مجوّز ارتکاب فعلی که شرعاً حرام است، نمی باشد.(اجوبه،س۱۱۹۳.)
 
س5 )دیدن فیلم هایی که روش نزدیکی را آموزش می دهند، برای مردان متأهل، با توجه به این که باعث به حرام افتادن آنان نمی شود، چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                                                                                                ج) دیدن این فیلم ها که همیشه بانگاه شهوت برانگیز همراه است، جایز نیست.(همان،س 1201)
س6)دیدن فیلم های ویدئویی که گاهی تصاویر منحرف کننده ای دارند، به قصد نظارت و حذف بخش های فاسد آن ها برای ارائه به دیگران چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                                                                                    ج) دیدن این فیلم ها اگر به منظور اصلاح فیلم و حذف تصاویر فاسد و گمراه کننده آن ها باشد اشکال ندارد بشرط این که کسی که اقدام به این کار می کند مصون از افتادن به حرام باشد.(همان،س1203).
س7 )  مشاهده فیلم هایی که گاهی در بردارنده اهانت به مقدسات جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبری هستند، چه حکمی دارد؟                     ج. واجب است از آن ها اجتناب شود.(همان،س1206) س8 )خرید و فروش و اجاره فیلم های ویدئویی مبتذل و همچنین ویدئو چه حکمی دارد؟                                                                                             ج)گر فیلم ها در بردارنده تصاویر زننده ای که شهوت را تحریک کرده و موجب انحراف و فساد می شوند و یا مشتمل بر غنا و موسیقی لهوی مناسب با مجالس لهو و گناه باشند، تولید و خرید و فروش و اجاره فیلم ها و همچنین اجاره ویدئو برای استفاده از آن در این امور، جایز نیست.(همان،س1211)
س9) آیا دیدن عکس، فیلم و خواندن داستان های مستهجن و تحریک آمیز در فضای مجازی، حرام است؟                                                              ج) از این گونه امور که مفسده دارد، باید اجتناب شود.(لیدر،استفتاءات جدید،1/10/98)
س10)در حين كار با شبكه اينترنت گاهي در كنار برخي از مقالات، عكس هاي مبتذل ديده مي شود كه ناگزير از ديدن آنها هستيم؛ حکمش چیست؟                                                                                                                                                                                                                                       ج)نگاه كردن به تصاوير زنان نامحرم اگر از روي لذت و خوف افتادن به گناه باشد جايز نيست و در صورت نياز به استفاده از اينترنت حتي المقدور از ديدن چنين تصاويري بايد پرهيز نمود و الا در صورت مفسده اصل استفاده از شبكه اينترنت جاي تأمل دارد. (اجوبه، 1182، 1183، 1187) 
س11)خواندن مطالب و اشعار مبتذل درشبکه های اجتماعی که باعث تحريک شهوت مى‏شوند، چه حکمى دارد؟                                                  ج) بايدازآن‌هااجتناب شود. (اجوبه،  س 1197)
س12)حکم نگاه کردن به آمیزش حیوانات اعم از مرغ و خروس و گاو و گوسفند و دیگر حیوانات درفضای مجازی چیست؟                                ج) چنانچه موجب تحریک شهوت و یا ترتب مفسده شود دیدن این صحنه ها جائز نیست .(شماره استفتاء: 906914    تاریخ استفتاء: 17/6/1397)
س13)مشاهده فیلمهای مبتذلی که زنان غیر مسلمان درآن بازی می کنند ،اگر موجب تحریک انسان نشود ،چه حکمی دارد؟
ج)باتوجه به این که این گونه فیلمها بطور معمول شهوت انگیز ومقدمه ارتکاب گناه می باشد ،مشاهده آنها جایزنیست.
5/3-تبلیغ وانتشارمطالب                               
1)تشکیل گروه بااحتمال مفسده انگیز بودن آن                                                                                                                                                                      س) تشکیل گروه با احتمال  این که افرادی مرتکب حرام شده،مثلا مطالب گناه آلود اشاعه می دهند ، چه حکمی دارد؟ ج)اگر امکان کنترل ومدیریت نباشد ومطالب ضداخلاقی توسط افراداشاعه پیدا کند نباید همچوگروهی راتشکیل داد.
2)ارسال پیامکهای مخرب نظام اسلامی                                                                                                                                                                              س1) عدّه‏اى مدام باتهیه پیامکها مبادرت به طرح کمبودها و ضعفهايى که در جمهورى اسلامى وجود دارد، مى‏کنند، اشاعه این نوع پیامکها وبه اشتراک گذاردن آنها چه حکمى دارد؟                                                                                                                                                                                             ج) هر مطلبی که موجب بدنام شدن چهره جمهورى اسلامى که در برابر کفر و استکبار جهانى ايستاده است، شود به نفع اسلام و مسلمين نيست. بنا بر اين، اگر اين مطالب موجب تضعيف نظام جمهورى اسلامى باشد جايز نيست.(اجوبه،س1397.)  
س3) آیا لایک عکس افراد بی حجاب در شبکه های اجتماعی، جایز است؟ اگر چهره فرد مشخص نباشد یا غیر مسلمان باشد، چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                                                                                               ج)اگر تأیید و ترویج باطل و گناه محسوب شود، جایز نیست.(لیدر 15اسفند1397)
س4)برخی از بازیگران سینما یا هنرمندان عکس های مبتذل خود را در فضای مجازی نظیر تلگرام یا اینستاگرام می گذارند، آیا با این توجیه که خود فرد عکسش را در صفحه مجازی خود قرار داده من می توانم اقدام به انتشار عکس او نمایم؟
ج) جائز نیست. (   شماره استفتاء: 852618    تاریخ استفتاء: 1396/12/28)
س5)تبلیغ وترویج شبکه های اجتماعی خارجی چه حکمی دارد؟                                                                                                                                 ج)اگرخلاف قانون ویا موجب تقویت دشمنان شودویامفسده دارباشد ویازمینه فسادرافراهم کندجایزنیست.
س6) تشویق دیگران به محتویات مستهجن چه حکمی دارد؟                                                                                                                                           ج)دعوت وتشویق حرام است .
س7) انتشار تصاویربی حجاب باانگیزه تضعیف فرهنگ حجاب چه حکمی دارد؟                                                                                                  ج)جایزنیست ؛ هم حق الله است چون مخالفت بافرمان الهی است وهم حق الناس است چون موجب آلودگی دیگران و اجتماع است.
س8)خانمی بدون علم به نگاه دزدانه دیگران (نامحرمان) فیلم یا تصویر نیمه برهنه یا خارج از حدود شرعی خود را در فضای مجازی منتشر می کند. و بعد از مدتی به اینکه تصاویر او مورد رویت نامحرم قرار می گرفته آگاه می شود. وظیفه او چیست؟
تا حدی که میتواند باید جلوی انتشار بیشتر آن را بگیرد. و اگر کوتاهی کرده، استغفار کند.
(شماره استفتاء: 852615    تاریخ استفتاء: 28/12/1396)
6/3-استفاده ازفیلترشکن وورود به سایتهای فیلترشده                                                                                                               
                   س1) برخی از سایتهای خبری فیلتر شده‌اند. این در حالی است که بعضی افراد به سبب موقعیت شغلی، مثل خبرنگاران باید به این سایتها رجوع کنند و اخبار و اطلاعات کسب کنند. معمولا این اخبار در سایتهای مجاز وجود ندارد. حکم شرعی استفاده از سایتهای فیلتر شده برای کسانی که ضرورت شغلی آنها ایجاب می کند از این سایتها استفاده کنند چیست؟      ج) به‌طور کلی، استفاده از فیلترشکن تابع قوانین و مقررات نظام جمهورى اسلامى مى‌باشد و تخلف از مقررات جایز نیست.
س2)باتوجه به این که وب سایت فیس بوک درایران فیلترشده است، آیا ورود به چنین سایتی صرفا برای ارتباط بادوستان وبدون هیچ فعالیت سوءعلیه منافع ملی جمهوری اسلامی اشکال داردیاخیر ؟                                                                                                                                                                                               ج) به‌طور کلی اگرمستلزم مفسده (مانند ترویج فساد، نشر اکاذیب و مطالب باطل) بوده و یا خوف ارتکاب گناه باشد و یا موجب تقویت دشمنان اسلام و مسلمین شود، جایز نیست و الا مانعى ندارد. وچنانچه در اين مورد قانونى وجود داشته باشد بايد مراعات گردد.                                         
7/3-حکم حریم خصوصی ومالکیت درفضای مجازی
س1) تعرض به حریم خصوصی دیگران از طریق فضای مجازی از لحاظ فقهی چه حکمی دارد؟
ج) فی نفسه جایز نیست.(لیدر1آذر96) 
 
س 2) آیا کپی کردن کارهای گرافیکی یا دانلود فیلم، کلیپ و آهنگ با ذکر منبع در فضای مجازی اشکال شرعی دارد؟                                               ج) اگر قرائن و شواهد یا متعارفی وجود دارد که در این گونه امور استفاده برای عموم آزاد است، اشکال ندارد و الا استفاده، خرید و فروش و کپی برداری بنابر احتیاط واجب جایز نیست.(سایت لیدر،1اسفند1396)
 
س3)استفاده ازوای فای دیگران چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                ج)بدون اذن جایزنیست وضمان آوراست.
س4)اگر فردی درگذشته جهت بی اطلاعی از احکام شرعی موضوع ،از وای فای همسایه استفاده کرده ،حکم شرعی آن چه می شود ؟                      ج)به میزان استفاده بدون اجازه مدیون وباید جبران نماید.
س5)تغییردادن اطلاعات شخصی افرادبه منظور سرگرمی چه حکمی دارد؟                                                                                                                           ج) جایزنیست.
س6)آیا مالکین آثار معنوی، مثل نویسنده، تولید کنندۀ نرم افزار یا ناشر، می توانند شرط کنند که:الف) خریدار، کتاب یا سی دی را در اختیار دیگران قرار ندهد.ب) خریدار مطالب مندرج در این کتاب را به دیگران آموزش ندهد.                                                                                                              ج) اگر این شرط ضمن معامله باشد، فی نفسه اشکال ندارد و در صورت قبول آن از طرف مشتری، عمل به آن لازم است.(لیدر 4بهمن 97)
س7)حکم استفاده از کتابهای PDF ایرانی و خارجی که در اینترنت موجود است چیست؟ آیا استفاده از آنها بدون پرداخت بهابه بهانه زیادبودن هزینه ونظیرآن چه حکمی دارد؟ ج) بهانه هایی مانند زیادبودن هزینه، نداشتن پول، نبودوقت ، بالابودن حجم کتاب ، مجوزی برارتکاب خلاف نمیشود.ولذا رعایت حقوق معنوی دیگران مانندحق التالیف ،لازم است  و استفاده بدون اجازه ، بدون کسب رضایت وبدون پرداخت حق وحقوق متصدیان ، بنابر احتیاط واجب جایز نیست.(سایت خامنه ای آی آر ،احکام مسائل تحصیلی)
س8)شکستن قفل سی دی ویاتکثیر آن که اصل آن باقیمت گزافی عرضه می شود وتهیه اش برای خیلی ها مشکل است چه حکمی دارد؟                                                                                                                                     ج)شکستن قفل س دی وتکثیرآن ونیز استفاده وخرید وفروش سی دی تکثیرشده  بدون اجازه ناشر اصلی بنابراحتیاط واجب جایز نیست .
س9)تکثیر برنامه های یارانه ای که توسط مسلمانان ویاکفارذمی تولید شده است،بدون اجازه تولیدکنندگان چه حکمی دارد؟                                                                                                                                                                                                                                               ج)آنچه درداخل کشور تولید می شود ،بنابراحتیاط باید حقوق صاحبان آن باکسب اجازه آنان رعایت گردد وآنچه مربوط به خارج از کشوراست تابع قرارداد باآن کشور می باشد.
8/3- تجسس درایمیل افراد خارج از حدود و ضوابط قانوني                                                                                                                                 س1)در پيگيري پرونده هاي عملياتي كاركنان كه مرتبط با موضوعات امنيتي مي باشد بعضاً ضرورت ايجاب مي نمايد جهت شناخت كاملتر از موارد امنيتي سوژه ها، ايميل ومانند آنها نيز كنترل و بررسي شود؛ در صورتي كه بتوان مأموريت فوق را از طريق هك ايميل مورد نظر هم انجام داد، آيا اقدام به كنترل و بررسي ارتباط اينترنتي و هَك ايميل سوژه ها، مستلزم كسب مجوز شرعي است يا اينكه بدون اخذ مجوز هم اشكال ندارد؟                                                                                                    ج) باتوجه به اصل 25 قانون اساسی:« بازرسی و نرساندن نامه‌ها، ضبط و فاش کردن مکالمات تلفنی، افشای مخابرات تلگرافی و تلکس، سانسور، عدم مخابره و نرساندن آنها، استراق سمع و هر گونه تجسس ممنوع است مگر به حکم قانون.» ،باکسب مجوز ازدستگاه قضایی ،درصورت ضرورت اشکال ندارد.
س2)با عنایت به اینکه برخی افرادمانند کارکنان پلیس به منظور رصد و پایش فضای مجازی و شبکه های تلفن همراه ، به ناچار حین رصد سایتهای مجازی ، کلیپها و عکس های مستهجن راکه وجود دارد، مشاهده می کنند حکم مشاهده آنها ونیزنگهداری آن بعنوان مستندات چه حکمی دارد ؟
ج)مشاهده اين گونه كليبها وعكس هاى مزبور در چارچوب ضوابط ومقررات قانونى اشكال ندارد بشرط آن که كسى كه اقدام به اين كار مى كند، مصون از افتادن به حرام باشد؛ ولى تجسس در أمور ديگران و يا تحقيق در اعمال و رفتار انان براى كشف اسرار آنان در خارج از حدود و ضوابط قانونى جايز نيست.
(  شماره استفتاء: 598387    تاریخ استفتاء:17/8/1394)
س3) حکم سرک کشیدن در لپ تاپ و گوشی دیگران چیست؟ به طوری که نمی‌دانیم راضی هستند یا خیر، ولی نگاه کنیم بدون آن که متوجه شوند.                                                                                                                                                                                              ج) تجسس حرام است، در فرض مذکورهم جایز نیست و باید از صاحب آن حلالیت بطلبید.(استفتاءات جدید)
س4 ) آیا تجسّس در امور شخصی و غیر شخصی مؤمنین به دلیل امر به معروف و نهی از منکر، در صورتی که از آنان ارتکاب حرام یا ترک معروف مشاهده شود، جایز است؟ اشخاصی که برای کشف تخلّفات مردم تجسّس می کنند با این که مکلف به این کار نیستند، چه حکمی دارند؟                                                                                                                                                                                                                                              ج) مبادرت به امر بررسی و تحقیق قانونی نسبت به کار اداری کارمندان و غیر آنان توّسط مأموران رسمی تفحّص و تحقیق در چارچوب ضوابط و مقرّرات قانونی اشکال ندارد ولی تجسس در کار دیگران و یا تحقیق دراعمال و رفتار کارمندان برای کشف اسرار آنان در خارج از حدود و ضوابط قانونی برای آن مأموران هم جایز نیست.           (اجوبه ،س ۱۳۹۳.)
س5)  گاهی بعضی از نیروهای امنیتی ورود به بعضی از مراکز و نفوذ در گروه ها را برای کشف مراکز فحشا و گروه های تروریستی ضروری می دانند، همان گونه که روش های تجسّس و تحقیق نیز همین را اقتضا می کنند، این کار از نظر شرعی چه حکمی دارد؟                                                      ج) اگر با اجازه مسئول مربوطه و با التزام به رعایت ضوابط و مقرّرات قانونی باشد و از آلوده شدن به گناه و ارتکاب فعل حرام اجتناب شود، اشکال ندارد و بر مسئولین نیز واجب است که بر کار آنان از این جهت نظارت و توجه کامل داشته باشند.   (همان ،س۱۳۹۶.)
 
9/3-استفاده شخصی اینترنت درمحل کار                                                                                  
                س1) بنده کارمند هستم استفاده شخصی از اینترنت و فضای مجازی در محل کار در حد نیاز چه حکمی دارد  ج) استفاده شخصی از اموال بیت المال جایز نیست و موجب ضمان است، مگر با اذن مسئولی که شرعاً و قانوناً چنین حقی دارد(لیدراول آذر96)
 
س2)استفاده ازسایت های سازمانی دربستراینترنت مانندشبکه شتاب برای امورشخصی ماننددانلود فایل دروقت اداری چه حکمی دارد؟          ج)به مقدارمتعارفی که شرایط کاری بیانگراذن به کارکنان است برای استفاده ازبرنامه های حلال ومجازجایزاست مشروط به آنکه به کارسازمان لطمه نزند.
10/3-سایتهای بازاریابی،مسابقه وشرط بندی                                                                                                                                                                       س1) شرکت در مسابقات اینترنتی که با جواب دادن به سؤالات، جایزه دریافت می شود، چه حکمی دارد؟                                                                        ج) اگر شرکت در مسابقه رایگان باشد و همچنین اگر برای شرکت در مسابقه مبلغی توسط برگزار کننده آن دریافت و بعد از مالکیت مبلغ، جایزه توسط او به برنده پرداخت شود اشکال ندارد، اما اگر از بازنده پولی دریافت و به برنده پرداخت شود، بنابر احتیاط جایز نیست.(لیدر4بهمن 97)
س2)حکم خرید وفروش در فضای مجازی باتوجه به عدم رویت جنس مورد معامله چیست ؟ج) اگر خصوصیات مورد معامله به صورت کامل روشن باشد، معامله صحیح است.
 (  شماره استفتاء: 888054    تاریخ استفتاء: 9/4/1397) 
س3) حکم شرعی مشارکت در بازاریابی شبکه ای را بیان فرمایید؟                                                                                                                                            ج)گر چه بازاريابى فى نفسه مانعى ندارد. ولى اگر بر خلاف قوانين و مقررات مشروع نظام مقدس جمهورى اسلامى باشد، جايز نيست؛ و همچنين کسب درآمد ناشى از افزايش اعضا به صورت شبکه‌اى خواه از طريق عرضه کالا يا خدمات و يا دريافت حق عضويت و يا بازاريابى و يا شيوه‌هاى مشابه ديگر (داخلى باشد يا خارجى و تحت هر نام و عنوانى) جايز نمى‌باشد. (شماره استفتاء: 475728    تاریخ استفتاء: 26/6/1393)
س4)در بازیهای رایانه ای اگر دو شخص به صورت مجازی و داخل بازی سکه طلا بگذارند و بازی  کنندو هرکس برنده شده سکه های طلا مال او می شود (هیچ پولی به صورت واقعی نه رد و بدل می شود و نه بابت خرید سکه های مجازی پرداخت می شود) حکم این بازی ها چیست؟                                                                                                                                                                         ج)اگر برد و باخت باشد و ارزشی دارد, جایز نیست. (شماره استفتاء: 927424    تاریخ استفتاء: 7/9/1397)
س6) کسی که بدون پرداخت پولی چند ماه بازی مرحله ای آنلاین اینترنتی انجام داده و در همان دنیای مجازی، اکانت بازی خودش را (که به مراحل بالایی رسیده و دارای ارزش مالی است) به کسی که نمیشناسد به مبلغ (مثلا ۱۵هزارتومان) می فروشد. قبل از فروش هم، خریدار رضایت خودش را اعلام می‌کند. آیا این معامله اشکال شرعی دارد؟                                                                                                                                      ج) با فرض آنکه ارزش مالى دارد، فروش آن فى نفسه اشکال ندارد. (شماره استفتاء: 373169    تاریخ استفتاء: 5/6/1392)
س7)آیانرم افزارهاهم به مثابه کالاهستندوحکم خریدکالای ایرانی دراینجاهم وجوددارد؟                                                                     ج)حکم خرید کالای دشمنان که به نحوی کمک به آنهامحسوب می شودتحت عنوان«اعانه ی ظالم»شامل اینجانیزمی شود؛یعنی ماباخریداری یک نرم افزار، خدماتی به آنهابرسانیم یابه نحوی ازاین نرم افزارها استفاده کنیم که سود ش به جیب آنهابرود،مثل برخی برنامه هاکه اصل ورودبه آنهاوتعداداستفاده کنندگان ازآنهابرای صاحبش مفیداست ،همین ورودبه برنامه هم حرام میشود.بنابراین فرقی نمی کندکه این کالاسخت افزارباشدیانرم افزارواین توصیه ای که گفته اند اگرکالایی مشابه داخلی دارد،ازکالای خارجی استفاده نکنید،شامل نرم افزارهاهم می شودوبایدازنرم افزارداخلی استفاده کنید
11/3-تعمیرسیستم های مخابراتی بدون داشتن تخصص لازم وکافی                                                                                                         
س1)حکم تعمیر سیستمهای مخابراتی معیوب توسط کسانی که تخصص لازم جهت تعمیرراندارند وچه بسا موجب تشدیدخرابی وازرده خارج شدن سیستم شوند،چیست؟                                                                                                                                                   ج)تعمير وسائل بيت المال توسط افراد غیر متخصص ، جايز نيست.                                                                                               س2)اگر تعمير اموال بيت المال، طبق ضوابط و مقرّرات توسط تعميركار باتجربه و با اذن سازمان انجام گيرد، ولی خسارت وخرابی ببارآید حکمش چیست؟                                                                                                                                                          ج)درفرض سوال اگر تعدي و تفريط  صورت نگرفته باشد، موجب ضمان نمی شود.                                                                                 
  س3)چنانچه در تعمير برخي از سيستم هاي مخابراتي  فوریت تعمیر وجودداشته باشد وبه لحاظ نبود متخصص ونیازداشتن به دستگاهها ،ناگزیراز بکارگیری افرادی باشند که تخصص لازم رادرتعمیرات ندارند ،دراین صورت تکلیف چیست؟                                               ج)تعمير وسائل بيت المال توسط افراد،در صورت نداشتن تخصّص كافي، جايز نيست و در صورت اضطرارباید به قاعده اهم و مهمّ  عمل نمایند و نظر مسئول در تعيين اهم و مهمّ تعيين‌كننده است .                                               
12/3- احکام متفرقه ومرتبط بافضای مجازی                                                                                                                                                                         س1)آیا پاسخ سلام یا سئوال در فضای مجازی واجب است؟ در صورت وجوب با توجه به قید فوریت در پاسخ سلام، تکلیف چیست؟ ج)پاسخ سؤال فی نفسه واجب نیست. و نسبت به سلام موارد مختلف است. در مکالمه های اینترنتی جواب دادن واجب است. و باید فوری عرفی متناسب با آن رعایت شود.(  شماره استفتاء: 852620  استفتاء: 28/12/1396)
 
س2) آیا زیارت مجازی، که باعث نوعی ارتباط قلبی میان کاربر و امام معصوم علیه السلام می شود، کارصحیحی است؟ آیاثوابی دارد؟                                                                                                                                                                                                                                            ج)اظهار مودت به پیشگاه مقدس معصوم (علیه السلام) از این طریق حکم زیارت از راه دور را دارد،و امید ثواب می رود.                                         ( شماره استفتاء: 520444    تاریخ استفتاء: 14/12/1393)
 
س4)بازی‌های کامپیوتری که با آلات قمار تصویری انجام می‌گیرد،چه حکمی دارد؟                                                                                                          ج)این مورد به دو صورت است:۱- اگر بازی بین دو طرف یا بیشتر است، مثلاً دو نفر پهلوی هم نشسته‌اند، یا از طریق اینترنت در خانه خود مشغول بازی قمار هستند ،قمار محسوب می‌شود و حرام است.۲- اگر این بازی طرفی ندارد و شخص با کامپیوتر بازی می‌کند، مثلاً نرم‌افزاری است که شخص با آن بازی نرد یا پاسور می‌کند که البته در آن برد و باخت نیست ،اگرچه بازی با آلات قمار بدون برد و باخت هم حرام است، ولی چون باید حداقل دو نفر با هم بازی کنند، نه اینکه شخص با خودش بازی کند، این بازی اشکالی ندارد.               (سایت خامنه ای ای آر)
س5) چت با هويت جعلي (در سنين مختلف و يا با هويت و صنف ديگر) چه حکمي دارد؟ و اگر اين براي گرفتن اطلاعات مفيد در مأموريت محوله باشد چطور؟ج) اگر از طريق راست‌گويي راهي يافت نشود و با توريه هم کاري از پيش نرود و مصلحت اهمّي، مثل حفظ جان انسان بي‌گناهي، در بين باشد، دروغ اشکال ندارد. (احکام فقهي جنگ الکترونيک ودفاع سايبري براساس فتاواي امام خامنه‌اي)
س6) آيا عضويت در شبکة مجازي و حضور در گروه‌هاي همکار، مانند همکاران زن موجود در گروه خاص، اشکال دارد يا خير؟ج) به‌طوركلي استفاده از شبکه‌هاي اجتماعي اگر مستلزم مفسده (مانند ترويج فساد، نشر اکاذيب و مطالب باطل) بوده يا خوف ارتكاب گناه باشد و يا موجب تقويت دشمنان اسلام و مسلمين شود يا خلاف قوانين و مقررات نظام جمهوري اسلامي باشد، جايز نيست. ( جزوه حفاظت از شخصيت‌ها، اماکن، فرودگاه‌ها و امنيت هوايي : بر اساس فتاوای امام خامنه‌ای)
س7) براي به‌دست آوردن اطلاعات مورد تبادل در فضا مي‌توان از طريق ديش اطلاعات را گرفت؛ يعني ديتاها و يا بسته‌هاي اطلاعاتي را به‌دست آورد. اين موضوع، يعني جمع‌آوري اطلاعات و يا شنود با هدف تسلط بر روش‌هاي اطلاعاتي دشمن و يا اطلاع از رواج فساد توسط دشمن اتفاق مي‌افتد. بنابراين، اصل اين فعاليت چه حکمي دارد؟ج) در حال دفاع و پيشگيري از خطر دشمنان اشکال ندارد؛ امّا در غير اين موارد و براي به‌دست آوردن اطلاعات اشخاص يا گروه‌هايي که در حال جنگ نيستند، جايز نيست؛ مگر آنکه قاضي شرع ضرورت آن را احراز کند و، بالخصوص، حکم کند. (احکام فقهي جنگ الکترونيک ودفاع سايبري براساس فتاواي امام خامنه‌اي)
س)از آسیب های جدی حضور افراطی در فضای مجازی بنا به نظر متخصصین روانشناسی، درون گرایی و انزواست. آیا این ضرر از مصادیق آسیب رسانی به خویش است که در صورت معتنابه بودن حرام باشد؟
ج)اگر ضرر معتنی به باشد، جائز نیست و تشخیص آن با مکلف است (  شماره استفتاء: 852621    تاریخ 28/12/1396)
 
تهیه وتنظیم:محمدحسین منتظری
مهرماه 1399
 

2-احکام فرهنگی ،هنری

2)مسائل فرهنگی و هنری
 
1/2- برگزاری مراسم و هیئات مذهبی بااستفاده از امكانات بيت المال
س1)آيا مي‌توان بخشي از اموال دولتي را براي كمك به هيئت‌هاي مذهبي هزينه نمود ؟
ج) بطوركلي استفاده از هرآنچه كه جزو بيت المال و اموال عمومي است فقط در آن مواردي كه اين اموال براساس ضوابط و مقررات قانوني براي آن منظور شده است مجاز است و در غير آن مواردجايز نيست.  ودرفرض سوال،جايز نيست ؛ مگر طبق مقررات ؛ و اذن كسي كه شرعاً و قانوناً حق صدور مجوز را دارد.
س2)آيا استفاده از امكانات بيت المال براي مراسم ولادت و شهادت ائمه اطهار )عليهم السلام( وسوگواري حضرت اباعبدالله الحسين )عليه السلام( كه در خارج از مجموعه برگزار مي شود، جايزاست؟
ج) در صورتي كه مراسم خارج از مراكز سپاه برگزار مي شود، استفاده از امكانات سپاه در مراسم، لازم است طبق دستور العمل هاي مربوط و با هماهنگي مسئولان ذي ربط و صاحب اختيار و در حدمتعارف با رعايت مسائل شرعي مربوط به امانت انجام گيرد.
س3)آيا مي توان امكانات بيت المال را در اختيار هيئات مذهبي كه مربوط به نيروها است يا مربوط به افراد عادي است، قرار داد؟
ج) بطوركلي استفاده از هرآنچه كه جزو بيتالمال و اموال عمومي است فقط در آن مواردي كه اين اموال براساس ضوابط و مقررات قانوني براي آن منظور شده است مجاز است و در غير آن مواردجايز نيست.
س4) برگزاری مراسم زیارت عاشورا که در طول سال در یکی از روزهای هفته در سپاه اجرا می شود و با هزینه بیت المال پذیرایی صورت می گیرد چه حکمی دارد؟
ج) برگزاري  زيارت عاشورا در ساعت اداري و پذيرائي با هزينه بيت المال اگر در قالب برنامه هاي مصوب و طبق ضوابط و مقررات ابلاغي انجام گيرد، اشكالي ندارد، در غير اينصورت لازم است از مقامات ذي صلاح و صاحب اختيار كسب مجوز شود.
2/2ـ  برگزاری مراسم مذهبی در وقت اداری
س1)حكم برگزاري مراسم مذهبی در وقت اداري چيست؟                                                                                                                     ج)  1. اين‎گونه جلسات را در غير وقت اداري قرار دهند و در وقت اداري بايد آماده كار اداري باشند.
2. موارد مختلف است و اگر مصلحت ايجاب كند و مجلس عزا در اول وقت اداري و در كمترين وقت كافي منعقد گردد اشكال ندارد و با اين حال طبق مقررات اداري عمل شود.
3. بيان احكام و معارف و امثال آن در هنگام اجتماع براي نماز در خصوص ماه رمضان و ايام متبركه مانع ندارد مشروط بر اينكه حقوق مراجعين به اداره تضييع نشود.
4-صرف وقت اداري در كار غير اداري جايز نيست و نماز هم در حدي اجازه داده مي شود كه لطمه اي به كار نخورد و حقي از مراجعين تضييع نشود و حتي اگر مي توانند مقدمات نماز را قبل از آن وقت تسهيل كنند تا از وقت كمتر گرفته شود و جلسات ذكر شده را مي توانند در اوقات ديگر قرار دهند.
با عنايت به نظرات معظم له نكات ذيل لازم الرعاية مي باشد:
الف ـ اصل آن است كه اين‎‎‎‎‎‎‎گونه جلسات در خارج از وقت اداري منعقد گردد.
ب ـ بنا به مورد و ضرورت و يا در ايام متبركه و خاص باشد.
ج ـ در اول وقت اداري و در كمترين وقت ممكن برگزار گردد.
د ـ موجب تضييع حقوق مراجعين نشود.
هـ ـ لطمه اي به كار وارد نگردد.
 
س2)شركت كاركنان در وقت اداري در مجلس ترحيم بستگان درجه يك يا بستگان ديگر خود بدون اخذ مرخصي استحقاقي جايز است يا خير؟                                                                                                                                                                                     ج) در ساعات اداري و با وسيله نقليه سازمان ، رفتن به مجالس ترحيم بر اساس تصميم شخصي بدون مرخصي جايز نيست ، ولي اگر فرمانده يا مسئول با استفاده از اختيارات خود برنامه ريزي و بعنوان كار سازماني محسوب شود ، اشكال ندارد.
س3)جلسات دعا و زيارت در ساعات اداري چه حكمي دارد؟                                                                                                                   ج)اقامه نماز و بيان احكام و معارف و امثال آن در هنگام اجتماع براي نماز در ماه مبارك رمضان و ساير ايام الله مانع ندارد مشروط بر اينكه حقوق مراجعين تضييع نشود.
اجرای برنامه ها و برگزاری مراسم فرهنگی سپاه و بسیج در دیگر مراکز دولتی
س) اجرای برنامه ها و برگزاری مراسم سپاه و بسیج در مدارس و دیگر مراکز دولتی چه حکمی دارد؟
ج) اجراي مراسم در مدارس و مراكز دولتي اضافه بر برنامه هاي ابلاغي با چهار شرط اشكال ندارد:
1 - مغاير با ضوابط و مقررات نباشد.
2 - مزاحم برنامه هاي آموزشي و اجراء مأموريت و انجام وظيفه نباشد.
3 - هزينه بر بيت المال تحميل نكند.
4- موازين شرعي در اجراء برنامه رعايت شود.
3/2ـ چاپ و نشر، کتاب و مجلات
س1) حکم چاپ وانتشارپوستروپلاکارتها در پروژه‌هاي فرهنگي و هنري بیش ازحدنیازکه ناچارشوندازباقیمانده آنهابرای تمیزکردن درودیواروشیشه هااستفاده نمایند، چیست؟
ج) چاپ وانتشارعمدی  وبدون کارشناسی وبرآورده دقیق شده ی بیش ازحد نیاز وضرورت  که ازمصادیق بارزاسراف وتبذیر است ، حرام وموجب ضمان خواهد شد؛ودرصورتی که امکان اقدام به اموری باشد  که تاحدودی خسارات وارده راجبران نماید ، مثل تبدیل به خمیر، بهره برداریهای دیگر مانند موارد مذکوره در سوال جایز نمی باشد.
 
س2)روزنامه هايي كه با بودجه سازمان خريداري مي شود و بين كاركنان جهت مطالعه توزيع مي شود،در صورت جمع شدن اين روزنامه ها، آيا كاركنان اجازه فروش روزنامه هاي باطله يا استفاده از آنهاجهت امور شخصي مانند تميز كردن شيشه را دارند؟
ج) تصرف با اذن كسي كه از نظر شرعي و قانوني حق اذن دارد بدون اشكال است. اجوبه، س 1956
 
س3)انتقال كتب و نشريات مازاد و بلا استفاده به رده هاي ديگر چه حكمي دارد؟
ج) چنانچه مقررات خاصي در اين مورد وجود نداشته باشد، فرمانده مي تواند براي جلوگيري از اتلاف بيت المال و استفاده بهينه از آن به نحوي كه مصلحت سازماني اقتضاء مي كند توزيع نمايد. سايت ليدر، كد استفتاء 829108
 
س4)آيا روزنامه يا نشريات سازمان يا كتب موجود در سازمان را ميشود به منزل بُرد و مطالعه كرد؟
ج) اگر شرايط كاري بيانگر اذن به كارمندان در اين مقدار از استفاده است، اشكال ندارد و همچنين بااذن كسي كه از نظر شرعي و قانوني حق اذن دارد بدون اشكال است. اجوبه، س 1956
 
س5)برخي كتب موجود در رده، بر اثر كثرت استفاده يا به خاطر عدم نگهداري صحيح، قابليت استفاده راندارند. آيا فروش آنها به منظور تخمير و صرف درآمد آن در امور جاري سازمان جايز است؟
ج) اگر استفاده از آنها به هيچ وجه ممكن نباشد ، تبديل آنها به احسن مانعي ندارد.شماره استفتاء 829108 مورخ 2 / 10 / 96
آيا مي توان روزنامه هاي باطله يا كتاب هاي مستعمل و كهنه در سازمان كه غير قابل استفاده استرا معدوم نمود؟
ج) چنانچه مقررات خاصي در اين مورد وجود نداشته باشد مسئول مي تواند به نحوي كه مصلحتسازمان اقتضاء مي كند، عمل نمايد مستفاد از سايت ليدر – س 829108
 
بی دقتی در محتوای نشریات ومجلات وعدم بهره برداری افراد بخاطر بی کیفیتی محتوا
س6) درمواردی  ازطریق سازمان ،مجلات ونشریه هایی چاپ ونشرداده می شود که از کیفیت مطلوبی برخوردار نیست وبنحومطلوبی موردبهره برداری نیروها ویاخانواده ها قرارنمی گیرد واکثرابدون مراجعه  به متن ومحتوا معطل میماند وازرده خارج می شود،وظیفه متصدیان ودست اندرکاران تهیه آنها چیست؟
ج) به‌طور كلي هراقدامی ازجمله صرف بيت‌المال در اين‌گونه امور بايد براساس ضوابط  ومقررات مربوطه  باشدومسئولان محترم  موظفند دقت و توجه بيشتري معطوف نمایند تا مجلات از نظر شكلي و محتوايي پاسخگوي جامعة مخاطب باشد ونیز به‌گونه‌اي عمل گردد كه از اسراف و تبذير جلوگيري  شود.
4/2ـ موسیقی، آلات موسیقی ،تئاتر، فیلم و سینما
س1) استفاده ازغنا وموسیقی چه حکمی دارد؟                                                                                                                           ج)چنانچه هرکدام ازغنا وموسیقی،مناسب مجالس لهو و گناه باشد و به سبب ويژگيهايى که دارد انسان را از خداوند متعال و فضائل اخلاقى دور نموده و به سمت بى‏بندوبارى و گناه سوق دهد، خواندن ونواختن برخواننده ونوازنده و شنونده آن دو حرام است. ولی اگر به این نحو نباشد، فى‌نفسه جايز است و اشکال ندارد.(مستفاداجوبه،سوالات1130، 1128و1133)                                                                                   نکته:  درحرمت موسیقی بین انواع آن تفاوتی نیست، دراین که موسيقى کلاسيک باشد يا غير کلاسيک. ايرانى باشدیا غير ايرانى،سنتى باشدیا غير آن،مهيّج باشديا نباشد؛موجب ايجاد حزن و اندوه و حالات ديگر در شنونده بشود يا نشود.                                    ( اجوبه،س 1128و1132)
س2)نواختن موسيقى غیرمطرب در اماکن مقدس مانندمساجدچه حکمی دارد؟                                                                                  ج)چنانچه با احترام آنهامنافات داشته باشد و یا براى  نمازگزاران مزاحمت ايجاد کند.(مستفاداجوبه،س 1144)
س3)تشکیل کلاس آموزش موسیقی برای فرزندان کارکنان چه حکمی دارد؟                                                                                      ج)بطور كلّى، ترويج موسيقى و تدريس آن و تشكيل كلاس‌هاى موسيقى، هر چند موسيقى حلال باشد، با اهداف عاليه‌ى نظام مقدس جمهورى اسلامى سازگار نيست.(اجوبه،مستفادس1145)
س4)حکم نمايش آلات موسيقي چیست؟                                                                                                                                          ج) اگر موجب ترويج موسيقي باشد،جایزنیست.   (اجوبه،مستفادس1145)
س5) استفاده از آلات موسیقی در مراسمات سپاه چه حکمی دارد؟                                                                                                        ج) استفاده از هرنوع آلات موسیقی در مراسمات سپاه که موجب زیرسوال رفتن حيثيت و اعتبار سپاه  ویابی احترامی ورعایت نشدن شئون اماكن خاص مانند مسجدویا موجب ترويج موسيقي شود،جایزنیست.
س6)اجراي موسيقي در ضمن اجراي برنامه هاي ورزشي چه حكمي دارد؟                                                                                         ج)آنچه فتوا بر جواز آن داده شده است، بكارگيري آلات براي موسيقي غير مطرب و غير لهوي و براي اجراي سرودهاي انقلابي و برنامه هاي فرهنگي مفيد و با غرض عقلايي مي باشد.                                                                                                                          در برنامه هاي ورزشي اگر مصداق مورد فوق باشد جايز وگرنه بايد پرهيز گردد، مخصوصاً در صورتي كه ترويج آن محسوب شود، كه به فرموده مقام معظم رهبري مدظله العالي: «ترويج موسيقي در شأن نظام اسلامي نيست»
س7)حضور در مراسم جشن‌ها و عروسي‌هايي كه مشكوك به غنا و موسيقي مطرب مي‌باشد چه حكمي دارد؟ آيا ترك آن مجلس واجب است، يا اينكه حضور در آن مجلس بدون توجه به امور لهوي آن اشكال ندارد؟                                                                         ج)گر مراسم به گونه‌اي باشد كه عنوان مجلس لهو و معصيت بر آن صدق كند و حضور در آن مفسده داشته باشد، و يا نشستن در آن مجلس براي پاسداران عرفاً تأييد عملي مجلس حرام محسوب شود، اشكال دارد. (اجوبه، 1426
س8) حكم گوش دادن موسيقي براي علاج بعضي بيماريها ي رواني كه توسط پزشك تجويز مي شود چیست؟                                     ج)اگر احراز شود كه نظر پزشك متخصص و امين اين است كه معالجه متوقف بر استفاده از موسيقي است بكارگيري آن به مقداري كه معالجه بيمار اقتضا مي كند، اشكال ندارد.   س 1151
س9) استفاده از آهنگ ها و موسيقي هايي كه در سالن هاي بدنسازي معمول است، در سالن هاي بدنسازي سپاه چه حكمي دارد؟                                                                                                                                                     ج)اجراي آهنگ و موسيقي در سالن هاي بدن‌سازي اگر مطرب، لهوي و مناسب با مجالس لهو گناه باشد، جايز نيست،
س10)توجه به اينكه يكي از فنون قرائت قرآن كريم، يادگيري لحن مي باشد، استفاده مختصر از برخي از آلات موسيقي مانند ني و تمرين آن در دارالقرآن به منظور يادگيري لحن جايز است يا خير؟                                                                                                          ج) استفاده از آلات موسيقي، يادگيري و تمرين آن با شأن قرآن كريم منافات دارد، لذا ورود اين گونه امور در برنامه هاي قرآني پرهيز گردد
س11)آيا زدن بر ظرف‌ها و ساير وسايلي كه جزء آلات موسيقي نيستند، در عروسي ها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حكمي دارد؟                                                                                                                        ج)جواز اين عمل بستگي به‌كيفيت نواختن دارد. اگر به شيوه متداول در عروسي هاي سنّتي باشد و لهو محسوب نشود و فسادي هم بر آن مترتّب نگردد، اشكال ندارد.
س12)استفاده از گروه‎هاي موسيقي محلي نوازندگي (چوب‎بازي) به مناسبت‎هاي مختلف در برنامه‎هاي بسيج چه حكمي دارد؟                                 ج)نفس چوب‎بازي كه نوعي ورزش به حساب مي‎آيد اشكال ندارد ولي اگر ضمائم آن از نوع موسيقي مطرب لهوي كه مخصوص مجالس لهو و لعب است باشد خلاف شرع است و جايز نيست.
س13)در مراسم جشن و شادماني، يكي از مواردي كه مشاهده مي‎شود استفاده از گروه‎هاي سرود همراه با ابزار آلات موسيقي مي‎باشد ،حکم آن چیست؟                                                                                                                                                                 1. استفاده لهوي از آلات موسيقي حرام است ولي استفاده غير لهوي براي اغراض صحيح عقلاني اشكالي ندارد.                                        2. در صورت استفاده غيرلهوي از ابزار مذكور در محيط و مراكز سپاه، با توجه به تدبير مقام معظم رهبري(مدظله‎العالي) كه فرموده‎اند: «ترويج موسيقي در شأن نظامي جمهوري اسلامي نيست» بهتر است ابزار و آلات موسيقي در پشت صحنه و سن قرار گيرد تا شبهه ترويج را نداشته باشد.
 
5/2-شبکه های تلوزیونی،فیلم ونوارها
س1) حکم استفاده از نوارهاي ويدئويي و فيلم‎هاي خارجي چیست؟                                                                                       ج)چنانچه داراي مفسده باشد ویا موجب انحراف و فساد اخلاقي ‎گردد،جایزنیست.
 
س2)تهيه و توزيع فيلم‎هايي كه موجب توسعه و ترويج فرهنگ مبتذل غربي شود،چه حکمی دارد؟
ج)جایزنیست.
 
س3)حکم استفاده از شبكه هاي تلويزيوني كشورهاي ديگرچه حکمی دارد؟                                                                               ج)بااحتمال وقوع درحرام ویاافتادن درفسادوگناه،جایز نیست
 
س4)گاهي اوقات ناخواسته در بعضي محافل عمومي و غيره، فيلم‌هاي مبتذل بيگانه در سايت‌ها و ماهواره نمايش داده مي‌شود. حكم ماندن يا ديدن اين نوع فيلم‌ها چگونه است؟                                                                                                                                                                      ج)اگر فيلمها در بردارنده تصاوير زننده‌اي كه شهوت را تحريك كرده و موجب انحراف و فساد مي‌شوند و يا مشتمل بر غنا و موسيقي مطرب و لهوي و مناسب با مجالس لهو و گناه باشند، ديدن و گوش دادن به آنها، حرام است. و ماندن در آن مجلس و عدم اعتراض اگر موجب تأييد گناه باشد، جايز نيست. (اجوبه، س 1200، 1208، 1211، 1214)
س5)نمايش مجامعت حيوانات در فيلم هاي مستند چه حكمي دارد؟                                                                                                                       ج)اگر فيلمها در بردارنده تصاوير زننده اي كه شهوت را تحريك كرده و موجب انحراف و فساد مي شوند جايز نيست.                    (اجوبه، س 1211)
س6)ديدن تصاوير و متن هاي نامناسب  كه به صورت ناخواسته در صفحات اينترنت و شبكه هاي اجتماعي ملاحظه مي شود چه حكمي دارد؟                                                                                                                                                                                       ج)اگر ديدن آنها مفسده انگيز باشد و به قصد تحريك شهوت باشد و يا موجب تحريك آن شود جايز نيست(اجوبه مستفاد 1200)
س7)ديدن فيلم‌هايي كه صحنه‌هاي مستهجن و يا رقص دارد، براي افراد متأهل  چه حکمی دارد؟                                                                             ج) با توجه به اينكه ديدن این گونه برنامه ها شهوت‌انگيز ومهیج شهوت است، و به همين دليل مقدمه ارتكاب گناه مي‌باشد، ديدن آنها حرام است
6/2-گوش‌دادن به صداى زن
س1)گوش‌دادن به صداى زن چه حکمی دارد؟                                                                                                        ج)  اگر صداي زن بصورت غنا باشد ویا گوش دادن به صداي او به قصد لذت و ريبه باشد و موجب مفسده گردد،جایزنیست ودرسپاه وبسیج در صورتي كه مراسم و برنامه ويژه بانوان نباشد، استفاده از آنان در مقابل نامحرمان مناسب نبوده و در شأن سپاه و بسيج نيست.
س2)اجراي سرود توسط گروه خواهران در حضور نا محرمان چه حکمی دارد؟                                                                         ج)حداقل داراي شبهه و در شأن سپاه و بسيج نيست ، بنابراين مسئولين امر بايد از برگزاري اين برنامه ها بطور جدّي جلوگيري و اجتناب نمايند.
س3)تك خواني قرآن كريم خواهر در جمع برادران چه حكمي دارد؟                                                                              ج) در صورتي كه محرك و موجب ريبه و فساد باشد و جلب توجه نامحرم نمايد، جايز نيست.
س4)آيا همخوانى زنان در مقابل نامحرم در مراسم عمومى جايز است؟ حكم شنيدن صداى آنها براى نامحرم چيست؟                                                                                                                                                               همخوانى زنان و همچنين، شنيدن آن در صورتى كه به قصد و همراه با لذّت و ريبه نباشد، مانعى ندارد؛ ولى بهتر است در ناجا از اين امور پرهيز شود.
س5)گوش‌دادن به آواز زنان درصورتي كه ازنظر شعر و موسيقي، لهو و لغو نباشد چه حكمي دارد؟                                 ج) اگر آواز زنان به‌گونه‌اي باشد كه مهيج شهوت شود و گوش‌دادن به آن موجب ترتب مفاسد باشد جايز نيست گوش كند
متفرقه
 
س1)حکم ترویج هنرپیشه های بی مبالات ومخالف نظام مقدس جمهوری اسلامی،چیست؟                                   ج)جایزنیست بخصوص برای سازمان سپاه پاسداران که باید پاسدار ارزشهای اسلامی وانقلابی باشند.
 
 س2) تدارک مراسم دون شان پاسداری برای عروسی فرزندان پرسنل چه حکمی دارد؟                                            ج) قطع نظر از حلال يا حرام بودن  ، حضور و شركت پاسداران و يا تدارك چنين برنامه‎هايي براي مراسم فرزندانشان دون شأن پاسداري بوده و به هيچ وجه مناسب نيست.
 س3)كف زدن در مجالس جشن اعياد مذهبي كه در سپاه و يا اماكني كه متعلق به سپاه مي‎باشد و يا مجالسي كه به نام سپاه هرچند در مكان عمومي خارج از سپاه برگزار مي‎شودچیست؟                                                             ج)جایزنیست ،زیرا«قداست و معنويت سپاه و ضرورت حفظ و تداوم آن اقتضاء داردبه جاي كف زدن از تكبير و صلوات استفاده گردد؛فرزندان انقلاب امام (ره) بايد تلاش كنند كه اين ارزش‎ها را احياء نمايند.» 
س4)حکم بهره برداری بسج وسپاه ازاماکنی که غالبا برنامه های مبتذل ودون شان درآنجا به اجرادرمی آید،چیست؟                                                                                                                                           ج)حفظ حيثيت سپاه واجب است، لذا اگر مكان مذكور براي امور خلاف، شهرت دارد بطوري كه اجراي برنامه در اين مكان به آبرو و حيثيت سپاه لطمه وارد مي كند جايز نيست.
 
س5)تقليد صداهای دیگران چه حکمی دارد؟                                                                                                          ج)اگر موجب محرماتی مانند غيبت يا استهزاء و تمسخر ديگران يا تحقير افراد و اقشار خاص باشد،جایزنیست.
 
 
س6)حکم اجراي شعبده بازي در مجالس جشن هاي سپاه،چیست؟
ج)شعبده بازي و تعليم و ياد گرفتن آن حرام است، ولي بازيهايي كه همراه با سرعت حركت و تردستي است اشكال ندارد، به شرط آنكه شأن و حيثيت سپاه و بسيج مخدودش نشود و همراه با محرّمات ديگر مانند موسيقي مطرب و امثال آن نباشد.
س7) بازي گري در نمايش نقش زن همراه با مرد،چه حکمی دارد؟                                                                          ج)چنانچه موجب فساد شود يا حجاب شرعي مراعات نشودياباعث جلب نظر نامحرم گردد،جایزنیست.
 
 
س8)حکم داوري تئاتر خواهران توسط برادران ،چیست؟                                                                     ج)باوجودمفاسدومعصیت وگناه،جایزنیست.
 
 
س9)حکم استفاده ازتمثال‌هاي منتسب به پيشوايان معصوم(عليهم‌السلام)»چیست؟                                              ج)اگر موجب وهن دين و قداست آن بزرگواران باشد، جایزنیست وبطورکلی مناسب آن است كه در سپاه از نصب اين‎گونه تمثال‌ها پرهيز شود.؛چراکه  تصاویروتماثیل منتسب به معصومین ریشه ومبنا ندارد؛ البته چون درعرف منتسب  به آن ذوات مقدسه است هتک حرمت جایزنیست.
 
س10)درج مطلب دیگران  بنام خود،چه حکمی دارد؟                                                                                                  ج)جایزنیست؛زیرا یک نوع اقدام صوری است وعلاوه نوعی کذب ودروغ است ولذاشرعااشکال دارد.
 
س11)حکم سکوت برای احترام درگذشتگان چیست؟                                                                                                ج) این نوع اقدامات،مبنای دینی ندارد واگربعنوان یک موضوع دینی انجام بشود که بدعت محسوب می شود ، اشکال دارد.
 
س12) استفاده ازمراکز دولتی مانندمدارس،برای اجرای برنامه های اداری چه حکمی دارد؟                                     ج)بدون رعایت شرایط لازم ،جایزنیست                                                                                                      شرایط جوازاستفاده عبارتنداز1 - مغاير با ضوابط و مقررات نباشد. 2 - مزاحم برنامه هاي آموزشي و اجراء مأموريت و انجام وظيفه نباشد. 3 - هزينه بر بيت المال تحميل نكند. 4- موازين شرعي در اجراء برنامه رعايت شود.
 
س)حضور بازيگران زن و مرد بر روي صحنه نمايش به لحاظ شرعي چه حكمي دارد؟                                                                                 ج) بازي كردن زن و مرد نامحرم به دليل اختلاط جايز نيست و اگر نحوه ارتباط و بازيگري به‎گونه‎اي باشد كه براي بينندگان مهيج باشد خود آن نوع بازي كردن جايز نيست، حتي اگر با هم محرم باشند. البته در مواردي كه براي ترسيم كردن ارزش‎ها و مسائل اخلاقي باشد با رعايت كامل موازين شرعي (حجاب و محرم بودن طرفين) بلامانع

ردمظالم وامر به معروف ونهی ازمنکر

1-ردمظالم

 

ردّ مظالم چیست؟

«رد مظالم» درلغت تبرئه از حقوق دیگران واصطلاحابه صدقه‌ای گفته می‌شود که شخصی از طرف مالک پرداخت می‌کند ...

موارد «رد مظالم» بسیار است به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

1- مال پیدا شده که صاحب آن را نمی‌شناسد و از پیدا شدنش مأیوس است.

2- مالی که قرض کرده و طلبکار را فراموش کرده یا به او دسترسی ندارد.

3-  مالی را که شخصی غصب کرده و صاحب آن را پیدا نمی‌کند.

4- مالی‌که از مراجعه‌کنندگان یا میهمانان در محل کار یا منزل و...، جا مانده است و مالکش معلوم نیست.

5- وسائل وابزار افرادی که دم درگرفته اند الان روی دستشان مانده

6- برخی صاحبان  حرفه‌ها که مقداری از مال، نزد آنان می‌ماند و دارای ارزش می‌باشد و صاحبان آن را نمی‌شناسند. مانندخیاطها وزرگرها

مصرف :مصرف «رد مظالم» منحصر است به «فقرای شیعه»؛ بنابراین، صرف آن در امور خيريه مانند پل‌سازى و مسجد و نظایر اين‌ها جايز نيست.

به واجب‌النفقه نمی‌توان رد مظالم داد

قائم‌مقام شدن ورثه مدتها پیگیری کردومتوجه طرف مرده باید به ورثه مراجعه ودرصورت نشناختن ردمظالم

سید و غیرسید: رد مظالم به سید اشکال ندارد، اما بنابر احتیاط مستحب به فقیر سیّد ندهید.

اجازه مجتهد جامع الشرایط:رد مظالم، تصرف در مال «مجهول المالک» به شمار می‌رود و بنابراحتیاط اذن لازم است.

اگر مالک پیداشد ومالش راخواست بر کسی که رد مظالم نموده، واجب می‌باشد تا مال وی را بپردازد.

دوران کودکی:اگر شخصی در دوران کودکی، مالی را از دیگری تلف کرده، ضمان و بدهی از او مرتفع نمی‌گردد.

وجوب و استحباب:بایقین ، رد مظالم واجب وبا احتمال مستحب  است؛ 

غیر مال: مظالم غیر مالی ، مانند این‌که:  1- آبروی دیگری را برده یا غیبت کرده ویا  مانع استراحت او شده است.

یا کتاب یا مقاله‌ای را که از دیگری بوده، به نام خود چاپ کرده است.

  اگر کسب رضایت از صاحب حق، ممکن است و سبب فتنه نمی‌گردد، اقدام به طلب حلیت کند و خود را از حق الناس برهاند و چنان‌چه ممکن نیست یا سبب فتنه می‌شود، برای «ذوی الحقوق» طلب مغفرت و آمرزش کند.

2- امر به معروف و نهی از منکر

امام علی علیه السّلام فرمودند:                                                                                                              

 مَا أَعْمَالُ الْبِرِّ كُلُّهَا وَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عِنْدَ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيِ عَنْ الْمُنْكَرِ إِلَّا كَنَفْثَةٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ »(نهج البلاغه،حکمت 374)

تمامی اعمال و کارها حتی جهاد در راه خدا در برابر امر به معرف و نهی از منکر مانند قطره ای در مقابل یک دریای بزرگ و پهناور است .

1) امر ونهیی که  مستلزم بی آبرویی گناهکارشود،درصورت مراعات شرایط وآداب آن ،جایزاست

س) اگر امر به معروف و نهی از منکر مستلزم بی آبرویی  تارک واجبات وفاعل منکرات ، ویا موجب کاسته شدن احترام او در برابر مردم گردد، چه حکمی دارد؟

ج. اگر در امر به معروف و نهی از منکر، شرایط و آداب آن رعایت شود و از حدود آن تجاوز نشود، اشکال ندارد.

 2)وظیفه مردم درامر به معروف و نهی از منکر،اکتفابه مرحله زبانی است

س)مردم دربرابرمنکرات تاچه مرحله ای تکلیف دارند؟

 ج) وظیفه مردم در امر به معروف و نهی از منکر در نظام جمهوری اسلامی، اکتفا به امر به معروف و نهی از منکر زبانی است، و مراتب دیگر آن بر عهده مسئولین است. 

3)ضرورت اذن حاکم ومسئولین ذی ربط درامر به معروف و نهی از منکر عملی

س) آیا در مواردی که راه جلوگیری از وقوع منکر متوقف بر چیزی بیشتر از امر و نهی زبانی باشد،تکلیف چیست ؟

ج) در مواردی که امر به معروف و نهی از منکر متوقف بر چیزی بیشتر از امر و نهی زبانی باشد، اگر در سرزمینی باشد که دارای نظام و حکومت اسلامی است و به این فریضه اسلامی اهمیت داده می شود، احتیاج به اذن حاکم و مسئولین ذیربط و پلیس محلی و دادگاه های صالح دارد.

4)جواز دخالت  فوری ومستقیم به منظور حفظ نفس محترمه و جلوگیری از وقوع قتل 

س) اگر حفظ نفس محترمه و جلوگیری از وقوع قتل، مستلزم دخالت فوری و مستقیم باشد ، آیا در این موارد هم اذن حاکم شرط است؟

ج)دراین صورت،دخالت فوری ومستقیم جایز بلکه شرعاً از باب وجوب حفظ جان نفس محترمه واجب است.

 5) وجوب امر ونهی باتحقق شرائط امر به معروف و نهی از منکر

س)کسی که می خواهد شخصی را امر به معروف و نهی از منکر نماید، در چه زمانی امر به معروف و نهی از منکر بر او واجب می شود؟

ج)درزمانی که آمروناهی عالم به معروف و منکر باشد، بداند که فاعل منکر عمداً و بدون عذر شرعی مرتکب آن می شود، و احتمال تأثیر امر به معروف و نهی از منکر در مورد آن شخص داده شود، و ضرری برای خود او نداشته باشد،ازاین رو، اگر خوف دارد که در صورت اقدام به امر به معروف و نهی از منکر ضرر قابل توجهی متوجه او شود، انجام آن واجب نیست.

6)جوازترک امر به معروف و نهی از منکر باترس از ضرری که منشأ عقلایی داشته باشد.

س)نهی ازمنکر فردی که  دارای نفوذ و موقعیت اجتماعی است واین توان راداردکه به  معترضین خود ضرر وارد سازد، و ترس از ضرر رساندن او،وجودداشته باشد،چه حکمی دارد؟ 

ج) اگر ترس از ضرر، منشأ عقلایی داشته باشد، مبادرت به امر به معروف و نهی از منکر واجب نیست، بلکه تکلیف از شما ساقط می شود؛ ولی سزاوار نیست کسی به مجرّد ملاحظه مقام کسی که واجب راترک کرده و یا مرتکب فعل حرام شده و یا به مجرّد احتمال وارد شدن ضررکمی ازطرف او، تذکر و موعظه به برادر مؤمن خود را ترک کند.

 7) عدم جواز ترک امرونهی به مجردتوهّم این که موجب بدبینی فاعل منکر یا بعضی از مردم نسبت به اسلام می گردد

س) چنانچه امر به معروف و نهی از منکر موجب بدبینی معصیت کار به اسلام شود، وترک امرونهی هم  زمینه ی فساد و ارتکاب گناه توسط دیگران را فراهم می کند، تکلیف چیست؟

ج) امر به معروف و نهی از منکر با رعایت شرایط آن یک تکلیف شرعی عمومی برای حفظ احکام اسلام و سلامت جامعه است، و مجرّد توهّم این که موجب بدبینی فاعل منکر یا بعضی از مردم نسبت به اسلام می گردد، باعث نمی شود که این وظیفه ی بسیار مهم ترک شود.

8)وجوب ترک معاشرت بابستگان معصیت کار ازباب نهی ازمنکر

س)اگر یکی از اقوام انسان مبادرت به ارتکاب معصیت کند و نسبت به آن لااُبالی باشد، تکلیف ما نسبت به رابطه با او چیست؟

ج) اگر احتمال بدهید که ترک معاشرت با او موقتاً موجب خودداری او از ارتکاب معصیت می شود، به عنوان امر به معروف و نهی از منکر واجب است، و در غیر این صورت، قطع رحم جایز نیست.

9) امر به معروف و نهی از منکر زبانی وظیفه ی عموم مردم 

س) آیا وظیفه ی افراد در امر به معروف و نهی از منکر تاچه مرحله ای است؟

ج) درزمان حاکمیت واقتدار حکومت اسلامی،واجب است مکلفین درامر به معروف و نهی از منکر، به امر و نهی زبانی اکتفا کنند؛ و در صورت نیاز به توسل به زور، موضوع را به مسئولین ذی ربط در نیروی انتظامی و قوه قضائیه ارجاع دهند. 

10)خمس ندادن والدین و یا شوهر، و نهی از منکر فرزند و زن نسبت به آنها

س)وظیفه ی همسرو فرزندان فردی که  خمس اموال خود را نمی پردازدچیست؟ 

ج. بر آنان واجب است که هنگام مشاهده ترک معروف یا انجام حرام توسط پدر، مادر یا شوهر، به امر به معروف و نهی از منکر درصورت تحقق شرایط آن مبادرت کنند، ولی تصرّف در اموال آنان اشکال ندارد.

11)ضرورت نهی از منکر شخص نسبت به تخلفات بستگان خودوعدم جوازقطع رابطه

س)چنانچه بستگان انسان مسائل شرعی و اخلاقی را رعایت نکنند، و نصایح نیز در آنها تأثیری نداشته باشد، وظیفه چیست؟

ج) اظهارتنفر از اعمال خلاف شرع آنها واجب ؛وتذکر وموعظه به هر نحوکه مفیدومؤثر باشد،لازم  ولی قطع رحم،جایز نیست.

 12)معیاردرارتباط باافراد وضعیت فعلی آنان است

س) رابطه با اشخاصی که در گذشته مرتکب اعمال حرامی مانند شرب خمر شده اند، چگونه باید باشد؟

ج) معیار وضعیت فعلی اشخاص است، اگر از گذشته توبه کرده باشند، معاشرت با آنان مانند معاشرت با سایر مؤمنین است. ولی چنانچه در حال حاضر هم مرتکب حرام می شوند، باید او را از طریق نهی از منکر از آن کار منع کرد، و اگر از انجام فعل حرام اجتناب نمی کند مگر با دوری جستن از او، قطع رابطه و ترک معاشرت با وی از باب نهی از منکر واجب می شود.

13)لزوم نهی ازمنکرزبانی دربرابرهنجارشکنان

س)وظیفه مومنین درمواجه شدن باافرادی که هنجارشکنی می کنند مثلا طلا به گردن دارندیاازمظاهرفرهنگ غربی استفاده می کنندچیست ؟

ج)باتوجه به حرام بودن پوشیدن طلا یا آویختن آن به گردن برمردان و نیزپوشیدن لباس هایی که از نظر دوخت یا رنگ یا غیر آن تقلید و ترویج فرهنگ مهاجمِ غیر مسلمانان در نظر عرف محسوب می شودوهمچنین استفاده از زیورآلاتی که استعمال آن تقلید از فرهنگ تهاجمی دشمنان اسلام و مسلمین محسوب شود، ، بر دیگران واجب است که در برابر این گونه مظاهر فرهنگی تقلیدی از بیگانگان، مبادرت به نهی از منکر زبانی کنند.

 14)جوازاِعمال مجازات اداری مانندثبت درپرونده هابرای متخلفین اداری بامراعات نظام داخلی ادارات

س)افرادی درمحیط  اداراه یادانشگاه مرتکب تخلفات می شوندوتذکرات مکررهم ثمری ندارد، اِعمال بعضی از مجازات های اداری مؤثر، مثل ثبت در پرونده ی آنها چه حکمی دارد؟

ج)با مراعات نظام داخلی اداره ودانشگاه اشکال ندارد؛ و بر جوانان عزیز لازم است که مسأله امر به معروف و نهی از منکر را جدّی گرفته و شرایط و احکام شرعی آن را به دقت بیاموزند؛ و این اصل را عام و فراگیر نموده و روش های اخلاقی و مؤثر را برای تشویق فعل معروف و جلوگیری از ارتکاب محرمات به کار بگیرند، و از استفاده از آن برای اغراض شخصی خودداری نمایند؛ و بدانند که این راه، بهترین و مؤثرترین روش برای ترویج کار خیر و جلوگیری از شرّ است.

15)جوازاِعمال قانون نسبت به کارمندان تارک الصلاه ازناحیه مسئولین

س) اگر برای مسئولین به طور قطعی ثابت شود که بعضی از کارمندان ادارات در خواندن نماز کوتاهی کرده و یا اصلاً نماز نمی خوانند، و نصیحت و راهنمایی هم تأثیری نداشته باشد، در برابر این گونه افراد چه وظیفه ای دارند؟

ج)در عین غفلت نکردن از تأثیر مداومت بر امر به معروف و نهی از منکر با رعایت شرایط آن ، در صورت نا امیدی از تأثیر امر به معروف نسبت به آنان، اگر بر حسب مقررات قانونی محروم ساختن این گونه افراد از مزایای شغلی مجاز باشد، باید در مورد آنان اجرا شود؛ و به آنان تذکر هم داده شود که این محرومیت بر اثر سستی و کوتاهی شان در انجام این فریضه الهی اتخاذ شده است.

16)ضرورت اطلاع رسانی تخلفات اداری مسئولین به مراکزذی ربط توسط کارمندان

س) اگر کارکنان ادارات و مؤسسات در محل کار خود، ارتکاب تخلّفات اداری و شرعی را توسط مسئولین مافوق مشاهده کنند، چه وظیفه ای دارند؟

ج) بر کسی که قادر بر امر به معروف و نهی از منکر نیست، واجب است که نهادهای مربوطه را که از طرف حکومت برای این کار اختصاص یافته اند، مطلع نماید؛ و تا کنده شدن ریشه های فاسد که فسادآور هم هستند، موضوع را پیگیری کند.

 17)عدم جوازجلوگیری از منکر به وسیله منکر

س)اگر در یکی از اداره های دولتی اختلاس از بیت المال صورت بگیرد، و این اختلاس استمرار داشته باشد، آیا دادن رشوه برای جلوگیری از اختلاس در بیت المال، که در حقیقت دفع افسد به فاسد است، جایز است یا خیر؟

ج. وظیفه اشخاصی که از تخلّفات قانونی مطلع می شوند، نهی از منکر با رعایت شرایط و ضوابط شرعی آن است، و توسل به رشوه و راه های غیرقانونی برای هر عملی هرچند به منظور جلوگیری از فساد، جایز نیست. البته  وظیفه مردم به مجرد عجز شخصی از امر به معروف و نهی از منکر ساقط نمی شود، بلکه واجب است که به نهادهای مربوط اطلاع داده و موضوع را پیگیری نمایند.

18)عدم جوازپاسخ  سلام ندادن مگرمن باب نهی ازمنکراثرگزار

س) آیا جواب ندادن به سلام کسی که فعل حرام انجام می دهد، برای تنبیه او جایز است؟

ج) جوابِ سلامِ مسلمان شرعاً واجب است؛ ولی اگر بر خودداری از جواب سلام به قصد نهی از منکر، عرفاً نهی و منع از منکر صدق کند، جایز است.

 19)وجوب مداومت امر ونهی  نسبت به بستگان تارک الصلاة

س)وظیفه نسبت به بستگانی که اهل نمازنیستندچیست؟

ج) وجوب مداومت بر امر او به معروف و نهی وی از منکر، در صورت تحقق شرایط آن،  وجواز معاشرت و یاری کردن او اگر سبب تشویق بیشتر او بر ترک نماز نباشد.

 20)ضرورت فراهم نمودن زمینه اصلاح نسبت به همسرتارک الصلاه ولزوم اجتناب ازخشونت

س)وظیفه فردی که همسرش نماز نمی خواند،نسبت به وی چیست؟

ج) وظیفه فراهم نمودن زمینه اصلاح همسر به هر وسیله ممکن است، و باید از هرگونه خشونت که حاکی از بداخلاقی و ناسازگاری باشد، خودداری نمود.

21)ضرورت دوری از ابتلا به مفاسد وامرونهی درصورت تحقق شرایط درمراکز و دانشگاه های مختلط

س)وظیفه ی جوانان مؤمن درمراکز ویا دانشگاه های مختلط در برابر مفاسدی که در بعضی از آن مکان ها مشاهده می کنند، چیست؟

ج) بر آنان واجب است که ضمن دوری جستن از ابتلا به مفاسد، در صورت تمکّن و تحقّق شرایط امر به معروف و نهی از منکر، مبادرت به انجام این فریضه کنند.

 

اهمیت وضرورت فرگیری احکام

مقدمه:

اهمیت   فقه درقرآن

مَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»(توبه/122)

شایسته نیست مؤمنان همگی (بسوی میدان جهاد) کوچ کنند؛ چرا از هر گروهی از آنان، طایفه‌ای کوچ نمی‌کند (و طایفه‌ای در مدینه بماند)، تا در دین (و معارف و احکام اسلام) آگاهی یابند و به هنگام بازگشت بسوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! شاید (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند، و خودداری کنند!

اهمیت   فقه  واحکام  درروایات

هر کسی در هر شغل و رشته ای باشد قبل از ورود در کار باید نسبت به احکام آن ، اطلاعات لازم را کسب نماید؛ چرا که انجام کار بدون توجه به این مهم، مفاسدش بیشتر از مصالحش خواهد بود.

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) می فرماید : « مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُ»     )بحار ج۱ص۲۰۸(

- امیرمؤمنان (علیه السلام) خطاب به فردی که از امام راجع به کار و کسب در بازار سوال کرد حضرت در مورد آشنایش از احکام بازار سوال کرد و او چندان مهم ندانست، فرمود:                                                                                              «وَيْحَكَ اَلْفِقْهَ ثُمَّ اَلْمَتْجَرَ فَإِنَّهُ مَنْ بَاعَ وَ اِشْتَرَى وَ لَمْ يَسْأَلْ عَنْ حَرَامٍ وَ لاَ حَلاَلٍ اِرْتَطَمَ فِي اَلرِّبَا ثُمَّ اِرْتَطَمَ »

وای به حالت، نخست احکام خرید و فروش را یاد بگیر سپس به تجارت بپرداز. زیرا کسی که خرید و فروش کند و از حلال و حرام آن نپرسد، در رباخواری فرو رفته سپس گرفتار می شود. 

تقدیم فقه بر تجارت حاکی از ضرورت فراگیری احکام قبل از ورود به کار است  

ونیزفرمود:مَنِ اتَّجَرَ بِغَیْرِ فِقْهٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبَا»  (نهج البلاغه، حكمت 447)                                                                          البته این یک نمونه است والادرهمه شوون، فراگیری احکام قبل ازوروددرعمل موردتاکیداست،                                      امام علی(علیه السلام ) خطاب به کمیل فرمود : « مامِنْ حَرَکةٍ الَّا وَانْتَ مُحْتاجٌ فیها الی مَعْرِفَةٍ » ( تحف العقول، ص: 171)

هیچ حرکت و کاری نیست مگر این که در انجام آن! نیازمند به آگاهی و آشنایی و معرفت هستی.

امام صادق(علیه السلام)می فرماید: «العامِلُ عَلى غَيرِ بَصيرَةٍ كَالسّائِرِ عَلى غَيرِ الطَّريقِ، لا يَزيدُهُ سُرعَةُ السَّيرِ إلّا بُعدا»

( كافي، ج ۱، ص ۴۳ )

عمل کننده غیر بصیر و ناآگاه و جاهل مثل سیر کننده در غیر راه است (و بیراهه مى رود) و عمل بدون علم سرعتى نمى افزاید مگر دورى از مسیر و راه را

اميرالمؤمنين(عليه السلام) مى فرمايد: «اَلمُتَعَبِّدُ عَلَى غَيرِ فِقهٍ كَحِمارِ الطّاحُونَةِ يَدُورُ وَ لَا يَبْرَحُ، وَ رَكعَتَانِ مِن عَالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعِينَ رَكعَةً مِن جَاهِلٍ لِاَنَّ العَالِمَ تَاتِيهِ الفِتْنَةُ فَيَخرُجُ مِنهَا بِعِلْمِهِ وَ تَأتِى الجَاهِلُ فَتَنْسُفُهُ نَسْفاً وَ قَلِيلُ العَمَلِ مَعَ كَثِيرِ العِلمِ خَيرٌ مِنْ كَثِيرِ العَمَلِ مَعَ قَلِيلِ العِلمِ وَ الشَّكِ وَ الشُّبهَةِ»(سفینة البحار، شیخ عباس قمی، ج 2، ص 114.)                                                                                                                                                           عبادت كننده و عمل كننده بدون آگاهی ازاحکام آن مثل الاغ آسياب است كه دور مى زند و از جاى خود حركت نمى كند[درجا مى زند، اگر هفتاد سال هم دور بزند وقتى چشمش را باز كند، مى بيند، در همان نقطه اول است. و دو ركعت نماز از عالِم بهتر از هفتاد ركعت از جاهل است؛ زيرا فتنه به عالم روى مى آورد و بوسيله علمش از آن خارج مى شود و به جاهل روى مى آورد، و او را از جاى كنده خرد مى كند و كسى كه كم عمل و پر علم است بهتر از كسى است كه پر عمل و كم علم مى باشد و داراى شكّ و شبهه است. 

 

1)دخل رسول اللّه(ص) المسجد فاذا جماعة قد اطافوا برجلٍ فقال: ما هذا؟ فقيل: علّامة. قال(ص) : و ما العلّامة؟ قالوا: اعلم النّاس بانساب العرب و وقايعها و ايّام الجاهليّة و بالاشعار و العربيّة. فقال: ذاكَ عِلْمٌ لايَضُرُّ مَنْ جَهِلَه وَ لايَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ

 اِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ: آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أوْ فَريضَةٌ عادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قائِمَةٌ وَ ما خَلاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ»

 

2)قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى اللّه عليه و آله و سلّم:

«مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمّا يُصْلِحُ»(اصول كافى جلد 1، ص :55 رواية: 3)

 

3) مردی به امیرمؤمنان علیه السلام گفت: در پی کسب و کار هستم. فرمود: آیا از احکام دینی خود، اطلاع داری؟ گفت: پس از شروع به کار احکام را فرا خواهم گرفت؛ فرمود:«وَیْحَکَ الْفِقْهُ ثُمَّ الْمَتْجَرُ، فَانَّهُ مَنْ باعَ وَاشْتَری‏ وَ لَمْ یَسْأَلْ عَنْ حَرامٍ وَ لا حَلالٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبا، ثُمَّ ارْتَطَمَ »  (مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص ۲۴۷)
ونیزفرمود:مَنِ اتَّجَرَ بِغَیْرِ فِقْهٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبَا»  (نهج البلاغه، حكمت 447)

 

4) امام صادق (ع) فرمود:«اَلْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسّائِرِ عَلَى غَيْرِ الطّرِيقِ لَا يَزِيدُهُ سُرْعَةُ السّيْرِ إِلّا بُعْداً »                                      ( اصول كافى جلد 1 ص 54 رواية  1 )

 

 5)قالَ الإمام موسى بن جعفر الكاظم (عليه السلام) :« تَفَقَّهُوا فى دينَ اللهِ، فَاِنَّ الْفِقْهَ مِفْتاحُ الْبَصيرَةِ، وَ تَمامُ الْعِبادَةِ، وَ السَّبَبُ اِلَى الْمَنازِلِ الرَفيعَةِ وَ الرُّتَبِ الْجَليلَةِ فِى الدّينِ وَ الدّنيا» (تحف العقول: ص 302)

6) امام صادق علیه السلام می‌فرماید:«مَنْ ارادَ التِّجارَةَ فَلْیَتَفَقَّهْ فی‌ دینِهِ لِیَعْلَمَ بِذلِکَ ما یَحِلُّ لَهُ مِمَّا یَحْرُمُ عَلَیْهِ وَ مَنْ لَمْ یَتَفَقَّهْ فی‌ دینِهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ الشُّبَهاتِ» (وسائل الشیعه،ج12،ص283)

 7) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ بِعَبْدٍ خَيْراً  فَقَّهَهُ فِی الدّینٍ وَ اَلْهَمَهُ رُشْدَهُ»(کنزالعمال، ج 10، ص 137)

8)قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع): ثَلَاثٌ بِهِنَّ یَکْمُلُ الْمُسْلِمُ ، التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ  وَ التَّقْدِیرُ فِی الْمَعِیشَهِ وَ الصَّبْرُ عَلَى النَّوَائِبِ»(بحارالانوار، ج 1، ص 210)

9) قَالَ الصادِق (ع): مَنْ لَمْ يَتَفَّقَهُ فِي دِينِ اللهِ لَمْ يَنْظُرِ اللهُ اِليْهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ

وَ لَمْ يُزَكِّ لَهْ عَمَلاً .َ»( اصول کافی،ج 1 ،ص 55)

10) عَنِ الکاظِم(ع): مَنْ لَمْ یتَفَقَّهْ فی دینِهِ لَمْ یرْضَ اللّهُ لَهُ عَمَلاً.»(تحف العقول، ص 482)

11) رُوِیَ عَنِ الرِّضا(ع): لَوْ وَجَدْتُ شَابّاً مِنْ شُبَّانِ الشِّیعَةِ لَا یَتَفَقَّهُ لَضَرَبْتُهُ ضَرْبَةً بِالسَّیْفِ.» ( بحارالانوار، ج 75،ص 346)