سبک زندگی پرهیزکاران درنهج البلاغه(3)

»        

      8)درجانزدن ،مرتبه بالای ایمان راطی وبه مرحله یقین رسیدن «فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ، وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُونَ»«آنها به کسانى مى مانند که بهشت را با چشم خود دیده و در آن متنعم اند، و همچون کسانى هستند که آتش دوزخ را مشاهده کرده و در آن معذّبند.                                                                                                                                                                                   در حدیث معروفى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم که فرمود یک روز پیامبر(صلى الله علیه وآله) بعد از نماز صبح، چشمش به جوانى افتاد که بسیار خواب آلود بود، اندامش نحیف و لاغر به نظر مى رسید، رسول خدا(صلى الله علیه وآله) او را با نام صدا زد و فرمود : «کَیْفَ أصْبَحْتَ یا فُلانَ؟چگونه صبح کردى (و حالت چگونه است؟)» عرض کرد : «اَصْبَحْتُ یا رَسُولُ اللهِ مُوقِناً ; صبح کردم اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در حالى که به مقام یقین رسیدم». رسول خدا(صلى الله علیه وآله) از این پاسخ صریح او در شگفتى فرو رفت و به او فرمود : «إنَّ لِکُلِّ یَقین حَقیقَةً فَما حَقیقَةُ یَقینِکَ؟; هر یقینى نشانه روشنى دارد، نشانه روشن یقین تو چیست؟» عرض کرد: اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله)نشانه آن، این است که مرا در اندوهى عمیق فرو برده و به شب زنده دارى و روزه گرفتن روزها واداشته است و روح من به دنیا و آنچه در آن است بى اعتناست... .«کَأنّى أنْظُر إلى اَهْلِ الْجَنَّةِ یَتَنَعَّمُونَ فِى الْجَنَّةِ وَ یَتَعارَفُونَ، عَلَى الاْرائِکِ مُتَّکِئُونَ، وَ کَأنّى أنْظُرُ إلى أهْلِ النّارِ وَ هُمْ فیها مُعَذَّبُونَ مُصْطَرِخُونَ وَ کَأنّى الاْنَ اَسْمَعُ زَفیرَ النّارِ یَدُورُ فى مَسامِعى; گویى من اهل بهشت را مى بینم که در آغوش بهشت متنعم اند و با هم در گفت و گوى دوستانه اند و بر تختها تکیه زده اند و گویى اهل دوزخ را مى بینم که در آن، عذاب مى شوند و فریاد مى کشند و گویى الآن، صداى شعله هاى آتش در گوش من مى پیچد». پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) فرمود : «هذا عَبْدٌ نَوَّر اللهُ قَلْبَه بِالاْیمانِ; این بنده اى است که خداوند قلب او را با نور ایمان روشن ساخته است». سپس فرمود : این حالت را حفظ کن، جوان عرضه داشت: دعایى در حق من کنید که خداوند شهادت را در رکاب شما براى من فراهم سازد، پیامبر(صلى الله علیه وآله) در حق او دعا کرد، طولى نکشید که در یکى از غزوات، همراه پیامبر(صلى الله علیه وآله) شرکت کرد و در آن غزوه ده نفر شهید شدند که دهمین آنها این جوان بود.( الکافى، جلد 2، صفحه 52)
2)ایمانشان موردپذیرش الهی است ،ایمان باعمل،کامل،تحقیقی،اختیاری،دایمی ...،زیراایمانهایی ازنظرقرآن کریم مردودوغیرقابل پذیرش است،ازجمله:
الف:ایمان حرفی یا باور قابل تحریف:«ومن الناس من یعبدالله علی حرف»
ب) ایمان فصلی یا مو سمی «فَإِذا رَكِبُوا فِی الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّه مُخْلِصینَ لَهُ الدِّین»(عنكبوت/65)
ج) ایمان تبعیضی؛ «نومن ببعض ونکفر ببعض»                                                                                                  د) ایمان نفاق یا باور دو شخصیتی «و اذا لقواالذین آمنوا قالوا آمنا و اذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزئون»(بقره آیه ۱۴)                                                            ه)ايمان تقليدي وسطحی                                                                                                                                                                   و)ایمان بدون تفکر و تعقل ز)ایمان بدون عمل؛« وَ یَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنا ثُمَّ یَتَوَلَّی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ ما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِینَ. » (نور، آیه 47.)                                                                                                                ح) ایمان عاریه ای                                                                       

   9)قُلُوبُهُمْ ‏مَحْزُونَة». قلب ‏هاشان پر از اندوه‏ است.                                                                                             مگردل محزون داشتن ارزش است؟درحالی که غم واندوه به گفته امیرمومنان (ع)نصف پیری است « الْهَمُّ نِصْفُ الْهَرَمِ » وبه بیان امام جوادعلیه السلام:« مَن کَثُرَ هَمُّهُ سَقُمَ جَسَدُهُ »                                                                                                درپاسخ باید گفت:غم وغصه گاه مذموم وگاه ممدوح است؛غم برای دنیا،ضررها،کمبود ها،ازدست رفتنها،عدم دستیابی ها غم مذموم است.                                                                 قرآن کریم این گونه اندوه هارا مورد مذمّت قرار می دهد «... لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‏ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ».            ( آل عمران/آیه١٥٣)                                                     ازهمین نوع است اندوه خوردن بخاطر چشم همچشمی ها.رسول خدا(ص): «مَنْ مَدَّ عَيْنَيْهِ إِلَى مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ مِنْ دُنْيَاهُمْ طَالَ‏ حُزْنُهُ‏ وَ سَخِطَ مَا قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِن‏ رِزقِهِ». (تحف العقول ص ٥١.)    اما اگرحزن و اندوه به خاطر خدا مانند آنچه درخطبه محل بحث آمده است؛««قُلُوبُهُم مَحزُونَةٌ»ازنوع ممدوح آن است.                                                                                              اما چرا دلهای مومنان یامتقیان محزون است؟ چند وجه برای علّت حزن اهل تقوا بیان گردیده که  همگی به خدای متعال بازگشت می کند،ازجمله:                                               ١-مشاهده غلبه باطل و مغلوب بودن حق؛خطاب خداوند به رسول خدا(ص) «لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ».  (شعراء/٣)  «باخع» به معنى هلاك كردن خويشتن‏ از شدّت غم و اندوه است.                                                                                  در خطبه 27 نهج « فَلَو أَنَّ إمرأً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هذا أَسَفاً ما كانَ بِهِ مَلُوماً»                                                                                         2-ترس از آخرت خود و فکر در مواقف :«فمالی لا ابکی ، ابکی لخروج نفسی، ابکی لظلمه قبری ابکی لضیق لحدی»                              3-ترس ازفقدان شرائط قبولی اعمال                                                                                                                                            4-نگرانی درکوتاهی درادای وظایف فردی واجتماعی                                                                                                                   5-غم مردم ؛ ءاقنع بان یقول امیرالمومنین ولااشارکهم فی مکاره الدهر...                                                                                     6-غم ضایع کردن عمروفرصتها                                                                                                                                              راههای مقابله باغم واندوه ها:                                                                                                                                  الف:شناخت عوامل غم و اندوه ودوری ازآنها:                                                                                                                         1)دلبستگی به دنیا: امام صادق ‏علیه ‏السلام: «الرَّغْبَةُ فی الدُّنیا تُورِثُ الْغَمَّ وَالحُزْنَ» دنیا خواهی غم و اندوه می آورد.
پیامبر اعظم ‏(ص): «اَنَا زَعِیمٌ لِمَنْ اَكَبَّ عَلَی الْدُّنْیا[من قطعی می دانم برای کسی که به دنیاچسبیده سه چیزرا] بِفَقْرٍ لا غِنَاءَ لَهُ[فقری كه بی نیازی برایش نیست] وَ بِشُغْلٍ لا فِراغَ لَهُ [گرفتاریی ای كه از آن خلاصی نیست ]وَ حُزْنٍ لا اِنْقِطاعَ لَهُ» [ و غم و اندوهی كه به پایان نمی رسد.]                                                           2) كوتاهی در عمل: علی‏علیه‏السلام: «مَنْ قَصَّرَ فی العَمَلِ اُبْتُلِی بِالْهَمِّ» (حکمت127)                                                                  ونیز «بادِرِ الْفُرْصَةَ قَبْلَ أنْ تَكُونَ غُصَّۀً؛ (همان،خ31)                                                                                                                               3) جزع و فزع و بی تابی ؛امام علی‏ علیه ‏السلام: «ایاكَ والْجَزَعَ فَإنَّهُ یقْطَعُ الامَلَ وَ یضْعِفُ العَمَلَ وَ یوِرثُ الْهَمّ»                                  4) توجه به امكانات دیگران: رسول خدا‏صلی ‏الله‏ علیه ‏وآله: «مَنْ نَظَرَ اِلَی ما فی أیدِی النَّاسِ طالَ حُزْنُهُ وَ دامَ أسَفُهُ؛                           5) منفی نگری: امام كاظم ‏علیه ‏السلام:«مَنِ اغْتَمَّ كانَ لِلْغَمِّ اَهْلَاً»                                                                                                  6) بدهكارى رسول خدا(ص):«إِيَّاكُمْ والدَّيْنَ فَإنَّهُ هَمٌّ بِاللَّيْلِ وَ ذُلُّ بِالنَّهارِ»                                                                                   7)گناه امام صادق ‏علیه ‏السلام: «إذا كَثُرَتْ ذُنُوبُ المُؤمِنِ وَ لَمْ یكُن لَهُ العَمَلُ ما یكَفِّرُهَا اِبْتَلاهُ اللهُ بالْحُزنِ لِیكَفِّرَهَا بِهِ عَنْهُ» ب)استعانت ازصبرونماز«واستعینوابالصبروالصلوه»                                                                                                                                     امام صادق علیه‌السلام می فرماید:« ما يَمْنَعُ اَحَدَكُمْ اِذا دَخَل عَلَيْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْيا اَنْ يَتَوَضَّاَ ثُمّ َيَدْخُلَ مَسْجِدَهُ وَ يَرْكَعَ رَكْعَتَينِ فَيَدْعُوَ اللّه َ فيهِما؟ اَما سَمِعْتَ اللّه َ يَقُولُ: «وَ اسْتَعينوا  بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»                                                                     ج)دوستى خدا«أَلَآ إِنَّ أَوْلِيَآءَ اللَّهِ لَاخَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ»( يونس / 62.)إِنَّ الَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقمُواْ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ»( احقاف/13.)                                                                                                                                                                د)يقين نيكو.امام على عليه السلام :«نِعْمَ طارِدُ الْهُمُومِ الْيَقِينُ »                                                                                             ه) صبر و تحمل:امیر مؤمنان‏ علیه ‏السلام: «اِطْرَحْ عَنْكَ وَارِدَاتِ الْهمُومَ بِعَزَائِمِ الصَّبْرِ وَ حُسْنِ الْیقینِ»                                                                و) رفاقت (جلسات انس): علی‏علیه‏السلام: «الإخْوَانُ جَلاءُ الْهُمُومِ وَ الأحْزَانِ» برادران، برطرف كننده زنگار غم و اندوه اند.          ز) نظافت: نظیف بودن و آراستگی ظاهر. ‏علیه ‏السلام: «غُسْلُ الثِّیابِ یذْهَبُ الْهَمَّ وَ الْحُزْنَ؛ »                                                           ح) برخی خوراكیها: امام صادق ‏علیه ‏السلام:«شَكَی نَبِی مِنَ الْاَنْبِیاءِ اِلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْغَمَّ، فَأمَرَهُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِأَكْلِ الْعِنَب » (كافي، ج6،  ص 351)                                                     ت) گردش در طبیعت: حضرت علی‏علیه‏السلام: «النَّظَرُ إلَی الْخُضْرَهِ نُشْرَةٌ» نگریستن به سبزه ها مایۀ شادمانی است. ی)ذکرها:                                                                                                                                                                                 1-استغفار؛پيامبر خدا(ص):«مَنْ أَكْثَرَ الْاسْتِغْفارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجاًوَمِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقُهُ مِنْ حَيثُ لايَحْتَسِبُ» 2-حوقله: امام صادق ‏:«اِذَا حَزَنَك اَمْرٌ مِنْ سُلْطَانٍ اَوْ غَیرِهِ فَاَكْثِر مِنْ قَولِ «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِاللهِ» فَاِنَّها مِفْتَاحُ الفَرَجِ وَ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجنَّةِ    ونیزفرمود: «إذا نَزَلَتِ الْهُمُومُ فَعَلَیكَ بِلا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلَّا بِاللهِ»     رسول خدا‏(ص): «اَمَانٌ لِاُمَّتی مِنَ الْهَمِّ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ الَّا بِاللهِ، لا مَلْجَأ وَ لا مَنْجَی‏ مِنَ اللهِ إلَّا إلَیهِ؛                                                                                                                            3- «ذكر يونسيه»امام صادق عليه السلام:«در عجبم از كسى كه غمگين است و به قول خداوند: لَّآإِلهَ إِلَّآ أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنّى كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ پناه نمى برد،                                                                                                                                                                     4- «ذكر يا فتّاح» ذكر «يا فتّاح» براى حل مشكلات بيان شده است.                                                                                                               5-دعای خاص؛ ابوحمزه می گوید:امام محمدباقر (علیه السلام) به من فرمود: هر گاه پیشامدی برای تو رخ داد که موجب ترس و اندوه تو شد، به گوشه ای از خانه ی خود برو و بعد از خواندن دو رکعت نماز، هفتاد بار این دعا را بخوان:«یَا أَبْصَرَ النَّاظِرِینَ‏ وَ یَا أَسْمَعَ السَّامِعِینَ وَ یَا أَسْرَعَ الْحَاسِبِینَ وَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ                                                                                                                                              ک) درد دل کردن با برادران دینی؛ امام صادق(ع) در این زمینه می فرماید: « اذا ضاق احدکم فلیعلم أخاه و لایعین علی نفسه ؛ هرگاه یکی از شما دچار گرفتاری غم و اندوه شد، باید برادر خود را آگاه سازد و به توانایی خود اکتفا نکند.                                                                                                                                            ل) تلقین تحمل؛ افزایش میزان شکیبایی با تلقین تحمل است. ان لم تکن حلیمافتحلم»                                                         م) توجّه به ارزش پاداش تحمّل؛امام کاظم(ع) فرمود: « اَلمصیبةُ لِلصّابِرِ واحِدَۀٌ لِلجازِعِ اثنان» مصیبت صابر یکی است و مصیبت کسی که جزع و فزع می‏کند، دوتاست .  ن)امورمعنوی مانند:روزه،نمازشب ...                                 

سبک زندگی پرهیزکاران درنهج البلاغه(3)

»        

      8)درجانزدن ،مرتبه بالای ایمان راطی وبه مرحله یقین رسیدن «فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ، وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُونَ»«آنها به کسانى مى مانند که بهشت را با چشم خود دیده و در آن متنعم اند، و همچون کسانى هستند که آتش دوزخ را مشاهده کرده و در آن معذّبند.                                                                                                                                                                                   در حدیث معروفى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم که فرمود یک روز پیامبر(صلى الله علیه وآله) بعد از نماز صبح، چشمش به جوانى افتاد که بسیار خواب آلود بود، اندامش نحیف و لاغر به نظر مى رسید، رسول خدا(صلى الله علیه وآله) او را با نام صدا زد و فرمود : «کَیْفَ أصْبَحْتَ یا فُلانَ؟چگونه صبح کردى (و حالت چگونه است؟)» عرض کرد : «اَصْبَحْتُ یا رَسُولُ اللهِ مُوقِناً ; صبح کردم اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در حالى که به مقام یقین رسیدم». رسول خدا(صلى الله علیه وآله) از این پاسخ صریح او در شگفتى فرو رفت و به او فرمود : «إنَّ لِکُلِّ یَقین حَقیقَةً فَما حَقیقَةُ یَقینِکَ؟; هر یقینى نشانه روشنى دارد، نشانه روشن یقین تو چیست؟» عرض کرد: اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله)نشانه آن، این است که مرا در اندوهى عمیق فرو برده و به شب زنده دارى و روزه گرفتن روزها واداشته است و روح من به دنیا و آنچه در آن است بى اعتناست... .«کَأنّى أنْظُر إلى اَهْلِ الْجَنَّةِ یَتَنَعَّمُونَ فِى الْجَنَّةِ وَ یَتَعارَفُونَ، عَلَى الاْرائِکِ مُتَّکِئُونَ، وَ کَأنّى أنْظُرُ إلى أهْلِ النّارِ وَ هُمْ فیها مُعَذَّبُونَ مُصْطَرِخُونَ وَ کَأنّى الاْنَ اَسْمَعُ زَفیرَ النّارِ یَدُورُ فى مَسامِعى; گویى من اهل بهشت را مى بینم که در آغوش بهشت متنعم اند و با هم در گفت و گوى دوستانه اند و بر تختها تکیه زده اند و گویى اهل دوزخ را مى بینم که در آن، عذاب مى شوند و فریاد مى کشند و گویى الآن، صداى شعله هاى آتش در گوش من مى پیچد». پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) فرمود : «هذا عَبْدٌ نَوَّر اللهُ قَلْبَه بِالاْیمانِ; این بنده اى است که خداوند قلب او را با نور ایمان روشن ساخته است». سپس فرمود : این حالت را حفظ کن، جوان عرضه داشت: دعایى در حق من کنید که خداوند شهادت را در رکاب شما براى من فراهم سازد، پیامبر(صلى الله علیه وآله) در حق او دعا کرد، طولى نکشید که در یکى از غزوات، همراه پیامبر(صلى الله علیه وآله) شرکت کرد و در آن غزوه ده نفر شهید شدند که دهمین آنها این جوان بود.( الکافى، جلد 2، صفحه 52)
2)ایمانشان موردپذیرش الهی است ،ایمان باعمل،کامل،تحقیقی،اختیاری،دایمی ...،زیراایمانهایی ازنظرقرآن کریم مردودوغیرقابل پذیرش است،ازجمله:
الف:ایمان حرفی یا باور قابل تحریف:«ومن الناس من یعبدالله علی حرف»
ب) ایمان فصلی یا مو سمی «فَإِذا رَكِبُوا فِی الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّه مُخْلِصینَ لَهُ الدِّین»(عنكبوت/65)
ج) ایمان تبعیضی؛ «نومن ببعض ونکفر ببعض»                                                                                                  د) ایمان نفاق یا باور دو شخصیتی «و اذا لقواالذین آمنوا قالوا آمنا و اذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزئون»(بقره آیه ۱۴)                                                            ه)ايمان تقليدي وسطحی                                                                                                                                                                   و)ایمان بدون تفکر و تعقل ز)ایمان بدون عمل؛« وَ یَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنا ثُمَّ یَتَوَلَّی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ ما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِینَ. » (نور، آیه 47.)                                                                                                                ح) ایمان عاریه ای                                                                       

   9)قُلُوبُهُمْ ‏مَحْزُونَة». قلب ‏هاشان پر از اندوه‏ است.                                                                                             مگردل محزون داشتن ارزش است؟درحالی که غم واندوه به گفته امیرمومنان (ع)نصف پیری است « الْهَمُّ نِصْفُ الْهَرَمِ » وبه بیان امام جوادعلیه السلام:« مَن کَثُرَ هَمُّهُ سَقُمَ جَسَدُهُ »                                                                                                درپاسخ باید گفت:غم وغصه گاه مذموم وگاه ممدوح است؛غم برای دنیا،ضررها،کمبود ها،ازدست رفتنها،عدم دستیابی ها غم مذموم است.                                                                 قرآن کریم این گونه اندوه هارا مورد مذمّت قرار می دهد «... لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‏ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ».            ( آل عمران/آیه١٥٣)                                                     ازهمین نوع است اندوه خوردن بخاطر چشم همچشمی ها.رسول خدا(ص): «مَنْ مَدَّ عَيْنَيْهِ إِلَى مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ مِنْ دُنْيَاهُمْ طَالَ‏ حُزْنُهُ‏ وَ سَخِطَ مَا قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِن‏ رِزقِهِ». (تحف العقول ص ٥١.)    اما اگرحزن و اندوه به خاطر خدا مانند آنچه درخطبه محل بحث آمده است؛««قُلُوبُهُم مَحزُونَةٌ»ازنوع ممدوح آن است.                                                                                              اما چرا دلهای مومنان یامتقیان محزون است؟ چند وجه برای علّت حزن اهل تقوا بیان گردیده که  همگی به خدای متعال بازگشت می کند،ازجمله:                                               ١-مشاهده غلبه باطل و مغلوب بودن حق؛خطاب خداوند به رسول خدا(ص) «لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ».  (شعراء/٣)  «باخع» به معنى هلاك كردن خويشتن‏ از شدّت غم و اندوه است.                                                                                  در خطبه 27 نهج « فَلَو أَنَّ إمرأً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هذا أَسَفاً ما كانَ بِهِ مَلُوماً»                                                                                         2-ترس از آخرت خود و فکر در مواقف :«فمالی لا ابکی ، ابکی لخروج نفسی، ابکی لظلمه قبری ابکی لضیق لحدی»                              3-ترس ازفقدان شرائط قبولی اعمال                                                                                                                                            4-نگرانی درکوتاهی درادای وظایف فردی واجتماعی                                                                                                                   5-غم مردم ؛ ءاقنع بان یقول امیرالمومنین ولااشارکهم فی مکاره الدهر...                                                                                     6-غم ضایع کردن عمروفرصتها                                                                                                                                              راههای مقابله باغم واندوه ها:                                                                                                                                  الف:شناخت عوامل غم و اندوه ودوری ازآنها:                                                                                                                         1)دلبستگی به دنیا: امام صادق ‏علیه ‏السلام: «الرَّغْبَةُ فی الدُّنیا تُورِثُ الْغَمَّ وَالحُزْنَ» دنیا خواهی غم و اندوه می آورد.
پیامبر اعظم ‏(ص): «اَنَا زَعِیمٌ لِمَنْ اَكَبَّ عَلَی الْدُّنْیا[من قطعی می دانم برای کسی که به دنیاچسبیده سه چیزرا] بِفَقْرٍ لا غِنَاءَ لَهُ[فقری كه بی نیازی برایش نیست] وَ بِشُغْلٍ لا فِراغَ لَهُ [گرفتاریی ای كه از آن خلاصی نیست ]وَ حُزْنٍ لا اِنْقِطاعَ لَهُ» [ و غم و اندوهی كه به پایان نمی رسد.]                                                           2) كوتاهی در عمل: علی‏علیه‏السلام: «مَنْ قَصَّرَ فی العَمَلِ اُبْتُلِی بِالْهَمِّ» (حکمت127)                                                                  ونیز «بادِرِ الْفُرْصَةَ قَبْلَ أنْ تَكُونَ غُصَّۀً؛ (همان،خ31)                                                                                                                               3) جزع و فزع و بی تابی ؛امام علی‏ علیه ‏السلام: «ایاكَ والْجَزَعَ فَإنَّهُ یقْطَعُ الامَلَ وَ یضْعِفُ العَمَلَ وَ یوِرثُ الْهَمّ»                                  4) توجه به امكانات دیگران: رسول خدا‏صلی ‏الله‏ علیه ‏وآله: «مَنْ نَظَرَ اِلَی ما فی أیدِی النَّاسِ طالَ حُزْنُهُ وَ دامَ أسَفُهُ؛                           5) منفی نگری: امام كاظم ‏علیه ‏السلام:«مَنِ اغْتَمَّ كانَ لِلْغَمِّ اَهْلَاً»                                                                                                  6) بدهكارى رسول خدا(ص):«إِيَّاكُمْ والدَّيْنَ فَإنَّهُ هَمٌّ بِاللَّيْلِ وَ ذُلُّ بِالنَّهارِ»                                                                                   7)گناه امام صادق ‏علیه ‏السلام: «إذا كَثُرَتْ ذُنُوبُ المُؤمِنِ وَ لَمْ یكُن لَهُ العَمَلُ ما یكَفِّرُهَا اِبْتَلاهُ اللهُ بالْحُزنِ لِیكَفِّرَهَا بِهِ عَنْهُ» ب)استعانت ازصبرونماز«واستعینوابالصبروالصلوه»                                                                                                                                     امام صادق علیه‌السلام می فرماید:« ما يَمْنَعُ اَحَدَكُمْ اِذا دَخَل عَلَيْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْيا اَنْ يَتَوَضَّاَ ثُمّ َيَدْخُلَ مَسْجِدَهُ وَ يَرْكَعَ رَكْعَتَينِ فَيَدْعُوَ اللّه َ فيهِما؟ اَما سَمِعْتَ اللّه َ يَقُولُ: «وَ اسْتَعينوا  بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»                                                                     ج)دوستى خدا«أَلَآ إِنَّ أَوْلِيَآءَ اللَّهِ لَاخَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ»( يونس / 62.)إِنَّ الَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقمُواْ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ»( احقاف/13.)                                                                                                                                                                د)يقين نيكو.امام على عليه السلام :«نِعْمَ طارِدُ الْهُمُومِ الْيَقِينُ »                                                                                             ه) صبر و تحمل:امیر مؤمنان‏ علیه ‏السلام: «اِطْرَحْ عَنْكَ وَارِدَاتِ الْهمُومَ بِعَزَائِمِ الصَّبْرِ وَ حُسْنِ الْیقینِ»                                                                و) رفاقت (جلسات انس): علی‏علیه‏السلام: «الإخْوَانُ جَلاءُ الْهُمُومِ وَ الأحْزَانِ» برادران، برطرف كننده زنگار غم و اندوه اند.          ز) نظافت: نظیف بودن و آراستگی ظاهر. ‏علیه ‏السلام: «غُسْلُ الثِّیابِ یذْهَبُ الْهَمَّ وَ الْحُزْنَ؛ »                                                           ح) برخی خوراكیها: امام صادق ‏علیه ‏السلام:«شَكَی نَبِی مِنَ الْاَنْبِیاءِ اِلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْغَمَّ، فَأمَرَهُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِأَكْلِ الْعِنَب » (كافي، ج6،  ص 351)                                                     ت) گردش در طبیعت: حضرت علی‏علیه‏السلام: «النَّظَرُ إلَی الْخُضْرَهِ نُشْرَةٌ» نگریستن به سبزه ها مایۀ شادمانی است. ی)ذکرها:                                                                                                                                                                                 1-استغفار؛پيامبر خدا(ص):«مَنْ أَكْثَرَ الْاسْتِغْفارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجاًوَمِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقُهُ مِنْ حَيثُ لايَحْتَسِبُ» 2-حوقله: امام صادق ‏:«اِذَا حَزَنَك اَمْرٌ مِنْ سُلْطَانٍ اَوْ غَیرِهِ فَاَكْثِر مِنْ قَولِ «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِاللهِ» فَاِنَّها مِفْتَاحُ الفَرَجِ وَ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجنَّةِ    ونیزفرمود: «إذا نَزَلَتِ الْهُمُومُ فَعَلَیكَ بِلا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلَّا بِاللهِ»     رسول خدا‏(ص): «اَمَانٌ لِاُمَّتی مِنَ الْهَمِّ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ الَّا بِاللهِ، لا مَلْجَأ وَ لا مَنْجَی‏ مِنَ اللهِ إلَّا إلَیهِ؛                                                                                                                            3- «ذكر يونسيه»امام صادق عليه السلام:«در عجبم از كسى كه غمگين است و به قول خداوند: لَّآإِلهَ إِلَّآ أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنّى كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ پناه نمى برد،                                                                                                                                                                     4- «ذكر يا فتّاح» ذكر «يا فتّاح» براى حل مشكلات بيان شده است.                                                                                                               5-دعای خاص؛ ابوحمزه می گوید:امام محمدباقر (علیه السلام) به من فرمود: هر گاه پیشامدی برای تو رخ داد که موجب ترس و اندوه تو شد، به گوشه ای از خانه ی خود برو و بعد از خواندن دو رکعت نماز، هفتاد بار این دعا را بخوان:«یَا أَبْصَرَ النَّاظِرِینَ‏ وَ یَا أَسْمَعَ السَّامِعِینَ وَ یَا أَسْرَعَ الْحَاسِبِینَ وَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ                                                                                                                                              ک) درد دل کردن با برادران دینی؛ امام صادق(ع) در این زمینه می فرماید: « اذا ضاق احدکم فلیعلم أخاه و لایعین علی نفسه ؛ هرگاه یکی از شما دچار گرفتاری غم و اندوه شد، باید برادر خود را آگاه سازد و به توانایی خود اکتفا نکند.                                                                                                                                            ل) تلقین تحمل؛ افزایش میزان شکیبایی با تلقین تحمل است. ان لم تکن حلیمافتحلم»                                                         م) توجّه به ارزش پاداش تحمّل؛امام کاظم(ع) فرمود: « اَلمصیبةُ لِلصّابِرِ واحِدَۀٌ لِلجازِعِ اثنان» مصیبت صابر یکی است و مصیبت کسی که جزع و فزع می‏کند، دوتاست .  ن)امورمعنوی مانند:روزه،نمازشب ...                                 

سبک زندگی مومنان درنهج البلاغه(2)

 

      6)راضى به رضاى خدا و تسلیم در برابر اراده الهی «نُزِّلَتْ أَنْفُسُهُمْ مِنْهُمْ فِی الْبَلاَءِ کَالَّتِی نُزِّلَتْ فِی الرَّخَاءِ»آنان از مصيبتها و سختيها همانگونه استقبال مى كنند كه از آسايش و فراوانى نعمت.( نحوه رضایت وتسلیم امرالهی  الراضى بقضاء الله كالميت بين يدى الغسال يقلبه كيف يشاء.)                                                                                                                     عمار ياسر و رضاى الهى :عمار ياسردر جنگ صفين، در سن 94 سالگى به شهادت رسيد. عمار كمى پيش از شهادت، روزى از صف لشكر خارج و در مقابل لشكر دشمن ايستاد و گفت: اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنِّي لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رِضَاكَ فِي أَنْ أَقْذِفَ بِنَفْسِي فِي هَذَا الْبَحْرِ لَفَعَلْتُ.بار خدايا! تو مى دانى كه اگر بدانم رضاى تو، در اين است كه خود را به اين دريا «رودخانه فرات» بيفكنم خواهم افكند. اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنِّي لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ رِضَاكَ أَنْ أَضَعَ ظُبَةَ سَيَفِي فِي بَطْنِي ثُمَّ أَنْحَنِيَ عَلَيْهَا حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ ظَهْرِي لَفَعَلْتُ. پروردگارا! اگر بدانم خشنودى تو، در اين است كه نوك شمشيرم را بر شكمم نهاده و بر آن خم شوم تا از پشتم بيرون آيد، خواهم نمود. اللَّهُمَّ وَ إِنِّي أَعْلَمُ مِمَّا أَعَلَمْتَنِي أَنِّي لَا أَعْمَلُ الْيَوْمِ عَمَلًا هُوَ أَرْضَى لَكَ مِنْ جِهَادِ هَؤُلَاءِ الْقَاسِطِينَ وَ لَوْ أَعْلَمُ الْيَوْمَ عَمَلًا أَرْضَى لَكَ مِنْهُ لَفَعَلْتُهُ؛ خدايا! از آنچه را كه به من تعليم نموده اى، مى دانم كه هيچ عملى از من در اين روز كه به رضاى تو نزديكتر باشد از جهاد اين فاسقان، وجود ندارد.                                                              موسى عليه السلام ازخداونددرخواست کرد محبوبترين خلقش وعابدترین بندگانش رابه اونشان دهد ؛ کناردریایی، چشمش به مردىافتادمبتلا به چند بيمارى: جذام، پيسى و زمين گيرى واشتغال  به تسبيح و تقديس پروردگارپس گفت: اى جبرئيل مردى كه از خدا ديدار او را خواستم كجاست؟ جبرئيل گفت همين مرد است. موسى گفت: دوست داشتم، به هنگام ملاقات او را مردى قائم الليل و صائم النهار بيابم! جبرئيل گفت: اين مرد محبوبترين خلق نزد خداست و از هر روزه دار و نمازگزارى عبادتش بيشتر است، هم اكنون ماموريت يافتم كه چشمان او را از او بگيرم، بشنو چه مى گويد. آنگاه جبرئيل به ديدگان او اشاره كرد، ناگهان دو چشمش از حدقه بيرون آمده به صورتش افتاد و آن مرد گفت: خداى من تا زمانى كه خواستى، از اين ديدگان كه نعمت تو بود بهره برم، بهره مند شدم و حال كه از من اين نعمت را سلب نمودى، به خواست تو خشنودم، اما آرزويم را از خود قطع نكردى، آن آرزويى كه سراسر وجودم را در بر گرفته است و جز تجلى ذات تو چيزى را نمى بينم. موسى عليه السلام به آن مرد گفت: اى بنده ى خدا، من مجاب الدعوه ام، اگر دوست دارى خدا را بخوانم تا چشمان از دست رفته را به تو بازگرداند و از بيماريها تو را شفا بخشد؟ گفت: هرگز اين را از خدا نمى خواهم، هر چه را كه او بخواهد نيكوست و در برابر خواسته و مطلوب او خواسته اى ندارم! موسى عليه السلام گفت: شنيدم كه مى گفتى يا بار يا وصول، آن مهربانى و پيوندى كه از خدا به تو رسيده چيست؟ گفت: از آن مهربانى و پيوند چه بهتر است كه در اين روستا، كسى جز من او را نشناخته، يا او را عبادت نكرده است. يعنى خدا خود را به من شناسانده است و هر كه خدا را به حقيقت شناخت، تمام نعمتها و خيرها كه در راس آنها نعمت شناخت اوست به وى رسيده است.
موسى عليه السلام در حالى كه به راه خود ادامه مى داد، با تعجب گفت: اين مرد از همه مردم دنيا، عبادتش بيشتر و به خدا نزديكتر است.                                                                                                                                            7)«آفریدگار در روح و جانشان بزرگ جلوه کرده، به همین دلیل غیر او در چشمانشان کوچک است عَظُمَ الْخَالِقُ فِی أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَادُونَهُ فِی أَعْیُنِهِمْ»                                                                                 آشنای بادریا قطره­ آب در نظرش ناچیزاست و کسی که با خورشید آشناست یک شمع کوچک در نظرش ناچیزاست مصداق بارز این معنا خود امیر مؤمنان علیه السلام درجریان اشعث بن قیس است که امیرالمومنین(علیه السلام) مى فرماید : «وَاللهِ لَوْ أُعْطیتُ الاْقالیمُ السَّبْعَةِ بِما تَحْتَ أفْلاکِها عَلى أنْ أعصِى اللهَ فى نَمْلَة أسْلُبُها جُلْبُ شَعیرَة ما فَعَلْتُهُ» (نهج البلاغه، خطبه 224)

        راههاي درك عظمت خداوند: تفكر در آثار عظمت خدا يكي از راه‌های درك عظمت الهی است.                                   امام باقر علیه السلام می فرماید: إِيَّاكمْ وَالتَّفَكُرَ فِي اللهِ وَلَكِنْ إِذَا أَرَدْتُمْ أَنْ تَنْظُرُوا إِلَي عَظَمَتِهِ فَانْظُرُوا إِلَي عَظِيمِ خَلْقِه؛(کافی، ج1، ص93، ح7)  از تفكر درباره خدا بپرهيزيد، ولي اگر خواستيد در عظمت خدا بينديشيد، به عظمت آفريدگانش بنگريد؛ لذادرقرآن کریم حدود ۷۵۰ آیه در زمینه خداشناسی از راه توجه به پدیده های طبیعی به چشم می خورد:أَفَلا يَنظُرُونَ إِلَى الإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَت * وَإِلَى السَّمَاء كَيْفَ رُفِعَت * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَت * وَإِلَى الأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَت؛»(غاشیه / 17ـ20.) وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ(ذاریات  20و21)؛«سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ » (فصلت/53) وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ(روم/21)وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ(22)وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ(23) وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ(روم/24)وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ(فصلت/39) اِنَّ فی خَلقِ السَّموتِ والاَرضِ واختِلفِ الَّیلِ والنَّهارِ والفُلكِ الَّتی تَجری فِی البَحرِ بِما یَنفَعُ النّاسَ وما اَنزَلَ اللّهُ مِنَ السَّماءِ مِن ماءٍ فَاَحیا بِهِ الاَرضَ بَعدَ مَوتِها وبَثَّ فیها مِن كُلِّ دابَّةٍ وتَصریفِ الرِّیحِ والسَّحابِ المُسَخَّرِ بَینَ السَّماءِ والاَرضِ لاءیتٍ لِقَومٍ یَعقِلون (بقره/164)                                                                                                                                                              در اصول کافی حدیثی هست که فرمود:خانمی عطر فروش بنام زینب عطاره به خانه پیغمبراکرم ( صلی الله علیه و آله) می آمد ؛یک روز که حضرت به منزل تشریف آوردند، بوی عطر استشمام کردند و پی بردند که زینب عطاره این جاست . به او فرمودند: «مهما اتینا طابت بیوتنا» شما هر وقت خانه ما می آیی خانه ما خوش بو می شود . او که خانم مؤدبی بود، عرض کرد: یا رسول الله بوی شما از عطر من خوش بوتر است . خانه شما به واسطه عطر شما خوش بو است  سپس عرض کرد: یا رسول الله من امروز برای عطر فروشی خدمت شما نیامده ام، کار دیگری دارم . حضرت فرمودند: چه کار داری؟ او گفت: آمده ام از شما بپرسم چگونه می توانم عظمت خدا را درک کنم؟ پیغمبر اکرم ( صلی الله علیه و آله) به زینب عطاره فرمودند: کره زمین با این عظمتش نسبت به آسمان اول «حلقة ملقاة فی فلات » و آسمان اول نسبت به آسمان دوم «حلقة ملقاة فی فلات » است . همین طور تا برسد به آسمان هفتم                                               ازبلال حبشی نقل شده است یک شب رسول خداتا سپیده دم به مناجات ایستادو گریست موقع نمازصبح خدمت حضرت شرفیاب شدیم علت گریه حضرت راجویاشدم ؛ فرمود:آیات تکان دهنده ای بر من نازل شده،آنگاه آیات ۱۹۰ تا ۱۹۵ سوره آل عمران راتلاوت فرمود:«ان فی خلق السموات والارض واختلاف اللیل والنهارلایات لاولی الالباب»        

سبک زندگی مومنان درنهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم

وظایف مومنان ازنظر نهج البلاغه

یاسبک زندگی مومنان

بابررسی « خطبه همام»درنهج البلاغه(خطبه 193)

1) «مَنْطِقُهُمُ الصَّوَابُ»تلاش دراصلاح زبان بعنوان نخستین گام در خودسازى                                         

ازآنجایی که نخستین گام در خودسازى و تربیت انسانهاست اصلاح زبان است ،اولین سبک زندگی متقیان ومومنان را «مَنْطِقُهُمُ الصَّوَابُ»بیان فرمود؛ زبانى که بیشترین گناهان کبیره با آن انجام مى شود و بهترین عبادات به وسیله آن صورت مى گیرد ؛عضوی که اگر اصلاح شود، همه وجود انسان رو به صلاح مى رود و اگر فاسد شود، همه رو به ویرانى مى گذارند.به همین دلیل، سالکان طریق الى الله معتقدند که اوّلین گام در اصلاح خویشتن، اصلاح زبان است که اصلاح آن مایه اصلاح سایر ارکان است. «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَقُولُوا قَوْلا سَدِیداً * یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمَالَکُمْ وَیَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ»(احزاب/70)                                                                                                                                    

      امام باقر(علیه السلام) : «إنَّ هذَا اللِّسانَ مِفْتاحُ کُلّ خَیْر وَ شَرٍّ فَیَنْبَغى لِلْمُؤْمِنِ اَنْ یَخْتِمَ عَلى لِسانِهِ کَما یَخْتِمُ عَلى ذَهَبِهِ وَ فِضَتِهِ »( تحف العقول،ص 218)

 الهي قمشه‏اي:                                                                                                                                                                 نخستين وصف خوبان راستگويي است                     نکو بشنو که اين وصف نکويي است‏                                                     کسي را کاين نکويي، در زبان است                          ز هر نيکويي اندر وي، نشان است‏                                                             

      2)وَ مَلْبَسُهُمُ الاِقْتِصَادُ؛میانه روی واعتدال  درزندگی،درهمه شئونات

اعتدال در عبادت، در راه رفتن: «و اقصد فی مشیک »  (لقمان/19؛درانفاق«وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذلِكَ قَوَامًا (فرقان،67) درسخن گفتن« وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سبيلاً»(اسراء، 110)...

امیرالمؤمنین(ع ) :«ما عالَ مَنِ اقْتَصَدَ»(حکمت 134) آن کس که میانه روى را پیشه کند هرگز تنگدست نمى شود».

 

     3)مَشيُهُمُ التَّواضُعُ؛ راه رفتن و رفتارشان متواضعانه است                                                                                   اعتَبِروا بِما کانَ مِن فِعلِ اللهِ بِابليسَ اِذا اَحبَطَ عَمَلَهُ الطَّويلَ وَ جَهدَهُ الجَهيدَوَكَانَ قَدْ عَبَدَ اللهَ سِتَّةَ آلاَفِ سَنَة، لاَ يُدْرَى أمِنْ سِنِي الدُّنْيَا أَمْ مِنْ سِنِي الاْخِرَةِ، عَنْ كِبْرِ سَاعَة وَاحِدَة.(نهج‌البلاغه، خطبه ،قاصعه162)                                         امام صادق (ع) :إِنَّ فِى السَّماءِ مَلَكَينِ مُوَكَّلَينِ بِالعِبادِ، فَمَن تَواضَعَ لِلّهِ رَفَعاهُ وَمَن تَكَبَّرَ وَضَعاهُ؛(كافى، ج2، ص122، ح2)

الهي قمشه‏اي:

هم آنان، در لباس اقتصادند                  به هر کاري، قرين عدل و دادند

به هر کار از ره پرهيز کاري                       نگه‏دار اعتدال از هوشياري‏                                                                                                     چو آن پاکان، همه تقوي خصالند             به هر رفتار، زيبا ز اعتدالند

      4)غَضُّوا أَبْصَارَهُمْ عَمَّا حَرَّمَ اللّهُ عَلَیْهِمْ ؛ سر را به زیر انداخته  و ازمحرمات الهی چشم پوشی می کنند. پیامبراکرم(ص):اَلَّنَظَرُ سَهمُ مَسموُمٌ مِن سِهامِ اِبلیسَ فَمَن تَرَکَها خَوفاً مِنَ اللهِ اَعطاهُ اللهُ ایماناً یَجِد حَلاوَتهُ فی قَلبِهِ

      5) وَ وَقَفَوا أَسْمَاعَهُمْ عَلَى الْعِلْمِ النَّافِعِ لَهُمْ »    امام كاظم(علیه السلام) می‌فرماید: «وَجَدْتُ عِلْمَ النَّاسِ فِی أَرْبَعٍ؛ أَوَّلُهَا أَنْ تَعْرِفَ رَبَّكَ (خداشناسی) وَ الثَّانِیَةُ أَنْ تَعْرِفَ مَا صَنَعَ بِكَ(خودشناسی) وَ الثَّالِثَةُ أَنْ تَعْرِفَ مَا أَرَادَ مِنْكَ(وظیفه شناسی)وَ الرَّابِعَةُ أَنْ تَعْرِفَ مَا یُخْرِجُكَ مِنْ دِینِكَ (آسیب شناسی)         دخل رسول اللّه(ص) المسجد فاذا جماعة قد اطافوا برجلٍ فقال: ما هذا؟ فقيل: علّامة. قال(ص) : و ما العلّامة؟ قالوا: اعلم النّاس بانساب العرب و وقايعها و ايّام الجاهليّة و بالاشعار و العربيّة. فقال: ذاكَ عِلْمٌ لايَضُرُّ مَنْ جَهِلَه وَ لايَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ  اِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ: آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أوْ فَريضَةٌ عادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قائِمَةٌ وَ ما خَلاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ»

خاستگاه اشرافی گری درنهج البلاغه (8)

عوامل تجمل
1ـ مُترفين
مرفّهين بي‏درد، با لباسهاي متنوع و رنگارنگ و ساختمانهاي مجلّل و اتومبيلهاي آخرين مدل و آنچناني در جامعه حاضر شده، به فساد پرداخته و زمينه سقوط معنوي و ارزشي جامعه را فراهم مي‏آورند.خداوند مي‏فرمايد:
«و اِذا اَرَدْنا اَنْ نُهْلِكَ قَريَةً اَمَرْنا مُتْرَفيها فَفَسَقُوا فيها»( اسراء، آيه16)
 و چون بخواهيم قريه‏اي را هلاك كنيم ثروتمندانش را فرمان دهيم تا در آنجا تبهكاري كنند.

2 ـ رهبران فكري و اجتماعي جامعه
از آنجا كه روشهاي رفتاري و گفتاري مسؤولان جامعه ـ بويژه رهبران فكري و معنوي ـ درشكل‏گيري ارزشهاو ضد ارزشهاي اجتماعي تأثير مستقيم دارد، روي‏آوري آنها به تشريفات و بهره‏وري بيش از حد از زيبايي‏هاي دنيوي، موجب روحيه «تجمل‏گرايي» در بين توده مردم مي‏شود. زيرا به فرموده اميرالمؤمنين علي(ع):«الناس‏بأُمَرائهم‏اَشبه‏مِن آبائهم.»( تحف‏العقول، ص20)
 مشابهت مردم با اميران و زمامداران خود بيش از شباهتي است كه به پدران خود دارند.
امام باقر عليه‏السلام در خصوص شيوه حكومتي علي(ع) مي‏فرمايد:
«و لَقَد وَلِيَ (عليُّ) خَمسُ ِسنين، ما وَضَع آجرةً علي آجرةٍ و لا لِبْنةً علي لبنةٍ ولَا أَقْطَعَ قَطِیعَةً وَ لَا أَوْرَثَ بَیْضَاءَ وَ لَا حَمْرَاءَ إِلَّا سَبْعَمِائَةِ دِرْهَمٍ فَضَلَتْ مِنْ عَطَایَاهُ أَرَادَ أَنْ یَبْتَاعَ لِأَهْلِهِ بِهَا خَادِماً  (امالي‏صدوق، ص250.)
علي عليه‏السلام پنج سال زمـامداري كـــرد و درآن مـــدت [بــراي خــود] آجري روي آجــري ننـهـاد؛ خشـتـي را روي خشـت نـگـذاشـت،[ ساخـتـمانـي بـراي خود نساخت ] گـلـه گـوسفـنـدي تـهيـه نـكرد و هـيـچ چـيز [از مال دنيا ]به ارث نگذاشت.
اگر اين سيره حكومتي در نظام اسلامي مورد توجه و اهتمام بعضي از مسؤولان قرار گيرد و در دوران قبول مسؤوليت از ساختمان سازيهاي غيرمتعارف و خلاف انتظار و راه‏اندازي مزارع و كارگاههاي شخصي، اجتناب كنند، بسياري از توقّعات و نارضايتي‏هاي مردمي كاهش مي‏يابد و يقين مي‏كنند كه در نظام اسلامي، عدالت اجتماعي در بين همه اقشار جامعه حكمفرماست.
علي (ع) مي‏فرمايد:«اِنّ اللّهَ‏تعالي فَرَضَ عَلي اَئمةِ‏العَدلِ اَنْ يُقَدّرُوا اَنْفُسهمْ بِضَعْفة‏النّاس كَيلا يَتَبَيّغَ بِالفَقير فَقَره»( نهج‏البلاغه، خطبه209) خداوند بر پيشوايان عادل واجب كرده است كه زندگي خود را با طبقه ضعيف تطبيق دهند كه رنج فقر، مستمندان را ناراحت نكند.
3)رسانه های گروهی
همانطور كه حضرت امام خميني(قده) فرمودند: صدا و سيما «دانشگاه» است. در همه خانه‏ها حضور دارد و در شكل‏دهي به شيوه‏هاي رفتاري فردي و اجتماعي افراد جامعه و بينندگان، اثر مستقيم دارد، از اين‏رو بايد در انتخاب سوژه‏ها، الفاظ و القاب، دكورها، گريم و محل اجرا، عنايت كامل كند. پخش سريالهاي متنوع در قالب دكورهاي تجملي و مبلمانها و لباسهاي جذاب و گاهي نامناسب هنرپيشه‏ها، تبليغات بازرگاني و تجارتي در مورد كالاهاي لوكس و غيرضروري، زمينه‏ساز صدور فرهنگ تجمل‏گرايي به همه جا حتي روستاها و نقاط سالم فرهنگي و مذهبي است. در مناسبتهاي مختلف، مصاحبه شوندگان بعضا زنان و مرداني نيستند كه بتوانند الگوي يك انسان صالح و وارسته باشند. دختران و پسران جوان و نوجواني كه شاهد اين نوع افراد هستند، ناخودآگاه در انتخاب روش و گزينش لباس و نحوه حرف‏زدن از آنها پيروي مي‏كنند و زندگي موفق و شيرين را در بي‏قيدي و يا بي‏اعتقادي مي‏بينند. فرهنگ حجاب در قالب چادر يا حجاب در قالب مانتو، از طريق تلويزيون توسعه مي‏يابد و مسؤولان صدا و سيما هستند كه با برنامه‏ريزي و انتخاب مُجريان مكتبي، رسالتي بس خطير در پاكسازي جامعه از فرهنگ‏طاغوت‏وگرايش‏به‏ابتذال،برعهده دارند.

آثار تجمّل گرايي
1ـ غفلت از ياد خدا
افراط در تجمّل و دلگرمي بيش از حدّ به زخارف مادي، موجب قساوت قلب مي‏شود و درنتيجه‏تمامي‏روزنه‏هاي ورود «يادخدا» مسدود شده و خدا فراموشي بر انسان عارض مي‏شود.
2ـ فاصله گرفتن از توده مردم
3ـ بی اثری شدن مواعظ مسؤولين براي مردم
امام صادق عليه‏السلام مي‏فرمايد:
«اِنَّ العالِم اذا لمْ‏يَعْمَل بِعِلْمِه زَلَّتْ موعظتُه عَنِ القُلُوبِ كما يَزِلُّ المَطَرُ عَنِ‏الصَّفا»( اصول كافي، ج1، ص44.)                   هر گاه كه عالم به علم خود عمل نكند موعظه‏اش از دلها لغزيده و فرو افتد همانگونه كه باران از روي سنگ صاف فرو افتد
4ـ پوچي و بي‏هدفي در زندگي
رسول گرامي اسلام(ص) مي‏فرمايد:
«مَنْ اَتْبَعَ بَصَرهُ بِما في اَيدي النّاسِ طالَ هَمُّهُ وَ لَمْ‏يَشْفِ غيظُهُ».( تفسير صافي، ص350.)
 كسي كه چشم خود را براي نگاه كردن به اموال و ثروت ديگران بگشايد، اندوهش طولاني خواهد شد و خشمش هرگز شفا نمي‏يابد.
5ـ روي آوري به درآمدهاي نامشروع
علاقه افراطي به بهره‏وري از مظاهر مادي و چشم و هم چشميهاي نا معقول زن و مرد، بتدريج مرد را به انحراف و روي‏آوري به درآمدهاي نامشروع (رشوه گيري، اختلاس) و چند شغلي وادار مي‏كند. غافل از اينكه چند شغلي مرد كه روشنايي بخش خانه و مايه اميد و نظم افراد خانواده است، پيامدهاي رواني نامطلوب بر اخلاق و رفتار خود و همسر و فرزندانش دارد. او شب كه دير به خانه مي‏آيد با اعصابي خسته و روحيه‏اي افسرده، عشق به همنشيني با فرزندان را در خود از بين برده است. فرزندي كه چشم انتظار پدر بوده تا ساعتي در كنار او نشسته و درد دل كند، اميدش به نااميدي تبديل شده و بتدريج پيوند عاطفي او با پدر به سستي مي‏گرايد.
و نيز از طرفي پول حرام اثر منفي خود را بر روح افراد خانواده گذارده، بي‏ايماني، بي‏قيدي و بي‏ارادگي را برايشان به ارمغان مي‏آورد.
والسلام

 محمدحسین منتظری

خاستگاه اشرافی گری درنهج البلاغه (7)

آثار ساده‌زیستی مسئولان

1-هم‌دردی با محروماناگر مسئولان سبک زندگی ساده را برگزینند، درد و رنج محرومان را بهتر لمس خواهند کرد. از این رو

2-ترویج فرهنگ دینیساده‌زیستی مسئولان، موجب می‌شود که فرهنگ معنویت در بین مردم گسترش یابد و مردم از فرو غلطیدن در دام حرص و طمع نجات یابند.

3-جلب محبت مردم  ساده‌زیستی مسئولان قلوب مردم را به سوی آنان جلب کرده و آرامش روحی را به جامعه تزریق می‌کند. به همین دلیل است که در طول تاریخ، عالمان دینی که چونان مردم زندگی ساده و بی‌تکلفی داشتند مورد عنایت و محبت مردم بودند  

4-امنیت روانی و آرامش اجتماعی  زهد، قناعت و دل‌بریدن از مواهب دنیوی و پی بردن به حقیقت زندگی مادی‌گرایانه، ریشه‌های تعارضات درونی و بیرونی بین انسان‌ها را برطرف می‌کند. به همین دلیل، ترویج فرهنگ ساده‌زیستی در جامعه و الزام مسئولان به چنین رفتاری، آرامش خاطر و دوری از نزاع را در بین مردم پدیدار ساخته و امنیت روانی را که از عوامل ثبات و پایداری یک اجتماع انسانی است، برقرار می‌سازد.

5-تقویت عزت و اقتدار جامعه تاریخ چه بسیار ملت‌ها و حکومت‌هایی را به خود دیده که به‌خاطر روحیه‌ی تجمل‌گرایانه‌ی سران و مردمانش تن به قراردادهای ذلت‌بار داده و استقلال مملکتی را به پای لذت‌های زودگذر قربانی گرده‌اند! اگر جامعه‌ای به حالت زهد و قناعت برسد و در برابر فشارها مقاومت کند و به‌خاطر برخوردار شدن از مواهب زودگذر دنیایی، عزت و استقلال خود را از دست ندهد، به آنچه که خود دارد، اکتفا می‌کند و با تلاش و کوشش سعی می‌کند که موقعیت‌های بهتری را به دست آورد.

6-رشد تولیدملی و اشتغال‌زایی منابع جامعه یا برای تولید کالا و یا برای خدمات مصرفی به کار گرفته می‌شود. اگر بخواهیم منابع بیشتری به تولید اختصاص دهیم، بایستی از بخش خدمات مصرفی بکاهیم تا پس‌انداز صورت گیرد. زهد و قناعت مسئولان و به‌تبع آن مردم، مصرف را کاهش و پس‌انداز را در جامعه افزایش می‌دهد.

7-ساده‌زیستی و تثبیت حکومت یکی از وظایف مسئولان، تثبیت موقعیت حکومت دینی است؛ رفتار زاهدانه و ساده‌زیستی مسئولان، بزرگ‌ترین عامل تثبیت حکومت خواهد بود.  

8-پایداری و شجاعت در دفاع از حق در مقابل باطل       امام خمینی (ره):«اگر بخواهید بی‌خوف و هراس در مقابل باطل بایستید و از حق دفاع کنید و ابرقدرتان و سلاح های پیشرفته آنان و شیاطین و توطئه‌های آنان در روح شما اثر نگذارد و شما را از میدان بدر نکند، خود را به ساده‌زیستی عادت دهید و از تعلق قلب به مال و منال و جاه و مقام بپرهیزید.

9-ساده‌زیستی منشأ خدمات بزرگامام خمینی (ره):«مردان بزرگ، که خدمت‌های بزرگ برای ملّت‌های خود کرده‌اند، اکثر ساده‌زیست و بی‌علاقه به زخارف دنیا بوده‌اند»

آثار تجمل‌گرایی مسئولان

اگر ساده‌زیستی مسئولان به‌خاطر آثار فوق‌العاده‌ای که دارد یک ضرورت غیرقابل‌انکار است، تجمل‌گرایی آنان نیز چونان سمّ مهلکی است که دوری کردن از آن ضرورتی تامّ و تمام دارد. گوشه‌ای از آثار مخرب تجمل‌گرایی مسئولان به قرار زیر است:

1-گسترش فساد. مسئول حکومتیِ تجمل‌گرا برای دستیابی به خواسته‌های روزافزون خود، به انواع شیوه‌های نامشروع مانند اختلاس و خیانت روی می‌آورد و مردمی هم که شاهد چنین رفتارهایی هستند، برای اینکه از قافله‌ی دنیاداری و دنیاخواهی عقب نمانند، به هر فسادی تن می‌دهند.امام خمینی (ره) با درک صحیح از همین واقعه می‌فرماید: «این خوی کاخ‌نشینی اسباب این می‌شود که انحطاط اخلاقی پیدا شود. اکثر این خوی‌های فاسد، از طبقه‌ی مرفه به مردم دیگر صادر شده است.»

2-سقوط و نابودی اسراء، آیه‌  16.

3-انحطاط اخلاقیامام خمینی (ره): «با زندگانی اشرافی و مصرفی نمی‌توان ارزش‌‌‌‌‌های انسانی‌اسلامی را حفظ کرد.                                                                                                 4 -رواج اسراف‌گرایی در جامعه و شکاف طبقاتی  «فلان مسئول اگر اهل تجمل و اشرافی‌گری باشد، مردم را به سمت اشرافی‌گری و به سمت اسراف سوق خواهد داد.»( در میدان آزادی سنندج‌ - 1388/02/22)                                             5-اشرافی‌گری مسئولان؛ فرصت سوزی و تغییر ارزش‌ها                                                        حضرت امام خمینی رحمت‌الله علیه: «آنهایی که در خانه‌های مجلل، راحت و بی‌درد آرمیده‌اند و فارغ از همه رنج‌ها و مصیبت‌های جانفرسای ستون محکم انقلاب و پابرهنه‌های محروم، تنها ناظر حوادث بوده‌اند و حتی از دور هم دستی بر آتش نگرفته‌اند، نباید به مسئولیت‌های کلیدی تکیه کنند که اگر به آنجا راه پیدا کنند، چه بسا انقلاب را یکشبه بفروشند...»( صحیفه امام(ره) ج 20 ص 333)                                           6)زندگی اشرافی و انحراف از مسیر حق   «امروز در جمهوري اسلامي، اگر ما احساس بکنيم که زندگي به سمت اشرافي‌گري مي‌رود، بلا شک اين يک انحراف است؛ برو و برگرد ندارد.                     ایشان در جایی دیگر مي‌فرمايند: «برادران، نمي‌شود ما در زندگي مادي مثل حيوان بچريم و بغلتيم و بخواهيم مردم به ما به شکل يک اسوه نگاه کنند؛ مردمي که خيلي شان از اوليات زندگي محرومند،... من و شما، همان طلبه يا معلم پيش از انقلابيم. اما حالا مثل عروسي اشرافي، عروسي بگيريم؟ مثل خانه اشراف، خانه درست کنيم... نه ما هم مترفين مي‌شويم.»( در دیدار کارگزاران نظام - 1370/05/23)                                                 7)-برداشت‌های نامشروع، مستمسکی برای دشمنان علیه نظام اسلامی است                      8) ریشه‌کن کردن تجمل‌گرایی و برخورد با فساد اقتصادی در جامعه از حرف تا عمل «ما اگر بخواهیم تجمل و اشرافی‌گری و اسراف و زیاده‌روی را - که واقعاً بلای بزرگی است - از جامعه‌مان ریشه‌کن کنیم، با حرف و گفتن نمی‌شود؛ که از یک طرف بگوئیم و از طرف دیگر مردم نگاه کنند و ببینند عمل‌مان جور دیگر است! باید عمل کنیم. عمل ما بایستی مؤید و دلیل و شاهد بر حرف‌های ما باشد تا اینکه اثر بکند.»( بیانات در دیدار رئیس‌جمهوری و اعضای هیأت دولت - ۱۳۸۷/۰۶/۰۲)

 

خاستگاه اشرافی گری درنهج البلاغه (6)

مقام معظم رهبری:

... جلوی اشرافی‌گری باید گرفته بشود؛ اشرافی‌گری بلای کشور است. وقتی اشرافی‌گری در قلّه‌های جامعه به‌وجود آمد، سرریز خواهد شد به بدنه؛ [آن‌وقت‌] شما می‌بینید فلان خانواده‌ای که وضع معیشتی خوبی هم ندارد، وقتی میخواهد پسرش را داماد کند یا دخترش را عروس کند یا فرض کنید مهمانی بگیرد، مجبور است به سبک اشرافی حرکت بکند. وقتی اشرافی‌گری فرهنگ شد، میشود این. جلوی اشرافی‌گری باید گرفته بشود. رفتار مسئولین، گفتار مسئولین، تعالیمی که میدهند، باید ضدّ این جهت اشرافی‌گری باشد؛ کمااینکه اسلام این‌جوری است.۱۳۹۵/۰۵/۱۱

ملت ما قرنهاى متمادى خوى اشرافيگرى را، استبداد و ديكتاتورى را در حاكمان نابحق اين كشور تجربه كرده و دوران جمهورى اسلامى ديگر نميتواند اينجور باشد.۱۳۸۸/۰۷/۱۴

از جمله چیزهایى که روند حرکت به سمت عدالت را در جامعه کند مى‌کند، نمود اشرافیگرى در مسوولان بالاى کشور است.۱۳۸۰/۰۶/۰۵

     اميرالمومنين در نهج البلاغه، روي همه موضوعات مهم اسلامي تكيه كرده، اما روي چند موضوع خيلي به طور واضح تكيه كرده. برجسته تر، كامل تر، مبسوط تر تكيه شده. يك موضوع، موضوع دنيا و زهددردنيا و بي رغبتي به حطام دنيا و متاع دنيا، اين يكي ازموضوعاتي است كه شما اگر نهج البلاغه راباز كنيد،چندصفحه اش را بخواهيد مطالعه كنيد ممكن نيست كه به اين موضوع برخورد نكنيد. و علي عليه السلام نسبت به دنيا وحقيركردن دنيا،تحقيردنيا، بيانات عجيب وبه يادماندني وكوبنده اي دارد. ..پس زهد به معناي ترك فعاليت و بريدن از جامعه و مردم نيست. حالاپس به چه معناست؟ به معناي غرق نشدن در شهوت ها و هوس هاي دنيا، به معناي جدي نگرفتن لذت هاي دنيوي است، به معناي قرباني نكردن هدف هاي انقلابي و اصيل و سازنده اسلام در پيش پاي قدرت طلبي ها و انگيزه ها و خودخواهي ها و دنياطلبي ها. و اين درد بزرگ جامعه اسلامي در روزگاري بوده كه اميرالمومنين به حكومت و خلافت رسيده و لذا اميرالمومنين در نهج البلاغه روي اين نكته تكيه كرده اند.13/2/59
فرهنگ جاهلیتِ اشرافی گری و حقوق های نجومی

فرهنگ جاهلیتِ اشرافی گری به جامعه سرریز خواهد کرد و کشور را در معرض تهدید قرار خواهد داد. اما آنچه که می تواند جلوی این تهدید را بگیرد، براساس فرمایش مولا علی(ع) مطالبه مردم و افکارعمومی از مسئولان برای پیگیری و برخورد قاطع با غاصبان اموال عمومی و ثروت های بادآورده از جمله حقوق های نجومی، و مقاومت مردم بر این مطالبه خود است.

 اگر می خواهیم دچار سرنوشت اشرافی گری بعد از رحلت پیامبر نشویم، باید هشدارهای رهبر معظم انقلاب را جدی بگیریم، رهبر معظم انقلاب در سخنرانی اخیرشان به مسئولان هشدار دادند: « جلوی این فسادها و این زیاده خواهی ها و زیاده خوری ها و این حقوق های گزاف را بگیرید، بایستی فراگیر و دنبال شود، باید رها نشود.جلوی اشرافی گری باید گرفته بشود- 11 / 5 / 95.

 

خاستگاه اشرافی گری درنهج البلاغه (5)

اماراهکارهای مقابله بااشرافیگری

1)توجه به زیانهای اشرافیگری برای مسئولین نظام:

اولین زیان اشرافیگری بدبینی مردم نسبت به نظام اسلامی بلکه اسلام  است.                 دوم:اشرافی‎گری آفت ولایت‎پذیری است کافی است نگاهی به ولایت گریزی افرادی مانندطلحه وزبیرکنیم وعلت یابی کنیم:                                                                                                 درخطبه 8 نهج البلاغه چرازبیرتاحدی پیش می رودکه «يَزْعُمُ أَنَّهُ قَدْ بَايَعَ بِيَدِهِ وَ لَمْ يُبَايِعْ بِقَلْبِهِ ... »       

2)برخوردبااشرافیگری وروحیه تجمل پرستی                                                                       فریاد پرطنین علی(ع) علیه تجمّل پرستی و اشرافی گری، کمتر از مبارزه مستمر و خستگی ناپذیر آن حضرت با ظلم و بی عدالتی نیست                                                                                                                 نمونه هایی از مبارزه جدّی و سرسختانه امام علی(ع) با مسرفان، مترفان و اشرافیان:                                                                                                 1)برخورد قاطع با مسئولان و کارگزاران حکومتی                                                                      

درنگاه امام حتی نشست وبرخاست بامتمولین مذموم است

أَمَّا بَعْدُ يَا ابْنَ حُنَيْفٍ فَقَدْ بَلَغَنِي أَنَّ رَجُلًا مِنْ فِتْيَةِ أَهْلِ الْبَصْرَةِ دَعَاكَ إِلَى مَأْدُبَةٍ فَأَسْرَعْتَ إِلَيْهَا تُسْتَطَابُ لَكَ الْأَلْوَانُ وَ تُنْقَلُ إِلَيْكَ الْجِفَانُ وَ مَا ظَنَنْتُ أَنَّكَ تُجِيبُ إِلَى طَعَامِ قَوْمٍ عَائِلُهُمْ مَجْفُوٌّ وَ غَنِيُّهُمْ مَدْعُوٌّ فَانْظُرْ إِلَى مَا تَقْضَمُهُ مِنْ هَذَا الْمَقْضَمِ فَمَا اشْتَبَهَ عَلَيْكَ عِلْمُهُ فَالْفِظْهُ وَ مَا أَيْقَنْتَ بِطِيبِ وُجُوهِهِ فَنَلْ مِنْهُ

 

أَلَا وَ إِنَّ لِكُلِّ مَأْمُومٍ إِمَاماً يَقْتَدِي بِهِ وَ يَسْتَضِي‏ءُ بِنُورِ عِلْمِهِ أَلَا وَ إِنَّ إِمَامَكُمْ قَدِ اكْتَفَى مِنْ دُنْيَاهُ بِطِمْرَيْهِ وَ مِنْ طُعْمِهِ بِقُرْصَيْهِ أَلَا وَ إِنَّكُمْ لَا تَقْدِرُونَ عَلَى ذَلِكَ وَ لَكِنْ أَعِينُونِي بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ وَ عِفَّةٍ وَ سَدَادٍ

 فَوَاللَّهِ مَا كَنَزْتُ مِنْ دُنْيَاكُمْ تِبْراً وَ لَا ادَّخَرْتُ مِنْ غَنَائِمِهَا وَفْراً وَ لَا أَعْدَدْتُ لِبَالِي ثَوْبِي طِمْراً وَ لَا حُزْتُ مِنْ أَرْضِهَا شِبْراً وَ لَا أَخَذْتُ مِنْهُ إِلَّا كَقُوتِ أَتَانٍ دَبِرَةٍ

وَ لَهِيَ فِي عَيْنِي أَوْهَى وَ أَوْهَنُ مِنْ عَفْصَةٍ مَقِرَةٍ

بَلَى كَانَتْ فِي أَيْدِينَا فَدَكٌ مِنْ كُلِّ مَا أَظَلَّتْهُ السَّمَاءُ فَشَحَّتْ عَلَيْهَا نُفُوسُ قَوْمٍ وَ سَخَتْ عَنْهَا نُفُوسُ قَوْمٍ آخَرِينَ وَ نِعْمَ الْحَكَمُ اللَّهُ وَ مَا أَصْنَعُ بِفَدَكٍ وَ غَيْرِ فَدَكٍ وَ النَّفْسُ مَظَانُّهَا فِي غَدٍ جَدَثٌ تَنْقَطِعُ فِي ظُلْمَتِهِ آثَارُهَا وَ تَغِيبُ أَخْبَارُهَا وَ حُفْرَةٌ لَوْ زِيدَ فِي فُسْحَتِهَا وَ أَوْسَعَتْ يَدَا حَافِرِهَا لَأَضْغَطَهَا الْحَجَرُ وَ الْمَدَرُ وَ سَدَّ فُرَجَهَا التُّرَابُ الْمُتَرَاكِمُ

2- مبارزه بانفس اماره

 وَ إِنَّمَا هِيَ نَفْسِي أَرُوضُهَا بِالتَّقْوَى لِتَأْتِيَ آمِنَةً يَوْمَ الْخَوْفِ الْأَكْبَرِ وَ تَثْبُتَ عَلَى جَوَانِبِ الْمَزْلَقِ وَ لَوْ شِئْتُ لَاهْتَدَيْتُ الطَّرِيقَ إِلَى مُصَفَّى هَذَا الْعَسَلِ وَ لُبَابِ هَذَا الْقَمْحِ وَ نَسَائِجِ هَذَا الْقَزِّ وَ لَكِنْ هَيْهَاتَ أَنْ يَغْلِبَنِي هَوَايَ وَ يَقُودَنِي جَشَعِي إِلَى تَخَيُّرِ الْأَطْعِمَةِ وَ لَعَلَّ بِالْحِجَازِ أَوْ الْيَمَامَةِ مَنْ لَا طَمَعَ لَهُ فِي الْقُرْصِ وَ لَا عَهْدَ لَهُ بِالشِّبَعِ أَوْ أَبِيتَ مِبْطَاناً وَ حَوْلِي بُطُونٌ غَرْثَى وَ أَكْبَادٌ حَرَّى

 أَوْ أَكُونَ كَمَا قَالَ الْقَائِلُ : وَ حَسْبُكَ دَاءً أَنْ تَبِيتَ بِبِطْنَةٍ * وَ حَوْلَكَ أَكْبَادٌ تَحِنُّ إِلَى الْقِدِّ أَ

... لَأَرُوضَنَّ نَفْسِي رِيَاضَةً تَهِشُّ مَعَهَا إِلَى الْقُرْصِ إِذَا قَدَرْتُ عَلَيْهِ مَطْعُوماً وَ تَقْنَعُ بِالْمِلْحِ مَأْدُوماً وَ لَأَدَعَنَّ مُقْلَتِي كَعَيْنِ مَاءٍ نَضَبَ مَعِينُهَا مُسْتَفْرِغَةً دُمُوعَهَا أَ تَمْتَلِئُ السَّائِمَةُ مِنْ رِعْيِهَا فَتَبْرُكَ وَ تَشْبَعُ الرَّبِيضَةُ مِنْ عُشْبِهَا فَتَرْبِضَ وَ يَأْكُلُ عَلِيٌّ مِنْ زَادِهِ فَيَهْجَعَ قَرَّتْ إِذاً عَيْنُهُ إِذَا اقْتَدَى بَعْدَ السِّنِينَ الْمُتَطَاوِلَةِ بِالْبَهِيمَةِ الْهَامِلَةِ وَ السَّائِمَةِ الْمَرْعِيَّةِ طُوبَى لِنَفْسٍ أَدَّتْ إِلَى رَبِّهَا فَرْضَهَا وَ عَرَكَتْ بِجَنْبِهَا بُؤْسَهَا وَ هَجَرَتْ فِي اللَّيْلِ غُمْضَهَا حَتَّى إِذَا غَلَبَ الْكَرَى عَلَيْهَا افْتَرَشَتْ أَرْضَهَا وَ تَوَسَّدَتْ كَفَّهَا فِي مَعْشَرٍ أَسْهَرَ عُيُونَهُمْ خَوْفُ مَعَادِهِمْ وَ تَجَافَتْ عَنْ مَضَاجِعِهِمْ جُنُوبُهُمْ وَ هَمْهَمَتْ بِذِكْرِ رَبِّهِمْ شِفَاهُهُمْ وَ تَقَشَّعَتْ بِطُولِ اسْتِغْفَارِهِمْ ذُنُوبُهُمْ أُولئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ فَاتَّقِ اللَّهَ يَا ابْنَ حُنَيْفٍ وَ لْتَكْفُفْ أَقْرَاصُكَ لِيَكُونَ مِنَ النَّارِ خَلَاصُكَ

3- توجه به محرومان جامعه

 أَقْنَعُ مِنْ نَفْسِي بِأَنْ يُقَالَ هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ لَا أُشَارِكُهُمْ فِي مَكَارِهِ الدَّهْرِ أَوْ أَكُونَ أُسْوَةً لَهُمْ فِي جُشُوبَةِ الْعَيْشِ فَمَا خُلِقْتُ لِيَشْغَلَنِي أَكْلُ الطَّيِّبَاتِ كَالْبَهِيمَةِ الْمَرْبُوطَةِ هَمُّهَا عَلَفُهَا أَوِ الْمُرْسَلَةِ شُغُلُهَا تَقَمُّمُهَا تَكْتَرِشُ مِنْ أَعْلَافِهَا وَ تَلْهُو عَمَّا يُرَادُ بِهَا أَوْ أُتْرَكَ سُدًى أَوْ أُهْمَلَ عَابِثاً أَوْ أَجُرَّ حَبْلَ الضَّلَالَةِ أَوْ أَعْتَسِفَ طَرِيقَ الْمَتَاهَةِ..

 

 

2)نامه 71:من كتاب له علیه السلام إلى المنذربن الجارود العبدي وخان في بعض ما ولاه من أعماله...أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ صَلاَحَ أَبِيكَ غَرَّنِي مِنْكَ وَ ظَنَنْتُ أَنَّكَ تَتَّبِعُ هَدْيَهُ وَ تَسْلُكُ سَبِيلَهُ فَإِذَا أَنْتَ فِيمَا رُقِّيَ إِلَيَّ عَنْكَ لاَ تَدَعُ لِهَوَاكَ اِنْقِيَاداً وَ لاَ تُبْقِي لِآخِرَتِكَ عَتَاداً تَعْمُرُ دُنْيَاكَ بِخَرَابِ آخِرَتِكَ وَ تَصِلُ عَشِيرَتَكَ بِقَطِيعَةِ دِينِكَ وَ لَئِنْ كَانَ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ حَقّاً لَجَمَلُ أَهْلِكَ وَ شِسْعُ نَعْلِكَ خَيْرٌ مِنْكَ وَ مَنْ كَانَ بِصِفَتِكَ فَلَيْسَ بِأَهْلٍ أَنْ يُسَدَّ بِهِ ثَغْرٌ أَوْ يُنْفَذَ بِهِ أَمْرٌ أَوْ يُعْلَى لَهُ قَدْرٌ أَوْ يُشْرَكَ فِي أَمَانَةٍ أَوْ يُؤْمَنَ عَلَى جِبَايَةٍ فَأَقْبِلْ إِلَيَّ حِينَ يَصِلُ إِلَيْكَ كِتَابِي هَذَا إِنْ شَاءَ اَللَّهُ

بى‏گمان شايستگيهاى پدرت مرا فريفته‏ى تو كرد، و چنين پنداشتم كه تو نيز راه او را پى مى‏گيرى و روش پدر را دنبال مى‏كنى. اما به ناگهان از تو و كاركردت گزارشى به من رسيد و تو را در اين چهره ديدم كه هوسهايت به تمام مهارها گسيخته‏اند و نمى‏كوشى كه آخرتت را توشه‏اى بگذارى دنيايت را به بهاى ويرانى آخرتت آبادان مى‏كنى و با گسستن از دين و قطع رشته‏هاى ديانتت تنها به خويشاوندان خويش مى‏رسى راستى را كه اگر اين گزارش رسيده، درست باشد، شتر قبيله‏ى تو و ميخ كفشت در نزد من با ارزش‏تر از خود تواند، و كسى كه ويژگيهايى چون تو داشته باشد،
شايسته‏ى آن نيست كه روزنه‏هاى نفوذ دشمن با وجود او سد شود، قانونى به اجرا درآورد، بهايى والا بيابد، در امانتى شريك شود، يا از ارتكاب هر خيانتى مصون انگاشته گردد.
پس به محض دريافت اين نامه به سوى من بشتاب.به خواست خدا

3)نامه 3و من كتاب له ع لشريح بن الحارث قاضيه
وَ رُوِيَ أَنَّ شُرَيْحَ بْنَ اَلْحَارِثِ قَاضِيَ أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ ع اِشْتَرَى عَلَى عَهْدِهِ دَاراً بِثَمَانِينَ دِينَاراً فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَاسْتَدْعَى شُرَيْحاً وَ قَالَ لَهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ اِبْتَعْتَ دَاراً بِثَمَانِينَ دِينَاراً وَ كَتَبْتَ لَهَا كِتَاباً وَ أَشْهَدْتَ فِيهِ شُهُوداً فَقَالَ لَهُ شُرَيْحٌ قَدْ كَانَ ذَلِكَ يَا أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ نَظَرَ اَلْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ لَهُ يَا شُرَيْحُ أَمَا إِنَّهُ سَيَأْتِيكَ مَنْ لاَ يَنْظُرُ فِي كِتَابِكَ وَ لاَ يَسْأَلُكَ عَنْ بَيِّنَتِكَ حَتَّى يُخْرِجَكَ مِنْهَا شَاخِصاً وَ يُسْلِمَكَ إِلَى قَبْرِكَ خَالِصاً فَانْظُرْ يَا شُرَيْحُ لاَ تَكُونُ اِبْتَعْتَ هَذِهِ اَلدَّارَ مِنْ غَيْرِ مَالِكَ أَوْ نَقَدْتَ اَلثَّمَنَ مِنْ غَيْرِ حَلاَلِكَ فَإِذَا أَنْتَ قَدْ خَسِرْتَ دَارَ اَلدُّنْيَا وَ دَارَ اَلْآخِرَةِ ....روایت شده است که شریح بن الحارث، قاضی حکومت، خانه ای بزرگ و اشرافی خرید و خبر آن به امام(ع) رسید. حضرت او را احضار کرده، فرمودند:

به من خبر داده اند خانه ای به مبلغ هشتاد دینار خریده ای، سندی برای آن نوشته ای و گواهانی آن را امضا کرده اند.  شریح گفت: آری. ای امیرمؤمنان! حضرت نگاهی خشم آلود به او کردند و فرمودند: «ای شریح! به زودی کسی به سراغت می آید که به نوشته ات نگاه نمی کند و از گواهانت نمی پرسد تا تو را از آن خانه بیرون کرده و تنها به قبر بسپارد.

ای شریح! اندیشه کن که آن خانه را با مال دیگران یا با پول حرام نخریده باشی که در این صورت، خانه دنیا و آخرت را از دست داده ای....

••• نیک بنـگریــد!

سخن حضــــرت(ع) اصـــلاً از حرام و دزدی و اختلاس نیست! روی سخن با کسانی است که از حلال درآورده اند؛ امّا به اشرافی گری و اسراف و شکوه ظاهری زندگی، مبتلا و آلوده شده اند و لابد با آسودگی خیال به زندگی آرام خود ادامه می دهند و هیچ مشکلی در آن نمی بینند!

 4)خطبه 40

و من كتاب له ع إلى بعض عماله
أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ بَلَغَنِي عَنْكَ أَمْرٌ إِنْ كُنْتَ فَعَلْتَهُ فَقَدْ أَسْخَطْتَ رَبَّكَ وَ عَصَيْتَ إِمَامَكَ وَ أَخْزَيْتَ أَمَانَتَكَ بَلَغَنِي أَنَّكَ جَرَّدْتَ اَلْأَرْضَ فَأَخَذْتَ مَا تَحْتَ قَدَمَيْكَ وَ أَكَلْتَ مَا تَحْتَ يَدَيْكَ فَارْفَعْ إِلَيَّ حِسَابَكَ وَ اِعْلَمْ أَنَّ حِسَابَ اَللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ حِسَابِ اَلنَّاسِ وَ اَلسَّلاَمُ

اما بعد، از تو گزارش سرزدن كارى رسيده است كه اگر به راستى مرتكبش شده باشى، بى‏ترديد پروردگارت را به خشم آورده‏اى، امام خويش را نافرمان شده‏اى و امانت خود را به ابتذال كشانده‏اى.
شنيده‏ام كه زمين را برهنه كرده‏اى و هر چه را كه قدرت داشته‏اى به سود خود گرفته‏اى و تمامى سپرده‏هاى مردم را به مصرف خويش رسانيده‏اى، بى‏درنگ ترازنامه‏ى مالى و حسابت را نزد من بفرست، و اين را نيز بدان كه حسابرسى خداوند از حسابرسى مردمان عظيم‏تر است.و السلام

5)خطبه 43

به امام علی علیه السلام گزارش دادند که مصقلة به هبیره شیبانی فرماندار فیروزآباد فارس از بیت المال به یکی از خویشاوندانش کمکی کرده است. حضرت نامه‌ای خطاب به او می‌نویسد و می‌فرماید:
«بَلَغَنِی عَنْکَ أَمْرٌ إِنْ کُنْتَ فَعَلْتَهُ فَقَدْ أَسْخَطْتَ إِلهَکَ، وَ أَغْضَبْتَ إِمامَکَ.
أنَّکَ تَقْسِیمُ فَیْءَ الْمُسْلِمِینَ الَّذِی حازَتْهُ رِماحُهُمْ وَ خُیُولُهُمْ، وَ أُرِیقَتْ عَلَیْهِ دِماؤُهُمْ، فِیمَنِ اعْتَماکَ مِنْ أعْرابِ قَوْمِکَ.فَوَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ، وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ لَئِنْ کانَ ذلِکَ حَقًّا لَتَجِدَنَّ بِکَ عَلَیَّ هَوانًا، وَ لَتَخِفَّنَّ عِنْدِی مِیزانًا. فَلا تَسْتَهِنْ بِحَقِّ رَبِّکَ، وَ لا تُصْلِحْ دُنْیاکَ بِمَحْقِ دِینِکَ، فَتَکُونَ مِنَ الأخْسَرِینَ أَعْمالاً.أَلا وَ إِنَّ حَقَّ مَنْ قِبَلَکَ وَ قِبَلَنا مِنَ الْمُسْلِمِینَ فِی قِسْمَةِ هذَا الْفَیْءِ سَواءٌ: یَرِدُونَ عِنْدِی عَلَیْهِ، وَ یَصْدُرُونَ عَنْهُ»

گزارشی از تو به من دادند که اگر چنان کرده باشی، خدای خود را به خشم آورده‌ای، و امام خویش را نافرمانی کرده‌ای، خبر رسید که تو غنیمت مسلمانان را که نیزه‌ها و اسب هایشان گرد آورده و با ریخته شدن خون هایشان به دست آمده، به اعرابی که خویشاوندان تواند و تو را برگزیده‌اند می‌بخشی. به خدایی که دانه را شکاف و پدیده‌ها را آفرید، اگر این گزارش درست باشد، در نزد من خوار شده و منزلت تو سبک گردیده است. پس حق پروردگارت را سبک مشمار، و دنیای خود را با نابودی دین آباد مکن، که زیان کارترین انسانی. آگاه باش حق مسلمانانی که پیش من یا نزد تو هستند در تقسیم بیت المال مساوی است، همه باید به نزد من آیند و سهم خود را از من گیرند.

خاستگاه اشرافی گری درنهج البلاغه (4)

 پیامبران  الگوی ساده زیستان در نهج البلاغه

درنگاه امام ازآنجایی که منشاتجمل گرایی واشرافیگری دنیاطلبی است لذاامام برای بیداری سازی وهشداربه مسئولین نسخه های عملی بسیارمفیدی اززندگی رسول خداوانبیاءپیشین می دهد.

نخست ازرسول خدا سخن می گوید ومی فرماید

وَ لَقَدْ کانَ فى رَسُولِ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ کاف لَکَ فِى الاُْسْوَةِ، وَ دَلیلٌ لَکَ عَلى ذَمِّ الدُّنْیا و عَیْبِها، وَ کَثْرَةِ مَخازیها وَ مَساویها، اِذْ قُبِضَتْ عَنْهُ اَطْرافُها، وَ وُطِّئَتْ لِغَیْرِهِ اَکْنافُها، وَ فُطِمَ عَنْ رَضاعِها، وَ زُوِىَ عَنْ زَخارِفِها»( خطبه 160/فراز14)
 براى تو(ی دلباخته دنیا)کافى است که رسول خدا صلّى اللّه علیه وآله سرمشق تو باشد، و راهنمایى براى درک زشتى و عیب دنیا، و کثرت رسواییهاو بدى هاى آن، زیرا دنیا از همه جانب از او گرفته شد، و اطراف و جوانبش به آسانى به غیر او واگذار گردید،او را از دنیا چون کودکى از شیر مادر بریدند، و از زر و زیورش دور کردند.

درفراز 23همین خطبه ضمن تاکید وضرورت براقتداوتاسی به رسول خدا(ص)موضع حضرت رانسبت به دنیااین گونه تبیین  فرمود:                                                                                      قَضَمَ الدُّنْيَا قَضْماً وَ لَمْ يُعِرْهَا طَرْفاً أَهْضَمُ أَهْلِ الدُّنْيَا كَشْحاً وَ أَخْمَصُهُمْ مِنَ الدُّنْيَا بَطْناً عُرِضَتْ عَلَيْهِ الدُّنْيَا فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا وَ عَلِمَ أَنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ أَبْغَضَ شَيْئاً فَأَبْغَضَهُ وَ حَقَّرَ شَيْئاً فَحَقَّرَهُ وَ صَغَّرَ شَيْئاً فَصَغَّرَهُ وَ لَوْ لَمْ يَكُنْ فِينَا إِلَّا حُبُّنَا مَا أَبْغَضَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ تَعْظِيمُنَا مَا صَغَّرَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ لَكَفَى بِهِ شِقَاقاً لِلَّهِ وَ مُحَادَّةً عَنْ أَمْرِ اللَّهِ

پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از دنيا چندان نخورد كه دهان را پر كند، و به دنيا با گوشه چشم نگريست، دو پهلويش از تمام مردم فرو رفته ‏تر، و شكمش از همه خالى‏ تر بود، دنيا را به او نشان دادند اما نپذيرفت، و چون دانست خدا چيزى را دشمن مى‏دارد آن را دشمن داشت، و چيزى را كه خدا خوار شمرده، آن را خوار انگاشت، و چيزى را كه خدا كوچك شمرده كوچك و ناچيز مى‏دانست.

اگر در ما نباشد جز آن كه آنچه را خدا و پيامبرش دشمن مى‏دارند، دوست بداريم، يا آنچه را خدا و پيامبرش كوچك شمارند، بزرگ بداريم، براى نشان دادن دشمنى ما با خدا، و سر پيچى از فرمان‏هاى او كافى بود.

درفراز27ببعدخطبه به هفت موضوع اشاره می کندکه نشانی آشکارازاشرافی گریزی آن پیشوای بزرگ است« وَ لَقَدْ كَانَ(صلى ‏الله ‏عليه ‏وآله )يَأْكُلُ عَلَى الْأَرْضِ وَ يَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ يَخْصِفُ بِيَدِهِ نَعْلَهُ وَ يَرْقَعُ بِيَدِهِ ثَوْبَهُ وَ يَرْكَبُ الْحِمَارَ الْعَارِيَ وَ يُرْدِفُ خَلْفَهُ وَ يَكُونُ السِّتْرُ عَلَى بَابِ بَيْتِهِ فَتَكُونُ فِيهِ التَّصَاوِيرُ فَيَقُولُ يَا فُلَانَةُ لِإِحْدَى أَزْوَاجِهِ غَيِّبِيهِ عَنِّي فَإِنِّي إِذَا نَظَرْتُ إِلَيْهِ ذَكَرْتُ الدُّنْيَا وَ زَخَارِفَهَا»و همانا پيامبر «كه درود خدا بر او باد» بر روى زمين مى ‏نشست و غذا مى‏ خورد، و چون برده، ساده مى‏ نشست، و با دست خود كفش خود را وصله مى‏ زد، و جامه خود را با دست خود مى‏ دوخت، و بر الاغ برهنه مى ‏نشست، و ديگرى را پشت سر خويش سوار مى‏كرد. پرده‏اى بر در خانه او آويخته بود كه نقش و تصويرها در آن بود، به يكى از همسرانش فرمود، اين پرده را از برابر چشمان من دور كن كه هر گاه نگاهم به آن مى‏ افتد به ياد دنيا و زينت‏هاى آن مى‏ افتم.

ودرپایان به این نکته اشاره می فرمایدکه رسول خداباتمام قلب ازتجمل گرایی گریزان بودوباهمین روحیه دنیاراترک کرد.« فَأَعْرَضَ عَنِ الدُّنْيَا بِقَلْبِهِ وَ أَمَاتَ ذِكْرَهَا مِنْ نَفْسِهِ وَ أَحَبَّ أَنْ تَغِيبَ زِينَتُهَا عَنْ عَيْنِهِ ...

پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با دل از دنيا روى گرداند، و يادش را از جان خود ريشه كن كرد، و همواره دوست داشت تا جاذبه ‏هاى دنيا از ديدگانش پنهان ماند...

... خَرَجَ مِنَ الدُّنْيَا خَمِيصاً وَ وَرَدَ الْآخِرَةَ سَلِيماً لَمْ يَضَعْ حَجَراً عَلَى حَجَرٍ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ ...

  او با شكمى گرسنه از دنيا رفت و با سلامت جسم و جان وارد آخرت شد، و كاخ‏هاى مجلّل نساخت (سنگى بر سنگى نگذاشت) تا جهان را ترك گفت، و دعوت پروردگارش را پذيرفت. ..

ودرپایان خطبه درموردخودمی فرماید:

«وَ اللّهِ لَقَدْ رَقَعْتُ مِدْرَعَتى هذِهِ حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْ راقِعِها. وَ لَقَدْ قالَ لى قائِلٌ: اَلاتَنْبِذُها عَنْكَ؟ فَقُلْتُ: اغْرُبْ عَنّى فَعِنْدَ الصَّباح  ِ يُحْمَدُ الْقَــوْمُ السُّــرى  »
به خدا سوگند آنقدراين پيراهن پشمينه خود را وصله زده ام كه از وصله كننده اش حيا مى كنم. و كسى به من گفت: اين لباس كهنه را دور نمى اندازى؟ گفتم: از من كناره گير، كه به وقت صبح از رهروان شب تمجيد و ستايش مى شود.

خطبه 109/فراز35 به بعد

قَدْ حَقَّرَ الدُّنْیَا وَ صَغَّرَهَا وَ أَهْوَنَ بِهَا وَ هَوَّنَهَا ... فَأَعْرَضَ عَنِ الدُّنْیَا بِقَلْبِهِ وَ أَمَاتَ ذِکْرَهَا عَنْ نَفْسِهِ وَ أَحَبَّ أَنْ تَغِیبَ زِینَتُهَا عَنْ عَیْنِهِ لِکَیْلَا یَتَّخِذَ مِنْهَا رِیَاشاً أَوْ یَرْجُوَ فِیهَا مَقَاماً ...رسول حق دنیا را حقیر و کوچک شمرد، و پستش دانست و نزد دیگران خوار نمود، ... پس او با قلبش از دنیا روی گرداند، و یادش را از باطن خود میراند، و عاشق غایب شدن زینتش از مقابل خود بود، تا از آن لباس آرایشی برنگیرد، یا اقامت در آن را هوس ننماید.  

البته سخن ازساده زیستی خوددرجاهای دیگرنهج البلاغه هم مورداشاره قرارگرفته است

درخ 33 نهج البلاغة عن ابنِ عبّاسٍ : دَخلتُ على أميرِ المؤمِنينَ عليه السلام بِذي قار و هوَ يَخصِفُ نَعلَه، فقالَ لِي : مَا قِيمَةُ هذَا النَّعْلِ ؟ فَقُلْتُ : لاَ قِيمَةَ لَهَا! فَقَالَ عليه السلام : وَ اللّه ِ لَهِيَ أحَبُّ إلَيَّ مِنْ إمْرَتِكُمْ، إلاّ أنْ اُقِيمَ حَقّا ، أوْ أدْفَعَ بَاطِلاً»

 در خطبه 160 درموردساده زیستی سایرانبیاءبه زندگی زاهدانه سه تن دیگر ازپیامبران الهی که سرمشق صالحانند ،اشاره میکندتاروش شودساده زیستی وگریزاززندگی اشرافی درهمه اعصاروامصاریک ارزش بوده است.

درآغازراجع به زندگی ساده حضرت موسی اشاره ،می فرماید:وَ اِنْ شِئْتَ ثَنَّیْتَ بِمُوسى کَلیمِ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ، حَیْثُ یَقُولُ: «رَبِّ اِنّى لِما اَنْزَلْتَ اِلَىَّ مِنْ خَیْر فَقیرٌ.» وَ اللّهِ ما سَأَلَهُ اِلاّ خُبْزاً یَأْکُلُهُ، لاَِنَّهُ کانَ یَأْکُلُ بَقْلَةَ الاَْرْضِ، وَلَقَدْ کانَتْ خُضْرَةُ الْبَقْلِ تُرى مِنْ شَفیفِ صِفاقِ بَطْنِهِ، لِهُزالِهِ وَ تَشَذُّبِ لَحْمِهِ. (خ160/فراز16)
و اگر بخواهى شخص دومى را مقتدا قرار دهى این است موسى کلیم اللّه ـ که درود خدا بر او  ـ
آنجا که گفت: «پروردگارا، به آنچه به من از خیر عطا کنى نیازمندم.» به خدا سوگند چیزى
جز نانى که تناول کند از خدا نخواست، زیرا مدتى بر اثر ندارى گیاه زمین مى خورد، تا جایى که سبزى گیاه به خاطر لاغرى و کمى گوشت در بدنش از پرده نازک شکمش نمایان بود.
وَ اِنْ شِئْتَ ثَلَّثْتَ بِداوُدَ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ صاحِبِ الْمَزامیرِ وَقارِئ اَهْلِ الْجَنَّةِ، فَلَقَدْ کانَ یَعْمَلُ سَفائِفَ الْخُوصِ بِیَدِهِ، وَ یَقُولُ لِجُلَسائِهِ: اَیُّکُمْ یَکْفینى بَیْعَها؟ وَ یَأْکُلُ قُرْصَ الشَّعیرِ مِـنْ ثَمَنِها. 
و اگر بخواهى نفر سومى را سرمشق خود قرار دهى این است داود ـ که درود خدا بر او ـ صاحب مزامیر،و خواننده اهل بهشت، او با دست خود از لیف خرما زنبیل مى بافت،و به همنشینانش مى گفت: کدام یک از شما مرا در فروختن اینها یارى مى دهد؟ و از قیمت آن زنبیل قرصى نان جوین ى خورد.
وَ اِنْ شِئْتَ قُلْتَ فى عیسَى بْنِ مَرْیَمَ عَلَیْهِ السَّلامُ، فَلَقَدْ کانَ یَتَوَسَّدُ الْحَجَرَ، وَ یَلْبَسُ الْخَشِنَ، وَ یَأْکُلُ الْجَشِبَ. وَ کانَ اِدامُهُ الْجُوعَ، وَ سِراجُهُ بِاللَّیْلِ الْقَمَرَ، وَ ظِلالُهُ فِى الشِّتاءِ مَشارِقَ الاَْرْضِ وَ مَغارِبَها، وَ فاکِهَتُهُ وَ رَیْحانُهُ ما تُنْبِتُ الاَْرْضُ لِلْبَهائِمِ. وَ لَمْ تَکُنْ لَهُ زَوْجَةٌ تَفْتِنُهُ، وَ لا وَلَدٌ یَحْزُنُهُ، وَ لا مالٌ یَلْفِتُهُ، وَ لا طَمَعٌ یُذِلُّهُ. دابَّتُهُ رِجْلاهُ، وَ خادِمُهُ یَداهُ. 
و اگر مى خواهى درباره عیسى علیه السّلام بگو که سنگ رابالش سر قرار مى داد، و جامه زبر و خشن مى پوشید، و غذاى غیرلذیذ مى خورد. نان خورشش گرسنگى، و چراغ شب تارش ماه، و سرپناهش در زمستان مشرق ومغرب زمین، و میوه و سبزى اش گیاهى بود که زمین براى چهارپایان مى رویانید. نه زنى داشت که او رافریفته خود کند، نه فرزندى که او را به غصّه بنشاند، نه ثروتى که او را از آخرت بازدارد،و نه طمعى که او را به خوارى اندازد. مرکب او دو پایش، و خدمتکارش دو دستش بود.

خاستگاه اشرافی گری درنهج البلاغه (3)

خواستگاه اشرافی گری ازمنظرامیرالمومنین علیه السلام

دنیاگرایی وتغییرسبک زندگی مدیران ومسئولان  لذاساده زیستی برای همگان یک ارزش ولی برای مدیران یک وظیفه وضرورت است چراکه اشرافیگری ازآسیب های نظام بلکه اسلام است                 جدایی ازولایت رابه ارمغان می آورد وبه همان مقدارکه رهایی وابستگیها زهیرراولایت مدارمی کند تجمل پرستی زبیراازولایت جدامی کند.                                                                            درکربلا اشرافگریان نتوانستند امام راهمراهی کنند هرچندامام خودبه خیمه آنهاجهت دعوت ازآنها رفت مانندحریبن یزیدجعفی که روحیه اشرافگری شمشیرو اسب پیشکش می کند                         ولی وهب ساده زیست راهمراه عروس ومادرولایتمدارمی سازد.                                                     ساده زیستی موجب مقاوم سازی مدیرمیشود. امام درباره شهید مدرس می‌فرماید: «منزلش یک منزل محقر از حیث ساختمان و زندگی یک زندگی مادون عادی که در آن وقت لباس کرباس ایشان زبانزد بود، کرباسی که باید از خود ایران باشد می‌پوشید».  «ایشان باگاری آمد تهران، از قراری که آدم موثقی نقل می‌کرد، آنجا هم یک خانه مختصری اجاره کرد و من منزل ایشان مکرررفتم، خدمت ایشان رضوان‌الله علیه مکرر رسیدم.» تخت خوابش حصیر، بالشش عمامه، لحافش عبا، لباسش یک پیراهن کرباس و غذایش نان و ماست و آبگوشت بود. در واقع او مبارزه را ازخود شروع کرد و دیو نفس را سرکوب ساخت. او می‌دانست راهی که برگزیده ترور، تبعید، زندان، شکنجه و شهادت دارد. بنابراین، از همه چیزگذشت تا موفق گردید از جان خود در راه جانان بگذرد. آری، او ستیز با امیال خود را در رأس برنامه‌هایش قرار داد تا بتواند در میدان مبارزه بیرونی تا آخرین نفس استقامت کند. مدرس خود می‌گوید: «اگر من نسبت به بسیاری از اسرار آزادانه اظهار عقیده می‌کنم و هر حرف حقی را بی‌پروا می‌زنم برای آن است که چیزی ندارم و ازکسی هم نمی‌خواهم اگر شما هم بار خود را سبک کنید و توقع را کم نمائید، آزاد می‌شوید.» درمنظر نهج البلاغه انسان ساده زیست سبکبار ودرقیامت کمترمشکل دارد ،دردنیاهم انبارداری نمی کند خطبه 21 ونامه 31