احکام نماز 4
مبطلات نماز) چیزهائی كه نماز را باطل میكند(
1-مبطلات نماز عبارتند از :
1-از بین رفتن یکی از شرایطی که باید در حال نماز رعایت شود؛
2-باطل شدن وضو یا غسل؛
3-رو گرداندن از قبله؛
4-حرف زدن؛
5-خندیدن؛
6-گریه کردن؛
7-به هم خوردن صورت نماز؛
8-خوردن و آشامیدن؛
9-شکهایی که نماز را باطل میکند؛
10-کم و زیاد کردن ارکان نماز؛
11-آمین گفتن بعد از حمد؛
12-روی هم گذاشتن دستها در جلوی بدن (تکتف).
برخی احکام مبطلات نماز
1-صداهایی که بر اثر سرفه و عطسه و صاف کردن حنجره از انسان صادر میشود، نماز را باطل نمیکند.
2-اگر كلمهای مانند«الله اكبر» را با قصد ذكر بگويد، و موقع گفتن آن، صدا را بلند كند تا مطلبی را به ديگری بفهماند، اشكال ندارد ولی چنانچه به قصد اینکه مطلبی را به كسی بفهماند ذکری بگويد؛ اگرچه قصد ذكر هم داشته باشد، نماز باطل میشود.
3-انسان در حال نماز نباید به دیگری سلام کند ولی اگر کسی به او سلام کرد واجب است جواب او را بدهد و باید بگوید: «سلام علیکم» یا «السلام علیکم» و نباید «علیکم السلام» بگوید.
4-جواب سلام کودک ممیز همانند افراد بالغ واجب است. 5- خندة عمدی و با صدا نماز را باطل میکند، اما خندة سهوی یا بدون صدا، مبطل نیست.
6-گریة با صدا و عمدی برای امور دنیوی نماز را باطل میکند اما از ترس خداوند یا برای امور اخروی از بهترین اعمال است.
7-انجام کارهایی که صورت نماز را بههم میزند؛مبطل است چه عمدی باشد یا سهوی.
8- دستها را به صورت کشیدن بعد از قنوت نماز،کراهت دارد ومبطل نیست.
9- فرو دادن خردههای غذا که در گوشه و کنار دهان باقی مانده یا مکیدن شیرینی قند و شکری که اندکی از آن در دهان هست، موجب بطلان نماز نمیشود.
10-قطع نمازِ واجب بدون عذر جایز نیست.
شكيّات نماز
1-شك در نماز بر سه قسم است:
الف)شك در اصل نماز
اگر بعد از گذشتن وقت نماز، شک کند که نماز خوانده یا نه، یا گمان کند که نخوانده، لازم نیست نماز را بخواند. اما اگر پیش از پایان وقت نماز، شک کند که نماز خوانده یا نه، باید نماز را بخواند بلکه در صورت گمان به خواندن نیز باید آن را بخواند.
ب) شك در اجزاى نماز
1-اگر کسی در حال نماز شك كند يكى از كارهاى واجب نماز را انجام داده يا نه، چنانچه وارد جزء بعدى نشده باشد، بايد آن را بهجا آورد و اگر وارد جزء بعدی (هرچند جزء مستحب) شده باشد، به شک خود اعتنا نکند.
2-اگر شك كند سوره را خوانده يا نه، چنانچه وارد جزء بعد نشده باشد، باید آن را بهجا آورد و اگر وارد رکوع یا قنوت یا ذکرهای مستحبی بعد از سوره شده باشد، به شک خود اعتنا نکند.
3- اگر قبل از برخاستن شک کند تشهد را خوانده یا نه، باید آن را بخواند اما اگر در حال برخاستن شك كند آنرا بهجا آورده يا نه، نبايد اعتنا كند و نیز اگر جزء بعد را شروع كرده باشد(هرچند جزء مستحب) نباید اعتنا کند.
4-اگر شك كند سلام نماز را گفته يا نه، چنانچه مشغول تعقيب نماز يا مشغول نماز ديگری شده، يا به سبب كارى كه نماز را به هم مىزند؛ مانند روبرگرداندن از قبله، از حال نماز خارج شده، نبايد به شكش اعتنا كند و اگر پيش از انجام این کارها شك كند، بايد سلام را بگويد.
ج) شك در ركعات نماز(شكهاى مُبطِل )
1-شک در نمازهای واجب دو رکعتی، مانند نماز صبح و نماز مسافر
2-شک در نماز مغرب؛
3-شک در نمازهای چهار رکعتی که یک طرف شک، عدد یک باشد؛ مانند شک بین یک و دو یا شک بین یک و سه؛
4-شک در نمازهای چهار رکعتی قبل از تمام شدن سجده دوم که یک طرف شک عدد دو و طرف دیگر بیشتر از دو باشد، مانند شک بین دو و سه یا بین دو و چهار؛
5-شک در شمارة رکعتهای نماز بهگونهای که نداند چند رکعت خوانده است؛
شك در نمازهای مستحبی
1-اگر در شمارة ركعتهاى نماز مستحبی شك كند، مخیر است که بنا را بر طرف کمتر بگذارد یا بیشتر
2-اگر در يكى از اجزای نماز مستحبی شك كند، خواه ركن باشد يا غير ركن، چنانچه از محل آن نگذشته باشد، بايد آنرا به جا آورد و اگر محل آن گذشته باشد، به شك خود اعتنا نكند.
3-زياد شدن ركن، نماز مستحبی را باطل نمىكند ولى كم شدن آن بنابر احتياط واجب نماز را باطل مىكند.
سجدهى سهو
1-نمازگزار بايد در سه مورد، بعد از سلام نماز دو سجدة سهو بهجا آورد:
1-بين نماز، سهواً حرف بزند.
2-در نماز چهار ركعتى، بعد از سجدة دوم، شك كند چهار ركعت خوانده است يا پنج ركعت.
3-تشهد را فراموش كند.
در دو مورد هم بنا بر احتیاط واجب باید دو سجدة سهو بهجا آورد :
1-يك سجده را فراموش كند.
2-در جايى كه نبايد سلام نماز را بگويد، سهواً سلام دهد.
واحتیاط مستحب است که برای هر زیادی و نقصی (غیر از موارد مذکور) که سهواً در نماز پيش مىآيد و بعد از محل آن متوجه میشود دو سجدة سهو بهجا آورد؛ مانند اینکه سهواً تسبيحات اربعه را نگويد و در رکوع یا بعد از آن یادش بیاید.
سجده يا تشهد فراموش شده
1-اگر يك سجده يا تشهد را فراموش كند و پيش از ركوع ركعت بعد يادش بيايد، بايد فوراً بنشيند و سجده يا تشهد را بجا آورد .
دستور سجدة سهو
2-براى سجدة سهو، بايد بعد از سلام نماز، فوراً به نيّت سجدة سهو، پيشانى را بر چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد و بنابر احتیاط بگويد: «بسم اللَّه و باللَّه، السلام عليك ايها النّبىُّ و رحمة اللَّه و بركاته» سپس سر از سجده بردارد و دوباره به سجده رود و ذكر را تكرار كند و پس از آن تشهد بخواند و سلام دهد.
2-اگر سجدة سهو را بعد از سلام نماز عمداً بهجا نياورد، گناه كرده و واجب است هر چه زودتر آن را انجام دهد و اگر سهواً بهجا نياورده باشد، هر وقت كه يادش آمد، بايد فوراً انجام دهد و در هر صورت لازم نيست نماز را دوباره بخواند.
قضاى سجده و تشهد فراموش شده
1-اگر يكى از كارهاى واجب نماز كه ركن نيست، سهواً ترك شود، نماز باطل نمىشود و قضاى آن هم لازم نيست؛ مگر در سجده و بنابر احتیاط واجب در تشهد که باید قضای آن دو بعد از نماز انجام شود.
2-در قضاى سجده و تشهدى كه بعد از نماز بهجا مىآورند، بايد تمام شرايط نماز؛ مانند پاك بودن بدن و لباس، رو به قبله بودن و ساير شرايط، رعايت شود.
3-كسى كه پس از سلام نماز، قضاى تشهد را بهجا مىآورد، لازم نيست بعد از قضاى تشهد، سلام بدهد و کسی هم که قضای سجده را بهجا میآورد لازم نیست که بعد از آن تشهد و سلام را بگوید.
4-اگر در فاصلة بين سلام نماز و قضاى سجده يا تشهد، يكى از مبطلات نماز را انجام دهد، مانند اینکه روى از قبله برگرداند، بايد قضاى سجده و تشهد را بهجا آورد و نمازش صحيح است.
نماز قضا
1-قضای نماز درصورتی واجب است که مکلّف یقین به ترک یا باطل بودن آن داشته باشد، اما اگر شک یا گمان به ترک یا بطلان نمازی دارد، واجب نیست قضای آن را بخواند.
2-اگر مکلف در تمام وقت نماز بیهوش باشد، قضای آن واجب نیست.
3-كسى كه نماز قضا دارد، نبايد در خواندن آن كوتاهى كندولی واجب نيست فوراً آن را بخواند.
4-کسی که نماز را با غسل یا وضوی باطل خوانده است، باید آنها را قضا کند.
5-قضاى نماز واجب را باید به همان صورت كه قضا شده، بهجا آورد .
6-قضاى نماز واجب را هر زمان از شبانهروز مىتوان خواند .
7-معیار در قضای نماز، آخر وقت است؛ بنابراین اگر آخر وقت که نماز از او فوت شده، مسافر بوده، باید قضای نماز را قصر بخواند.
8-رعایت ترتیب در خواندن نماز قضا واجب نیست؛ مگر در قضای نماز ظهر و عصر یک روز و قضای نماز مغرب و عشای یک روز.
9-کسی که تعداد نمازهای قضای خود را نمیداند، به مقداری که یقین دارد قضا شده، اکتفا کند.
10-کسی که نماز قضا بر عهده دارد، میتواند نماز نافله و نماز مستحبی بخواند.
11-قضای نافلههای یومیه مستحب است.
نماز استیجاری
1-قضای نماز يا روزه فوت شده میت ؛ با اجير گرفتن برای اووحتی تبرّعاً انجام دادن جايز است و با انجام آن، ذمّة ميت فارغ مىشود.
2-اگر میت نسبت به گرفتن اجیر برای قضای نمازهایش وصیت کرده باشد، تا مقدار ثلث ترکه باید به آن عمل شود و در بیش از ثلث، اجازة ورثه لازم است.
3-برای خواندن نمازهای میّت، همجنس بودن شرط نیست.
4-در بلند یا آهسته خواندن نماز، نایب بايد مطابق وظيفة خود عمل كند.
نماز قضای پدر و مادر
1-قضای نماز پدرو بنابر احتیاط واجب از مادربر پسر بزرگ واجب است .
2-اگر پدر یا مادری اصلاً نماز نخوانده باشند، بنابر احتیاط واجب قضای نمازها بر پسر بزرگ واجب است.
3-منظور از پسر بزرگ، بزرگترین پسری است که هنگام مرگ پدر و مادر زنده است.
4-هرگاه شخص دیگری (غیر از پسر بزرگ) نمازهای پدر و مادر را قضا کند، از پسر بزرگ ساقط میشود.
5-بر پسر بزرگ واجب است آن مقدار از نمازهایی را که یقین دارد از پدر و مادرش فوت شده است قضا کند .
6-کسی که خودش نماز قضا دارد و نماز قضای پدر و مادر نیز بر عهدة اوست، در تقدیم هر یک مخیّر است و هر کدام را بخواهد میتواند اول بخواند.
7-اگر پسر بزرگ پس از فوت پدر و مادر از دنیا برود، بر فرزندان دیگر قضای نماز پدر و مادر واجب نمیشود.
نماز آيات
1-نماز آیات با وجود یکی از چهار سبب :کسوف (خورشید گرفتگی) ؛خسوف (ماه گرفتگی)
زلزله و هر حادثة غیر عادی آسمانی که باعث ترس بیشتر مردم شود، مانند بادهای سیاه و سرخ و صاعقه، واجب می شود؛ بنابراین حادثهای که ترسآور نباشد و یا موجب ترس و وحشت برخی افراد شود، سبب وجوب نماز آیات نیست.
2-برای هر زلزلۀ شدید یا خفیف، حتی پسلرزه اگر زلزلة مستقلی حساب شود باید یک نماز آیات خوانده شود.
3-وجوب نماز آیات مختص کسانی است که هنگام وقوع حادثه، در آن مکان باشند.
4-وقت وجوب نماز آیات در خورشید و ماه گرفتگی از زمان شروع به گرفتن است
5- برای وقوع لرزشهای خفیف زمین که فقط با دستگاه قابل درک است و افرادی که در آنجا زندگی میکنند اصلاً آنها را احساس نکنند، نماز آیات واجب نمیشود.
6-کسی که هنگام گرفتن ماه یا خورشید اصلاً مطلع نشود و بعد از باز شدن آن بفهمد، درصورتیکه گرفتگی کامل بوده، بايد قضای نماز آيات را بخواند ولی اگر فقط مقداری از آن گرفته بوده، قضا بر او واجب نیست.
7-نماز آیات دو رکعت است که هر رکعت آن پنج رکوع و دو سجده دارد ،ساده ترین نحوه خواندن؛ در هر رکعت فقط یک حمد و سوره خوانده میشودبا پنج قسمت کردن سوره .
8-بنابر احتیاط واجب «بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» را نمیتوان یک قسمت از سوره به حساب آورد و با آن رکوع کرد.
نماز عید فطر و قربان
1-نماز عید فطر و قربان در زمان غیبت ، مستحب است.
2-وقت نماز عيد فطر و قربان، از اول آفتاب روز عيد تا ظهر است.
3-نماز عید فطر و قربان دو رکعت است، در رکعت اول بعد از حمد و سوره پنج تکبیر و در رکعت دوم بعد از حمد و سوره، چهار تکبیر دارد.
4-در نماز عيد فطر و قربان مستحب است قرائت بلند خوانده شود.
5- بهتر است در نماز عيد در ركعت اول سورة «اعلی» و ركعت دوم سورة «شمس» خوانده شود.
6-در قنوت نماز عيد فطر و قربان هر دعا و ذكری خوانده شود كافی است ولی بهتر است دعای اَللّهُمَّ اَهلَ الكِبرياءِ وَ العَظَمَةِ را به اميد درک ثواب بخوانند.
7-کوتاه یا طولانی خواندن قنوتهای نماز عید اشکال ندارد، ولی کم یا زیاد کردن تعداد آنها جایز نیست.
8-نماز عید فطر و قربان قضا ندارد.
نماز جماعت
1-مستحب است نمازهاى واجب شبانهروز به جماعت خوانده شود و نسبت به نماز صبح و مغرب و عشا بيشتر سفارش شده است.
2-شركت در نماز جماعت مستحب و براى همساية مسجد و شنونده صداى اذان مسجد ، بيشتر سفارش شده است.
3 - نمازهاى مستحبی را نمى شودبه جماعت خواند، مگر نماز عید فطر و قربان (که در زمان غیبت مستحب هستند) و نماز استسقاء ( باران).
4-كسى كه ايستاده نماز مىخواند، نمىتواند به كسى كه نشسته يا خوابيده نماز مىخواند، اقتدا کند.
5-اگر امام جماعتى را كه عادل مىدانسته، شک کندبه عدالت خود باقى است يا نه، مىتواند به او اقتدا كند.
6-در نماز جماعت، :
1-مأموم جلوتر از امام نايستد
2-مکان امام از مکان مأمومين بالاتر نباشد.
3-فاصلة میان امام و مأموم، همچنین فاصلة بین صفها زياد نباشد.
4-بين امام و مأموم، همچنين بين صفها چيزى مانند ديوار يا پرده مانع نباشد .
7-اگر همة كسانى كه در صف جلو یادردیگرصفوف هستند نيّت فرادا كنند، چنانچه بلافاصله دوباره اقتدا کنند. اتصال جماعت محفوظ و جماعت صحيح است.
وظایف مأموم از جهت تبعیت
1-مأموم نبايد تكبيرة الاحرام را پيش از امام بگويد، بلكه احتياط واجب آن است كه تا تكبير امام تمام نشده تكبير نگويد.
2-بعد از تكبير امام، اگر افراد صف جلو آمادة نماز باشند و تكبير گفتن آنان نزديك باشد، كسى كه در صف بعد ايستاده، مىتواند تكبير بگويد.
3-مأموم به غير از حمد و سوره، بايد همة اذکار نماز را خودش بخواند؛ ولی اگر در ركعت سوم يا چهارم نماز امام به او اقتدا کند، بايد حمد و سوره را بخواند.
4-اگر مأموم حمدوسوره های نماز صبح ومغرب و عشا، امام جماعت را بشنود، نبايد حمد و سوره را بخواند ولى اگر صداى امام را نمیشنود، مستحب است حمد و سوره را آهسته بخواند و چنانچه سهواً بلند خواند، اشكال ندارد.
5-در ركعت اوّل و دوم نماز ظهر و عصر مأموم بنابر احتیاط واجب نبايد حمد و سوره بخواند، و مستحب است به جاى آن ذكر بگويد.
6-مأموم بايد افعال نماز را با امام يا كمى ديرتر از امام بهجا آورد و اگر عمداً از امام جماعت جلو بیفتد يا مدتى بعد از او (به نحوی که متابعت از امام صدق نکند) انجام دهد، نمازش فرادا میشود.
7-اگر سهواً پيش از امام جماعت به ركوع رود، باید سر از ركوع بردارد و دوباره همراه با امام به ركوع رود و نماز را با امام جماعت تمام كند و نمازش به جماعت صحيح است و اگر از رکوع برنگردد، نمازش به صورت فرادا صحيح است.
8-اگر سهواً پيش از امام سر از ركوع بردارد، چنانچه امام هنوز در ركوع باشد، بايد به ركوع برگردد، در اين صورت زياد شدن ركن نماز را باطل نمىكند؛ ولى اگر به ركوع برود و پيش از رسيدن به حدّ ركوع، امام سر از ركوع بردارد، نمازش باطل است.
9-اگر سهواً پيش از امام جماعت به سجده رود، واجب است سر از سجده بردارد و با امام به سجده رود و نمازش به جماعت صحيح است.
10-اگر سهواً پيش از امام سر از سجده بردارد و ببيند امام در سجده است و او هم به سجده برگردد ولى به سجدة امام جماعت نرسد، نمازش صحيح است؛ ولى اگر در هر دو سجده اين اتفاق بيفتد، نمازش باطل است.
11-اگر سهواً پيش از امام سر از ركوع يا سجده بردارد و سهواً يا به خيال نرسيدن به ركوع يا سجدة امام برنگردد، نمازش صحيح است.
وظایف مأموم هنگام اقتدا در رکعات مختلف نماز
اقتدا در رکعت اوّل
1-اگر مأموم در ركعت اوّل يا دوم امام به او اقتدا كند، حمد و سوره در آن رکعت از او ساقط است.
2-اگر امام ايستاده باشد و مأموم نداند كه در كدام ركعت است، مىتواند اقتدا كند؛ ولى بايد حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و نمازش به جماعت صحیح است؛ اگر چه بعد متوجه شود كه امام در ركعت اوّل يا دوم بوده است.
3-اگر به خيال اينكه امام در ركعت اوّل يا دوم است، حمد و سوره را نخواند و بعد از رفتن به ركوع متوجه شود كه امام در ركعت سوم يا چهارم بوده، نمازش صحيح است؛ ولى اگر پيش از ركوع بفهمد، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر وقت ندارد، بايد فقط حمد را بخواند و در ركوع خود را به امام برساند.
5-اگر ابتدای نماز يا در اثناى حمد يا سوره اقتدا كند و پيش از آنكه به ركوع رود، امام سر از ركوع بردارد، نماز او به صورت جماعت صحيح است و بايد به ركوع رود و خود را به امام جماعت برساند.
اقتدا در ركوع
6-اگر هنگامی كه امام در ركوع است، مأموم اقتدا كند، ممكن است يكى از حالتهاى زير پيش آيد:
1-اگر وقتى به حدّ ركوع مىرسد هنوز امام در ركوع باشد، نماز به جماعت صحيح است و يك ركعت حساب مىشود؛ هر چند ذكر امام تمام شده باشد.
2-اگر وقتى به حدّ ركوع مىرسد، امام در حال برخاستن از ركوع يا ايستاده باشد، که نماز به صورت فُرادا صحيح است و رکعت اول نماز او حساب میشود و باید نماز را ادامه دهد.
3-اگر به مقدار ركوع خم شود و شك كند كه به ركوع امام رسيده يا نه، که نمازش به صورت فرادا صحيح است و رکعت اول نماز او حساب میشود و باید نماز را ادامه دهد.
4-اگر پيش از آنكه به اندازة ركوع خم شود، امام سر از ركوع بردارد، در این صورت مىتواند نیت فرادا كند.
اقتدا در ركعت دوّم
7-اگر مأموم در ركعت دوم اقتدا كند، با توجه به نماز امام، سه صورت فرض میشود:
1-چنانچه نماز امام دو ركعتى است، مستحب است مأموم ذكر قنوت را با امام بخواند و هنگام تشهد امام، مىتواند برخيزد و بقیة نماز را فرادا بخواند يا به صورت نيمخيز بنشيند تا امام سلام نماز را بگويد، سپس برخيزد.
2-چنانچه نماز امام سه ركعتى است، مستحب است قنوت و تشهد را با امام بخواند و احتياط واجب آن است كه موقع خواندن تشهد، به صورت نيم خيز بنشيند و بعد از تشهد با امام برخيزد و حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، فقط حمد را بخواند و در ركوع خود را به امام برساند و بعد از دو سجده، تشهد رکعت دوم را بگوید و اگر نماز او نیز سه رکعتی است، هنگام سلام امام میتواند برخیزد و بقیة نماز را فرادا بخواند یا نیمخیز بنشیند و پس از سلام امام برای رکعت سوم برخیزد.
3-چنانچه نماز امام چهار ركعتى است، در رکعت اول مانند فرض قبل عمل نموده و در ركعت دوم نمازش (كه ركعت سوم امام است) بعد از دو سجده، تشهد را به مقدار واجب بخواند سپس برخيزد و رکعت سوم را به جا آورد و چنانچه براى گفتن سه مرتبه تسبيحات وقت ندارد، يك مرتبه بگويد و خود را در ركوع به امام برساند و بقية نماز را همان گونه كه گفته شد ادامه دهد.
اقتدا در ركعت سوّم يا چهارم
8-اگر در ركعت سوم يا چهارم به امام اقتدا كند، بايد حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، بايد تنها حمد را بخواند و در ركوع خود را به امام برساند.
9-اگر مأموم بداند چنانچه سوره را بخواند، در ركوع به امام نمىرسد، بايد سوره را نخواند و چنانچه آنرا بخواند و به رکوع امام نرسد، نمازش فرادا میشود.
10-اگر امام در ركعت سوم يا چهارم نماز باشد و مأموم بداند كه اگر اقتدا كند و حمد را بخواند به ركوع امام نمىرسد، بنابر احتياط واجب بايد صبر كند تا امام به ركوع رود، آنگاه اقتدا كند.
11-اگر زمانی به جماعت برسد که امام مشغول خواندن تشهد رکعت آخر نماز است، چنانچه بخواهد به ثواب جماعت برسد، باید نیت کند و پس از تکبیرة الاحرام بنشیند و تشهد نماز را با امام بخواند ولی سلام نگوید و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید، بعد بایستد و نماز را ادامه بدهد؛ یعنی حمد و سوره را بخواند و آن را رکعت اول نماز خود حساب کند. این عمل مختص تشهد آخر نماز جماعت و برای درک ثواب جماعت است و نمیتوان آن را در تشهد رکعت دوم نمازهای سه رکعتی و چهار رکعتی انجام داد.
عدول از نماز جماعت به نماز فُرادا
1-انسان میتواند در بين نماز جماعت نيّت فرادا كند و نماز را به تنهايى ادامه دهد؛ حتی اگر از اوّل نماز قصدش همین باشد. البته احتیاط مستحب آن است که از ابتدای نماز چنین قصدی نداشته باشد.
2-اگر در بين نماز جماعت نيّت فرادا كند، بنابر احتياط واجب نمیتواند دوباره نيّت جماعت كند حتی اگر فاصلة چندانی هم نشود؛ همچنین اگر مردّد شود كه نيّت فرادا كند يا نه، بنابر احتیاط واجب باید نمازش را فرادا به پایان برساند.
مستحبّات و مكروهات نماز جماعت
-مستحب است :
1-صفهاى جماعت منظم باشد و بين كسانى كه در يك صف ايستادهاند، فاصله نباشد و شانههاى آنان در رديف يكديگر باشد.
2- بعد از گفتن «قد قامت الصلاة»، مأمومين برخيزند.
3- امام جماعت حال مأمومين ضعيفتر را رعايت كند و عجله نكند تا افراد ضعيف به او برسند.
4- امام جماعت در حمد و سورة نمازهاى جهرى و ذكرهايى كه بلند مىخواند، صداى خود را به قدرى بلند كند كه ديگران بشنوند؛ ولى نبايد بيش از اندازه صدا را بلند كند.
5--اگر امام در ركوع بفهمد كسى تازه رسيده و مىخواهد اقتدا كند، مستحب است ركوع را دو برابر معمول طول دهد و سپس برخيزد؛ اگرچه بفهمد كس ديگرى هم براى اقتدا وارد شده است.
-مکروه است
1- تنها ايستادن در یک صف ، اگر در صفهاى جماعت جا باشد.
2- ذكرهاى نمازتوسط مأموم طورى گفته شود كه امام بشنود.
نماز جمعه
نماز جمعه، گردهمايى هفتگى مسلمانان بر محور «ياد خدا» و «عبادت» پروردگار است. خطبههايى كه امام جمعه مىخواند، هم جنبة موعظه و سازندگى دارد، هم روشنگر و آگاهى بخش است. اين نماز، از شؤون حكومت اسلامى است که بعد سياسى و حكومتى هم دارد. همچنین از مظاهر شكوه امّت اسلامى و اقتدار حاكميّت دينى میباشد. اينكه در قرآن، سورهاى به نام «جمعه» وجود دارد و در آن به مسلمانان دستور داده شده كه جمعهها به سوى اين نماز بشتابند، بيانگر اهميّت آن است. نماز جمعه هم مسلمين را متّحد مىکند، هم تبليغات دشمن را خنثى مىكند و هم وسيلهاى براى آشنا شدن با تكاليف اجتماعى و مسائل جهانى اسلام است. همچنین نوعى بسيج نيرو به شمار مىآيد، حضور مستمرّ در اين مراسم نيز، نشانة همبستگى با امّت اسلام و آرمانهاى نظام اسلامى است.
1-نماز جمعه كه در روز جمعه بهجاى نماز ظهر خوانده مىشود، در عصر حاضر (زمان غيبت امام عجل الله تعالی فرجه الشریف) واجب تخييرى است و احتیاط مستحب آن است که در این زمان که حکومت عدل اسلامی در ایران برقرار است حتی المقدور نماز جمعه ترک نشود.
2-شركت نكردن در نماز جمعه به سبب اهميّت ندادن به آن، شرعاً ناپسند است.
شرایط نماز جمعه
3-شرایط صحت نماز جمعه، عبارت است از:
- به جماعت برگزار شدن؛
- نمازگزاران حداقل پنج نفر باشند؛ (یک نفر امام و چهار نفر مأموم)
- رعایت تمام شرایطی که در نماز جماعت معتبر است، مانند اتصال صفوف؛
- حداقل وجود یک فرسخ فاصله با نماز جمعه مجاور.
3-مسافرى كه نمازش شكسته است، مىتواند در نماز جمعه شركت كند و بهجاى نماز ظهر، نماز جمعه را بخواند.
4-ميزان در مقدار فاصله بين دو نماز جمعه، محل برگزارى نماز است، نه شهرى كه نماز جمعه در آن برپا مىشود.
5-اگر دو نماز جمعه در فاصلة کمتر از یک فرسخ برگزار شود، نمازی که زودتر برگزار شده، صحيح و دومی باطل است و در صورتی که هم زمان با هم اقامه شوند، هر دو باطل هستند.
شرایط امام جمعه
6-تمام شرایط معتبر در امام جماعت؛ مانند عدالت، در امام جمعه نیز لازم است.
وقت نماز جمعه
7-وقت نماز جمعه از اول ظهر شروع میشود و احتیاط واجب آن است که از اوایل عرفی وقت نماز ظهر به تأخیر نیفتد.
8-امام جمعه میتواند خطبههای نماز جمعه را قبل از ظهر بیان کند.
کیفیت نماز جمعه
9-نماز جمعه دو رکعت است و دو خطبه دارد که توسط امام جمعه، قبل از نماز بیان میشود.
10-بنابر احتیاط باید قرائت نماز جمعه با صدای بلند خوانده شود و مستحب است در رکعت اول، سورة جمعه و در رکعت دوم، سورة منافقون خوانده شود و همچنین خواندن دو قنوت (یکی در رکعت اول پیش از رکوع و دیگری در رکعت دوم پس از رکوع) مستحب است.
وظيفهى امام جمعه
11-واجب است امام جمعه خطبهها را در حال ايستاده بخواند و اگر نمیتواند ايستاده خطبه بخواند، بايد شخص ديگرى خطبهها و نمازجمعه را بخواند.
12-واجب است امام جمعه، پس از خطبهى اوّل و پيش از خطبة دوم كمى بنشيند.
13-جايز نيست خطيب جمعه خطبهها را آهسته ايراد كند، بلكه بنابراحتياط واجب بايد طورى با صداى بلند خطبه بخواند كه حداقل تعداد لازم براى نماز جمعه (چهار نفر) بشنوند؛ بلكه احتياط مستحب آن است كه هنگام موعظه و سفارش به تقوا، صداى خود را هر چند به وسيلة بلندگو به همة حاضران برساند.
14-در خطبة اوّل واجب است خطيب جمعه، حمد و ثنای الهى بگويد و سپس بر پيغمبر(صلى الله عليه وآله) درود بفرستد و مردم را به تقوا سفارش كند و يك سورة كوچك قرآن بخواند. در خطبة دوم نيز حمد و ثناى الهى را ايراد كند و بر پيغمبر اكرم (صلى الله عليه وآله) درود بفرستد. احتياط واجب آن است كه در خطبة دوم نيز مردم را به تقوا سفارش كند و سورة كوچكى از قرآن بخواند و احتياط مستحب است كه در خطبة دوم پس از درود بر پيغمبر(صلى الله عليه وآله)، بر امامان معصوم(عليهم السلام) نيز درود بفرستد و براى مؤمنين طلب مغفرت كند.
وظيفهى نمازگزاران جمعه
15-بنابر احتیاط باید نمازگزاران به خطبههاى امام گوش دهند و ساكت باشند و از حرف زدن بپرهيزند.
16-احتياط مستحب آن است که مأمومين هنگام ايراد خطبهها، رو به روى امام باشند و بيش از مقدار مُجاز در نماز روى خود را از قبله برنگردانند.
17-اگر مأموم به چيزى از خطبههاى نماز جمعه نرسد، بلكه فقط هنگام نماز حاضر شود و به امام جمعه اقتدا كند، نماز او صحيح و مُجزى از نماز ظهر است، حتى اگر لحظاتی پیش از ركوع ركعت آخر نماز جمعه را درك كند، میتواند به نیت نماز جمعه اقتدا کند و رکعت دوم خود را مانند رکعت دوم نماز جمعه بخواند و این نماز از نماز ظهر کفایت میکند.
مسایل متفرقۀ نماز جمعه
18-نماز جمعه از شعایر اسلامی و از مظاهر وحدت مسلمانان است و انجام هر کاری که منجر به بروز اختلاف بین مؤمنان و پراکندگی صفوف آنها شود، جایز نیست.
19-اقتدا در نماز عصر روز جمعه به فردی غیر از امام جمعه اشکال ندارد.
20-کسی که در نماز جمعه شرکت نکرده، میتواند نماز ظهر را اول وقت بخواند و واجب نیست صبر کند تا نماز جمعه تمام شود.
21-اقامة نماز جماعت ظهر، همزمان با اقامة نماز جمعه در مکان دیگری نزدیک محل نماز جمعه فی نفسه اشکال ندارد ولی با توجه به اینکه ممکن است انجام این کار باعث تفرقة صفوف مؤمنین یا بیاعتنایی به نماز جمعه و یا اهانت به امام جمعه حساب شود، سزاوار است چنین جماعتی برگزار نشود، بلکه درصورتیکه مستلزم مفسده و حرامی باشد، واجب است از اقامة آن اجتناب گردد.
من ضیعه الاقرب