اهمیت وضرورت فرگیری احکام
مقدمه:
اهمیت فقه درقرآن
مَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»(توبه/122)
شایسته نیست مؤمنان همگی (بسوی میدان جهاد) کوچ کنند؛ چرا از هر گروهی از آنان، طایفهای کوچ نمیکند (و طایفهای در مدینه بماند)، تا در دین (و معارف و احکام اسلام) آگاهی یابند و به هنگام بازگشت بسوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! شاید (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند، و خودداری کنند!
اهمیت فقه واحکام درروایات
هر کسی در هر شغل و رشته ای باشد قبل از ورود در کار باید نسبت به احکام آن ، اطلاعات لازم را کسب نماید؛ چرا که انجام کار بدون توجه به این مهم، مفاسدش بیشتر از مصالحش خواهد بود.
رسول خدا(صلی الله علیه وآله) می فرماید : « مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمَّا يُصْلِحُ» )بحار ج۱ص۲۰۸(
- امیرمؤمنان (علیه السلام) خطاب به فردی که از امام راجع به کار و کسب در بازار سوال کرد حضرت در مورد آشنایش از احکام بازار سوال کرد و او چندان مهم ندانست، فرمود: «وَيْحَكَ اَلْفِقْهَ ثُمَّ اَلْمَتْجَرَ فَإِنَّهُ مَنْ بَاعَ وَ اِشْتَرَى وَ لَمْ يَسْأَلْ عَنْ حَرَامٍ وَ لاَ حَلاَلٍ اِرْتَطَمَ فِي اَلرِّبَا ثُمَّ اِرْتَطَمَ »
وای به حالت، نخست احکام خرید و فروش را یاد بگیر سپس به تجارت بپرداز. زیرا کسی که خرید و فروش کند و از حلال و حرام آن نپرسد، در رباخواری فرو رفته سپس گرفتار می شود.
تقدیم فقه بر تجارت حاکی از ضرورت فراگیری احکام قبل از ورود به کار است
ونیزفرمود:مَنِ اتَّجَرَ بِغَیْرِ فِقْهٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبَا» (نهج البلاغه، حكمت 447) البته این یک نمونه است والادرهمه شوون، فراگیری احکام قبل ازوروددرعمل موردتاکیداست، امام علی(علیه السلام ) خطاب به کمیل فرمود : « مامِنْ حَرَکةٍ الَّا وَانْتَ مُحْتاجٌ فیها الی مَعْرِفَةٍ » ( تحف العقول، ص: 171)
هیچ حرکت و کاری نیست مگر این که در انجام آن! نیازمند به آگاهی و آشنایی و معرفت هستی.
امام صادق(علیه السلام)می فرماید: «العامِلُ عَلى غَيرِ بَصيرَةٍ كَالسّائِرِ عَلى غَيرِ الطَّريقِ، لا يَزيدُهُ سُرعَةُ السَّيرِ إلّا بُعدا»
( كافي، ج ۱، ص ۴۳ )
عمل کننده غیر بصیر و ناآگاه و جاهل مثل سیر کننده در غیر راه است (و بیراهه مى رود) و عمل بدون علم سرعتى نمى افزاید مگر دورى از مسیر و راه را
اميرالمؤمنين(عليه السلام) مى فرمايد: «اَلمُتَعَبِّدُ عَلَى غَيرِ فِقهٍ كَحِمارِ الطّاحُونَةِ يَدُورُ وَ لَا يَبْرَحُ، وَ رَكعَتَانِ مِن عَالِمٍ خَيرٌ مِن سَبعِينَ رَكعَةً مِن جَاهِلٍ لِاَنَّ العَالِمَ تَاتِيهِ الفِتْنَةُ فَيَخرُجُ مِنهَا بِعِلْمِهِ وَ تَأتِى الجَاهِلُ فَتَنْسُفُهُ نَسْفاً وَ قَلِيلُ العَمَلِ مَعَ كَثِيرِ العِلمِ خَيرٌ مِنْ كَثِيرِ العَمَلِ مَعَ قَلِيلِ العِلمِ وَ الشَّكِ وَ الشُّبهَةِ»(سفینة البحار، شیخ عباس قمی، ج 2، ص 114.) عبادت كننده و عمل كننده بدون آگاهی ازاحکام آن مثل الاغ آسياب است كه دور مى زند و از جاى خود حركت نمى كند[درجا مى زند، اگر هفتاد سال هم دور بزند وقتى چشمش را باز كند، مى بيند، در همان نقطه اول است. و دو ركعت نماز از عالِم بهتر از هفتاد ركعت از جاهل است؛ زيرا فتنه به عالم روى مى آورد و بوسيله علمش از آن خارج مى شود و به جاهل روى مى آورد، و او را از جاى كنده خرد مى كند و كسى كه كم عمل و پر علم است بهتر از كسى است كه پر عمل و كم علم مى باشد و داراى شكّ و شبهه است.
1)دخل رسول اللّه(ص) المسجد فاذا جماعة قد اطافوا برجلٍ فقال: ما هذا؟ فقيل: علّامة. قال(ص) : و ما العلّامة؟ قالوا: اعلم النّاس بانساب العرب و وقايعها و ايّام الجاهليّة و بالاشعار و العربيّة. فقال: ذاكَ عِلْمٌ لايَضُرُّ مَنْ جَهِلَه وَ لايَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ
اِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ: آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أوْ فَريضَةٌ عادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قائِمَةٌ وَ ما خَلاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ»
2)قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى اللّه عليه و آله و سلّم:
«مَنْ عَمِلَ عَلَى غَيْرِ عِلْمٍ كَانَ مَا يُفْسِدُ أَكْثَرَ مِمّا يُصْلِحُ»(اصول كافى جلد 1، ص :55 رواية: 3)
3) مردی به امیرمؤمنان علیه السلام گفت: در پی کسب و کار هستم. فرمود: آیا از احکام دینی خود، اطلاع داری؟ گفت: پس از شروع به کار احکام را فرا خواهم گرفت؛ فرمود:«وَیْحَکَ الْفِقْهُ ثُمَّ الْمَتْجَرُ، فَانَّهُ مَنْ باعَ وَاشْتَری وَ لَمْ یَسْأَلْ عَنْ حَرامٍ وَ لا حَلالٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبا، ثُمَّ ارْتَطَمَ » (مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص ۲۴۷)
ونیزفرمود:مَنِ اتَّجَرَ بِغَیْرِ فِقْهٍ ارْتَطَمَ فِی الرِّبَا» (نهج البلاغه، حكمت 447)
4) امام صادق (ع) فرمود:«اَلْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسّائِرِ عَلَى غَيْرِ الطّرِيقِ لَا يَزِيدُهُ سُرْعَةُ السّيْرِ إِلّا بُعْداً » ( اصول كافى جلد 1 ص 54 رواية 1 )
5)قالَ الإمام موسى بن جعفر الكاظم (عليه السلام) :« تَفَقَّهُوا فى دينَ اللهِ، فَاِنَّ الْفِقْهَ مِفْتاحُ الْبَصيرَةِ، وَ تَمامُ الْعِبادَةِ، وَ السَّبَبُ اِلَى الْمَنازِلِ الرَفيعَةِ وَ الرُّتَبِ الْجَليلَةِ فِى الدّينِ وَ الدّنيا» (تحف العقول: ص 302)
6) امام صادق علیه السلام میفرماید:«مَنْ ارادَ التِّجارَةَ فَلْیَتَفَقَّهْ فی دینِهِ لِیَعْلَمَ بِذلِکَ ما یَحِلُّ لَهُ مِمَّا یَحْرُمُ عَلَیْهِ وَ مَنْ لَمْ یَتَفَقَّهْ فی دینِهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ الشُّبَهاتِ» (وسائل الشیعه،ج12،ص283)
7) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً فَقَّهَهُ فِی الدّینٍ وَ اَلْهَمَهُ رُشْدَهُ»(کنزالعمال، ج 10، ص 137)
8)قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع): ثَلَاثٌ بِهِنَّ یَکْمُلُ الْمُسْلِمُ ، التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ التَّقْدِیرُ فِی الْمَعِیشَهِ وَ الصَّبْرُ عَلَى النَّوَائِبِ»(بحارالانوار، ج 1، ص 210)
9) قَالَ الصادِق (ع): مَنْ لَمْ يَتَفَّقَهُ فِي دِينِ اللهِ لَمْ يَنْظُرِ اللهُ اِليْهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ
وَ لَمْ يُزَكِّ لَهْ عَمَلاً .َ»( اصول کافی،ج 1 ،ص 55)
10) عَنِ الکاظِم(ع): مَنْ لَمْ یتَفَقَّهْ فی دینِهِ لَمْ یرْضَ اللّهُ لَهُ عَمَلاً.»(تحف العقول، ص 482)
11) رُوِیَ عَنِ الرِّضا(ع): لَوْ وَجَدْتُ شَابّاً مِنْ شُبَّانِ الشِّیعَةِ لَا یَتَفَقَّهُ لَضَرَبْتُهُ ضَرْبَةً بِالسَّیْفِ.» ( بحارالانوار، ج 75،ص 346)
من ضیعه الاقرب