مرزدار

6) سجود

1-درحال سجده، غیراز سر انگشت بزرگ پاها، سایر انگشتان را نیزمی توان بر زمین گذاشت  

2- ذکر واجب سجده یک بار «سُبْحانَ رَبِّیَ الْاَعْلی وَ بِحَمْدِهِ» یا سه بار «سُبْحانَ اللهِ» است  

3-به جای یکدیگر گفتن ذکرهای رکوع و سجده ازروی سهو اشکال ندارد.

4-اگر در حال گفتن ذکر سجده، یکی از هفت عضو را عمداً از روی زمین بردارد، نمازش باطل می­شود .

5-بعد ازذکر سجدة اول، باید بنشیند تا بدنش آرام گیرد و دوباره به سجده رود.

6-نبايد ميان پيشانی و مهر، چيزی مانند موی سر يا کلاه و غير آن حائل شود.

چیزهایی که سجده بر آنها صحیح است

1- زمین یا گیاهان غیر خوراکی و پوشیدنی که از زمین می‌روید ، مانند سنگ، خاک، چوب، برگ درختان و مانند آن

2- سنگ مرمر و دیگر سنگ‌هایی که جهت ساخت یا زینت بنا به کار می‌رود.

 3- عقیق، فیروزه، دُرّ و مانند آن ؛ هر چند احتیاط مستحب آن است که بر اینها سجده نشود.

4- آجر، سفال، گچ، آهک و سیمان

5-بر چیزهایی که از زمین می‌روید و فقط خوراک حیوان است، مانند علف و کاه.

6-بر برگ درخت قهوه که خود برگ استفاده خوراکی ندارد.

7-بر کاغذی که از چوب و گیاه  تهیه می‌شود، صحیح است.

8- بر گُل‌هایی که خوراکی نیستند و نیز داروهای گیاهی که از زمین می‌روید و فقط برای معالجة بیماری‌ها به کار می‌آید، مانند گل ختمی و گل بنفشه .

چیزهایی که سجده بر آنها صحیح نیست

1-بر چیزهای خوراکی و پوشیدنی، هر چند از زمین بروید، مانند گندم و پنبه

2-چیزهای معدنی که از جنس زمین محسوب نمی‌شود، مانند فلزات و شیشه و مانند آن

3- بر گیاهانی که برای خواص طبّی­شان به مصرف خوراکی می‌رسد، مثل خاکشیر و مانند آن.

4-گیاهانی که خوردنی شمرده می‌شود ولودر بعضی از مناطق یا بین بعضی از مردم

5- بر برگ سبز چای  

اگرمهر بین نماز مفقود شود

اگر بین نماز چیزی که بر آن سجده می‌کند گم شود و چیزی که سجده بر آن صحیح است در دسترس نباشد، چنانچه وقت نماز وسعت داشته باشد، باید نماز را بشکند و اگر وقت تنگ است، برلباس از جنس پنبه یا کتان سجده کند و اگرنبود، بنابر احتیاط واجب بر پشت دست خود سجده کند.

اگر مهر به پیشانی بچسبد

11-اگر در سجدة اول، مُهر به پیشانی بچسبد، باید برای سجدة دوم مهر را از پیشانی جدا کند و اگر مهر را از پیشانی جدا نکند و به همان حال به سجدة دوم برود، اشکال دارد.

مستحبات سجده:

1- پیش از سجده و پس از آن در حالی که بدن آرام است، تکبیر بگوید.

2-بین دو سجده در حالی که بدنش آرام است، بگوید: «اَسْتَغفِرُ اللهَ رَبِّی وَ اَتُوبُ اِلَیْهِ».

3-سجده را طولانی کند و در آن ذکر بگوید و دعا برای حاجت‌های دنیا و آخرت بخواند و صلوات بفرستد.

4-ذکر سجده را تکرار کند و به عدد فرد ختم کند.

5- بعد از سجده بر ران چپ بنشیند و روی پای راست را بر کف پای چپ بگذارد.  6-در حال برخاستن برای رکعت بعدی، ذکر «بِحَوْلِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ اَقُومُ وَ اَقْعُدُ» بگوید.

نکته:قرآن خواندن در حال سجده مکروه است.

سجدۀ واجب قرآن

1- اگر انسان یکی ازچهارآیه سجده دار­را بخواند یا گوش دهد، باید فوراً سجده کند و اگر فراموش کند، هر وقت یادش آمد باید سجده را انجام دهد.

2- درصورتی سجده واجب می شود که مجموع آيه رابخواند یا گوش دهدوبرای قسمتی از آيه، سجده واجب نمى‌شود.

3- به خاطرخواندن و یاگوش دادن ترجمة آیات مذکور، سجده واجب نمی­شود.

4- باگوش دادن آیات سجده دار ازطریق رادیو ، تلویزیون یا ضبط صوت و مانند آن ، سجده واجب می­شود.

5- به خاطر خواندن آیة سجدة دارو همزمان گوش دادن به آن دو ،سجده  واجب می شود.

6-در سجدة واجب قرآن، سجده برچیزی که در نماز می‌توان بر آنها سجده کرد،شرط است ولی رعایت دیگر شرایط سجدة ، مانند رو به قبله بودن، با وضو بودن و مانند آن لازم نیست.

7-در سجدة واجب قرآن  ،گفتن ذکر لازم نیست؛ هرچند مستحب است بگوید: «لااِلهَ اِلاَّ اللهُ حَقّاً حَقّاً، لااِلَهَ اِلاَّ اللهُ اِیماناً وَ تَصْدِیقاً، لااِلهَ اِلاَّ اللهُ عُبُودِیَّةً وَ رِقّاً، سَجَدْتُ لَکَ یا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً، لامُستَنْکِفاً وَ لامُسْتَکْبِراً، بَلْ اَنَا عَبْدٌ ذَلِیلٌ ضَعِیفٌ خائِفٌ مُسْتَجیرٌ».

7)تشهد

1-ذکر واجب در حال تشهد عبارت است از: «اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَریْکَ لَهُ و اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ»

2-مستحب است پیش از ذکر واجب تشهد بگوید: «اَلْحَمْدُ لِلهِ» یا بگوید: «بِسْمِ اللهِ وَ بِاللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ خَیْرُ الْاَسْماءِ لِلهِ» و همچنین مستحب است پس از صلوات بگوید: «وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ».

8)سلام

1- سلام واجب نماز: «اَلسَّلاَمُ عَلَیْکُم وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ» یا :«اَلسَّلاَمُ عَلَیْنَا وَ عَلی عِبادِ اللهِ الصّالِحینَ»،است.

2-گفتن «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ» ،مستحب است.

9)ترتیب

-انجام  نماز به ترتيبی که گفته شده است لازم ،والا نماز باطل می‌شود.

10)موالات

1- پی­درپی به‌جا آوردن اجزاء نماز و بین آنها فاصلة طولانی و غیر متعارف نینداختن، موالات  وواجب است.

2-طولانی کردن ذکر رکوع و سجود یا خواندن سوره‌های طولانی، موجب از بین رفتن موالات نمی‌شود.

قنوت

1-قنوت در رکعت دوم همة نمازهای واجب و مستحب، مستحب است.

2-در قنوت می­توان هر ذکر یا دعا یا آیه‌ای از قرآن را خواند و حتی می­توان به یک «صلوات» یا «سُبْحَانَ اللهِ» یا «بِسْمِ اللهِ» یا «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» اکتفا کرد ولی بهتر است دعاهایی خوانده شود که در قرآن آمده است، مانند «رَبَّنا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذابَ النَّار»، یا ذکرها و دعاهایی که از معصومین (علیهم السّلام) نقل شده است، مانند ذکر: «لا اِلَهَ اِلاّ اللهُ الحَلِیمُ الکَرِیمُ، لا اِلهَ اِلاّ اللهُ العَلِیُّ العَظِیمُ، سُبْحَانَ اللهِ رَبِّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبِّ الْاَرَضِینَ السَّبْعِ وَ مَا فِیهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ وَ رَبِّ الْعَرْشِ العَظِیمِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ العَالَمینَ».

 3-دعا کردن و استغفار و طلب حاجت به زبان فارسی يا هر زبان ديگری در قنوت جایز است.

4-بلند خواندن قنوت مستحب است ولی در نماز جماعت اگر امام جماعت صدای ماموم را بشنود؛ این استحباب وجود ندارد.

تعقیب نماز

1-  مستحب است نمازگزار پس از تمام شدن نماز،دعا يا ذکر يا قرآن بخواند، اين عمل را تعقيب نماز می‌نامند .

2-تعقيب نماز لازم نيست به زبان عربی باشد ولی بهتر است دعاها و ذکرهائی را بخواند که از معصومین (عليهم السلام) رسيده است و از جملة بهترين آنها، ذکری است که به تسبيح حضرت زهرا (سلام الله عليها) معروف است .

3-مستحب است نمازگزار پس از نماز، سجدة شکر به­جا آورد؛ یعنی به قصد شکر همة نعمت‌ها و نعمت توفیق بر نماز، پیشانی را بر زمین بگذارد و بهتر آن است که سه مرتبه یا بیشتر بگوید: «شُکْراً لِلّه».

ترجمۀ نماز

1-شایسته است نمازگزار، الفاظ و ذکرهای نماز را با توجه به معنای آن و با خشوع و حضور قلب بر زبان بیاورد .

2-ترجمة سوره حمد این­گونه است :

• بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ: «به نام خدا که رحمت و فیض بی‌دریغ او در دنیا همة انسان‌ها را در بر می‌گیرد و رحمت و بخشایش ابدی او به مؤمنان اختصاص دارد».
• اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمینَ: «سپاس و ستایش، مخصوص خدا است که پروردگار همة جهانیان است».
• اَلرَّحْمنِ الرَّحیمِ: «آن که رحمان است (بخشندگی و فضل او در دنیا شامل همة انسان‌ها است) و رحیم است (بخشایش و فضل ابدی او ویژة مؤمنان است)».
• مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ : «آن که دارنده و صاحب اختیار روز جزا (قیامت) است».
• اِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ اِیَّاکَ نَسْتَعینُ: «فقط تو را بندگی می‌کنیم و فقط از تو کمک می‌طلبیم».
• اِهْدِنَا الصَّراطَ المُسْتَقِیمَ: «ما را به راه راست هدایت کن».
• صِراطَ الَّذِیْنَ اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ: «به راه کسانی که به آنان نعمت دادی (نور معرفت خود را بر دل آنان تاباندی)».
• غَیْرِ المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَاالضَّالِّینَ: «آنان که به غضب تو گرفتار نشدند و به گمراهی دچار نشدند. (یعنی پس از نعمت بزرگی که به آنان بخشیدی، ناسپاسی و عصیان نکردند تا موجب غضب تو و گمراهی خود شوند)».

3-ترجمة سورة توحید این­گونه است:

• بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ: قُلْ هُوَ اللهُ اَحَدٌ: «بگو اوست خدای یکتا».
• اَللهُ الصَّمَدُ: «خدا بی نیاز است و همگان روی نیاز به او دارند.»
• لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ: «فرزند ندارد و فرزند کسی نیست».
• وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً اَحَدٌ: «و هیچ‌کس همتای او نیست».

3-ترجمة ذکرهای رکوع و سجود و برخی از ذکرهای مستحب عبارتند از:

• سُبْحَانِ اللهِ: «پاک و منزه است خدا».
• سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظیمِ وَ بِحَمْدِه: «پاک و منزه است پروردگار من که بزرگ است و او را ستایش می‌کنم».
• سُبْحانَ رَبِّیَ الْاَعْلی وَ بِحَمْدِهِ: «پاک و منزه است پروردگار من که برترین است و او را ستایش می‌کنم».
• سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ: «عنایت خدا متوجه آن کسی باد که او را ستایش می‌کند».
• اَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَ اَتُوبُ اِلَیْهِ: «از خدا که پروردگار من است آمرزش می‌خواهم و به او باز می‌گردم».
• بِحَوْلِ اللهِ وَ قُوَّتِهِ اَقُومُ وَ اَقْعُدُ: «با اراده و نیروی خدا است که بر می‌خیزم و می‌نشینم».

4-ترجمة ذکرهای قنوت بدین شرح است:

• رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً: «پروردگارا! به ما عطا کن نیکی در دنیا و نیکی در آخرت را».
• وَ قِنَا عَذَابَ النَّار: «و ما را از عذاب آتش دور نگه­دار».
• لا اِلَهَ اِلاَّ اللهُ الحَلِیمُ الکَرِیمُ: «نیست معبودی به جز خدای بردبار و بخشنده».
• لا اِلَهَ اِلاَّ اللهُ العَلِیُّ العَظیمُ: «نیست معبودی به جز خدای والا و بزرگ».
• سُبْحانَ اللهِ رَبِّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ: «پاک و منزه است خدا که پروردگار هفت آسمان است».
• وَرَبِّ الاَرَضیْنَ السَّبْعِ: «و پروردگار هفت زمین است».
• وَمَا فِیْهِنَّ وَ مَا بَیْنَهُنَّ: «و پروردگار هر چیزی است که در آنها یا بین آنها است».
• وَ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ: «و پروردگار عرش بزرگ است».
• وَ الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ: «و ستایش و سپاس مخصوص خداست که پروردگار جهانیان است».

5-ترجمة تسبیحات اربعه عبارت است از:

• سُبْحانَ اللهِ : «پاک و منزه است خدا».
• وَالحَمْدُ لِلهِ: «و سپاس و ستایش مخصوص خداست».
• وَ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ: «و هیچ معبودی به جز خدا نیست».
• وَ اللهُ اَکْبَرُ: «و خدا بزرگتر است».

6-ترجمة تشهد و سلام بدین شرح است:

• اَلْحَمْدُ لِلهِ: «سپاس و ستایش مخصوص خداست».
• اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ: «گواهی می‌دهم هیچ معبودی به جز خدا وجود ندارد».
• وَحْدَهُ لاَ شَریکَ لَهُ: «یکتا و بی شریک است».
• وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ : «و گواهی می‌دهم که محمد بنده‌ و فرستادة خداست».
• اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ: «خداوندا! درود و رحمت فرست بر محمد و آل محمد».
• وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ: «و شفاعت او را قبول و درجة او را بلند فرما».
• اَلسَّلامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِیُّ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ: «درود و رحمت و برکات خداوند بر تو باد ای پیامبر!».
• اَلسَّلامُ عَلَیْنَا وَ عَلی عِبادِ اللهِ الصَّالِحینَ : «درود بر ما و بر بندگان شایستة خدا».
• اَلسَّلامُ عَلَیْکُم وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ: «درود و رحمت و برکات خداوند بر شما (مؤمنان - فرشتگان) باد».