مرزدار

»        

      8)درجانزدن ،مرتبه بالای ایمان راطی وبه مرحله یقین رسیدن «فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُنَعَّمُونَ، وَ هُمْ وَ النَّارُ کَمَنْ قَدْ رَآهَا، فَهُمْ فِیهَا مُعَذَّبُونَ»«آنها به کسانى مى مانند که بهشت را با چشم خود دیده و در آن متنعم اند، و همچون کسانى هستند که آتش دوزخ را مشاهده کرده و در آن معذّبند.                                                                                                                                                                                   در حدیث معروفى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم که فرمود یک روز پیامبر(صلى الله علیه وآله) بعد از نماز صبح، چشمش به جوانى افتاد که بسیار خواب آلود بود، اندامش نحیف و لاغر به نظر مى رسید، رسول خدا(صلى الله علیه وآله) او را با نام صدا زد و فرمود : «کَیْفَ أصْبَحْتَ یا فُلانَ؟چگونه صبح کردى (و حالت چگونه است؟)» عرض کرد : «اَصْبَحْتُ یا رَسُولُ اللهِ مُوقِناً ; صبح کردم اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در حالى که به مقام یقین رسیدم». رسول خدا(صلى الله علیه وآله) از این پاسخ صریح او در شگفتى فرو رفت و به او فرمود : «إنَّ لِکُلِّ یَقین حَقیقَةً فَما حَقیقَةُ یَقینِکَ؟; هر یقینى نشانه روشنى دارد، نشانه روشن یقین تو چیست؟» عرض کرد: اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله)نشانه آن، این است که مرا در اندوهى عمیق فرو برده و به شب زنده دارى و روزه گرفتن روزها واداشته است و روح من به دنیا و آنچه در آن است بى اعتناست... .«کَأنّى أنْظُر إلى اَهْلِ الْجَنَّةِ یَتَنَعَّمُونَ فِى الْجَنَّةِ وَ یَتَعارَفُونَ، عَلَى الاْرائِکِ مُتَّکِئُونَ، وَ کَأنّى أنْظُرُ إلى أهْلِ النّارِ وَ هُمْ فیها مُعَذَّبُونَ مُصْطَرِخُونَ وَ کَأنّى الاْنَ اَسْمَعُ زَفیرَ النّارِ یَدُورُ فى مَسامِعى; گویى من اهل بهشت را مى بینم که در آغوش بهشت متنعم اند و با هم در گفت و گوى دوستانه اند و بر تختها تکیه زده اند و گویى اهل دوزخ را مى بینم که در آن، عذاب مى شوند و فریاد مى کشند و گویى الآن، صداى شعله هاى آتش در گوش من مى پیچد». پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) فرمود : «هذا عَبْدٌ نَوَّر اللهُ قَلْبَه بِالاْیمانِ; این بنده اى است که خداوند قلب او را با نور ایمان روشن ساخته است». سپس فرمود : این حالت را حفظ کن، جوان عرضه داشت: دعایى در حق من کنید که خداوند شهادت را در رکاب شما براى من فراهم سازد، پیامبر(صلى الله علیه وآله) در حق او دعا کرد، طولى نکشید که در یکى از غزوات، همراه پیامبر(صلى الله علیه وآله) شرکت کرد و در آن غزوه ده نفر شهید شدند که دهمین آنها این جوان بود.( الکافى، جلد 2، صفحه 52)
2)ایمانشان موردپذیرش الهی است ،ایمان باعمل،کامل،تحقیقی،اختیاری،دایمی ...،زیراایمانهایی ازنظرقرآن کریم مردودوغیرقابل پذیرش است،ازجمله:
الف:ایمان حرفی یا باور قابل تحریف:«ومن الناس من یعبدالله علی حرف»
ب) ایمان فصلی یا مو سمی «فَإِذا رَكِبُوا فِی الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّه مُخْلِصینَ لَهُ الدِّین»(عنكبوت/65)
ج) ایمان تبعیضی؛ «نومن ببعض ونکفر ببعض»                                                                                                  د) ایمان نفاق یا باور دو شخصیتی «و اذا لقواالذین آمنوا قالوا آمنا و اذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزئون»(بقره آیه ۱۴)                                                            ه)ايمان تقليدي وسطحی                                                                                                                                                                   و)ایمان بدون تفکر و تعقل ز)ایمان بدون عمل؛« وَ یَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنا ثُمَّ یَتَوَلَّی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ ما أُولئِكَ بِالْمُؤْمِنِینَ. » (نور، آیه 47.)                                                                                                                ح) ایمان عاریه ای                                                                       

   9)قُلُوبُهُمْ ‏مَحْزُونَة». قلب ‏هاشان پر از اندوه‏ است.                                                                                             مگردل محزون داشتن ارزش است؟درحالی که غم واندوه به گفته امیرمومنان (ع)نصف پیری است « الْهَمُّ نِصْفُ الْهَرَمِ » وبه بیان امام جوادعلیه السلام:« مَن کَثُرَ هَمُّهُ سَقُمَ جَسَدُهُ »                                                                                                درپاسخ باید گفت:غم وغصه گاه مذموم وگاه ممدوح است؛غم برای دنیا،ضررها،کمبود ها،ازدست رفتنها،عدم دستیابی ها غم مذموم است.                                                                 قرآن کریم این گونه اندوه هارا مورد مذمّت قرار می دهد «... لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‏ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ».            ( آل عمران/آیه١٥٣)                                                     ازهمین نوع است اندوه خوردن بخاطر چشم همچشمی ها.رسول خدا(ص): «مَنْ مَدَّ عَيْنَيْهِ إِلَى مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ مِنْ دُنْيَاهُمْ طَالَ‏ حُزْنُهُ‏ وَ سَخِطَ مَا قَسَمَ اللَّهُ لَهُ مِن‏ رِزقِهِ». (تحف العقول ص ٥١.)    اما اگرحزن و اندوه به خاطر خدا مانند آنچه درخطبه محل بحث آمده است؛««قُلُوبُهُم مَحزُونَةٌ»ازنوع ممدوح آن است.                                                                                              اما چرا دلهای مومنان یامتقیان محزون است؟ چند وجه برای علّت حزن اهل تقوا بیان گردیده که  همگی به خدای متعال بازگشت می کند،ازجمله:                                               ١-مشاهده غلبه باطل و مغلوب بودن حق؛خطاب خداوند به رسول خدا(ص) «لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ».  (شعراء/٣)  «باخع» به معنى هلاك كردن خويشتن‏ از شدّت غم و اندوه است.                                                                                  در خطبه 27 نهج « فَلَو أَنَّ إمرأً مُسلِماً ماتَ مِن بَعدِ هذا أَسَفاً ما كانَ بِهِ مَلُوماً»                                                                                         2-ترس از آخرت خود و فکر در مواقف :«فمالی لا ابکی ، ابکی لخروج نفسی، ابکی لظلمه قبری ابکی لضیق لحدی»                              3-ترس ازفقدان شرائط قبولی اعمال                                                                                                                                            4-نگرانی درکوتاهی درادای وظایف فردی واجتماعی                                                                                                                   5-غم مردم ؛ ءاقنع بان یقول امیرالمومنین ولااشارکهم فی مکاره الدهر...                                                                                     6-غم ضایع کردن عمروفرصتها                                                                                                                                              راههای مقابله باغم واندوه ها:                                                                                                                                  الف:شناخت عوامل غم و اندوه ودوری ازآنها:                                                                                                                         1)دلبستگی به دنیا: امام صادق ‏علیه ‏السلام: «الرَّغْبَةُ فی الدُّنیا تُورِثُ الْغَمَّ وَالحُزْنَ» دنیا خواهی غم و اندوه می آورد.
پیامبر اعظم ‏(ص): «اَنَا زَعِیمٌ لِمَنْ اَكَبَّ عَلَی الْدُّنْیا[من قطعی می دانم برای کسی که به دنیاچسبیده سه چیزرا] بِفَقْرٍ لا غِنَاءَ لَهُ[فقری كه بی نیازی برایش نیست] وَ بِشُغْلٍ لا فِراغَ لَهُ [گرفتاریی ای كه از آن خلاصی نیست ]وَ حُزْنٍ لا اِنْقِطاعَ لَهُ» [ و غم و اندوهی كه به پایان نمی رسد.]                                                           2) كوتاهی در عمل: علی‏علیه‏السلام: «مَنْ قَصَّرَ فی العَمَلِ اُبْتُلِی بِالْهَمِّ» (حکمت127)                                                                  ونیز «بادِرِ الْفُرْصَةَ قَبْلَ أنْ تَكُونَ غُصَّۀً؛ (همان،خ31)                                                                                                                               3) جزع و فزع و بی تابی ؛امام علی‏ علیه ‏السلام: «ایاكَ والْجَزَعَ فَإنَّهُ یقْطَعُ الامَلَ وَ یضْعِفُ العَمَلَ وَ یوِرثُ الْهَمّ»                                  4) توجه به امكانات دیگران: رسول خدا‏صلی ‏الله‏ علیه ‏وآله: «مَنْ نَظَرَ اِلَی ما فی أیدِی النَّاسِ طالَ حُزْنُهُ وَ دامَ أسَفُهُ؛                           5) منفی نگری: امام كاظم ‏علیه ‏السلام:«مَنِ اغْتَمَّ كانَ لِلْغَمِّ اَهْلَاً»                                                                                                  6) بدهكارى رسول خدا(ص):«إِيَّاكُمْ والدَّيْنَ فَإنَّهُ هَمٌّ بِاللَّيْلِ وَ ذُلُّ بِالنَّهارِ»                                                                                   7)گناه امام صادق ‏علیه ‏السلام: «إذا كَثُرَتْ ذُنُوبُ المُؤمِنِ وَ لَمْ یكُن لَهُ العَمَلُ ما یكَفِّرُهَا اِبْتَلاهُ اللهُ بالْحُزنِ لِیكَفِّرَهَا بِهِ عَنْهُ» ب)استعانت ازصبرونماز«واستعینوابالصبروالصلوه»                                                                                                                                     امام صادق علیه‌السلام می فرماید:« ما يَمْنَعُ اَحَدَكُمْ اِذا دَخَل عَلَيْهِ غَمٌّ مِنْ غُمُومِ الدُّنْيا اَنْ يَتَوَضَّاَ ثُمّ َيَدْخُلَ مَسْجِدَهُ وَ يَرْكَعَ رَكْعَتَينِ فَيَدْعُوَ اللّه َ فيهِما؟ اَما سَمِعْتَ اللّه َ يَقُولُ: «وَ اسْتَعينوا  بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»                                                                     ج)دوستى خدا«أَلَآ إِنَّ أَوْلِيَآءَ اللَّهِ لَاخَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ»( يونس / 62.)إِنَّ الَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقمُواْ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ»( احقاف/13.)                                                                                                                                                                د)يقين نيكو.امام على عليه السلام :«نِعْمَ طارِدُ الْهُمُومِ الْيَقِينُ »                                                                                             ه) صبر و تحمل:امیر مؤمنان‏ علیه ‏السلام: «اِطْرَحْ عَنْكَ وَارِدَاتِ الْهمُومَ بِعَزَائِمِ الصَّبْرِ وَ حُسْنِ الْیقینِ»                                                                و) رفاقت (جلسات انس): علی‏علیه‏السلام: «الإخْوَانُ جَلاءُ الْهُمُومِ وَ الأحْزَانِ» برادران، برطرف كننده زنگار غم و اندوه اند.          ز) نظافت: نظیف بودن و آراستگی ظاهر. ‏علیه ‏السلام: «غُسْلُ الثِّیابِ یذْهَبُ الْهَمَّ وَ الْحُزْنَ؛ »                                                           ح) برخی خوراكیها: امام صادق ‏علیه ‏السلام:«شَكَی نَبِی مِنَ الْاَنْبِیاءِ اِلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْغَمَّ، فَأمَرَهُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِأَكْلِ الْعِنَب » (كافي، ج6،  ص 351)                                                     ت) گردش در طبیعت: حضرت علی‏علیه‏السلام: «النَّظَرُ إلَی الْخُضْرَهِ نُشْرَةٌ» نگریستن به سبزه ها مایۀ شادمانی است. ی)ذکرها:                                                                                                                                                                                 1-استغفار؛پيامبر خدا(ص):«مَنْ أَكْثَرَ الْاسْتِغْفارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجاًوَمِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقُهُ مِنْ حَيثُ لايَحْتَسِبُ» 2-حوقله: امام صادق ‏:«اِذَا حَزَنَك اَمْرٌ مِنْ سُلْطَانٍ اَوْ غَیرِهِ فَاَكْثِر مِنْ قَولِ «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلا بِاللهِ» فَاِنَّها مِفْتَاحُ الفَرَجِ وَ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجنَّةِ    ونیزفرمود: «إذا نَزَلَتِ الْهُمُومُ فَعَلَیكَ بِلا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلَّا بِاللهِ»     رسول خدا‏(ص): «اَمَانٌ لِاُمَّتی مِنَ الْهَمِّ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ الَّا بِاللهِ، لا مَلْجَأ وَ لا مَنْجَی‏ مِنَ اللهِ إلَّا إلَیهِ؛                                                                                                                            3- «ذكر يونسيه»امام صادق عليه السلام:«در عجبم از كسى كه غمگين است و به قول خداوند: لَّآإِلهَ إِلَّآ أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنّى كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ پناه نمى برد،                                                                                                                                                                     4- «ذكر يا فتّاح» ذكر «يا فتّاح» براى حل مشكلات بيان شده است.                                                                                                               5-دعای خاص؛ ابوحمزه می گوید:امام محمدباقر (علیه السلام) به من فرمود: هر گاه پیشامدی برای تو رخ داد که موجب ترس و اندوه تو شد، به گوشه ای از خانه ی خود برو و بعد از خواندن دو رکعت نماز، هفتاد بار این دعا را بخوان:«یَا أَبْصَرَ النَّاظِرِینَ‏ وَ یَا أَسْمَعَ السَّامِعِینَ وَ یَا أَسْرَعَ الْحَاسِبِینَ وَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ                                                                                                                                              ک) درد دل کردن با برادران دینی؛ امام صادق(ع) در این زمینه می فرماید: « اذا ضاق احدکم فلیعلم أخاه و لایعین علی نفسه ؛ هرگاه یکی از شما دچار گرفتاری غم و اندوه شد، باید برادر خود را آگاه سازد و به توانایی خود اکتفا نکند.                                                                                                                                            ل) تلقین تحمل؛ افزایش میزان شکیبایی با تلقین تحمل است. ان لم تکن حلیمافتحلم»                                                         م) توجّه به ارزش پاداش تحمّل؛امام کاظم(ع) فرمود: « اَلمصیبةُ لِلصّابِرِ واحِدَۀٌ لِلجازِعِ اثنان» مصیبت صابر یکی است و مصیبت کسی که جزع و فزع می‏کند، دوتاست .  ن)امورمعنوی مانند:روزه،نمازشب ...