جوان و باید و نبایدهای اخلاقی

 

جواني نگه دار كاين مرغ زيبا                نماند در اين خانة استخواني

پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ):« يا اَباذَرٍّ اِغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ... شَبابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ » (3) ؛  

فصل اول : نگاهي به ويژگي‌هاي جواني

1. جوان و پاكي فطرت

پيامبر گرامي اسلام ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) با اشاره به لطافت قلبي جوانان، همگان را به احسان و نيكي در حق آنان سفارش مي‌كند: « اُوصيكم بِالشَّبابِ خَيراً فَاِنَّهُمْ اَرَقُّ اَفْئِدَةً » (6) ؛ « شما را به احسان و نيكي با جوانان سفارش مي‌كنم؛ زيرا آنان قلبي لطيف دارند.

2. جوان و زيبايي‌طلبي

مقام معظم رهبري:هرجا جوانان هستند، تر و تازگي، طراوت و صفا و نشاط و خوبي است. وقتي با جوانان هستم و در محيط جوانان قرار دارم، احساس من مثل احساس كسي است كه در هواي صبحگاهي تنفس مي‌كند، احساس طراوت و تازگي مي‌كنم. (7)

حضرت علي ( عليه السلام ) نيز هنگام انتخاب لباس براي قنبر، لباس زيبا و فاخري را براي او برگزيد و يكي از دلايل خود را گرايش فطري جوان به زيبايي بيان فرمود: « اَنتَ شابٌّ وَلَكَ شِرّةُ الشَّبابِ » (9) ؛ « تو جواني و براي توست نشاط جواني و رغبت در آن ».

حضرت علي ( عليه السلام ): « مَيزَةُ الرَّجُلِ عَقْلُهُ وَجَمالُهُ مُرُوَّتُهُ » (10) ؛ « امتياز مرد، به عقل او و زيبايي‌اش، به مردانگي و فضيلت‌هاي اخلاقي اوست ».

3. جوان،خلاقيت،نوآوري و پرسش‌گري

 رهبر معظم انقلاب بر اهميت دادن به پرسش‌هاي جوانان تأکيد دارد. همچنين ديگران را به وارد شدن در اين عرصه تشويق مي‌كند. وي درباره ضرورت مسئله مي‌فرمايد: « در بسياري از موارد، به او پاسخ به هنگام و دلنشين داده نمي‌شود. به همين دليل، جوان، احساس خلأ و ابهام مي‌کند ». (12)

4. حس مذهبي جوانان

همزمان با دگرگوني‌هاي دوران بلوغ، گرايش شديد به سوي مذهب و سلوك در جوان پديد مي‌آيد. « با فرا رسيدن ايام بلوغ، احساسات مذهبي و گرايش‌هاي ديني در وجود نوجوان بيدار مي‌شود و آنان را شيفته فراگرفتن آموزه‌هاي روحاني مي‌سازد. پس از دوره بلوغ، از شدت و تمايل اين خواهش فطري شديد و سوزان كاسته مي‌شود و رفته رفته، خواهش ايمان و اخلاق به يك تمايل عادي درمي‌آيد ». (13)

پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نيز تمام تلاش خود را براي جذب جوانان به سرچشمه حقيقي به كار گرفت و نيك مي‌دانست كه جوان در مقايسه با ديگران، آمادگي بيشتري براي پذيرش حقايق دارد. امام صادق ( عليه السلام ) درباره اثرپذيري بيشتر جوانان مي‌فرمايد:

مَن قَرأَ القُرآنَ وَهُوَ شابٌّ مُؤمنٌ اِختَلَط القُرآنُ بِلَحمِهِ وَدَمِهِ. (14)

كسي كه قرآن بخواند، اگر جوان باايمان باشد، قرآن با گوشت و خونش آميخته مي‌شود و در همه بافت‌هاي بدنش اثر مي‌گذارد.

مذهب، مايه آرامش دل و رضايت روح است و فرد را از بسياري تشويش‌ها، اضطراب‌ها و ترس‌ها مي‌رهاند و تكيهگاهي مطمئن و مورد نياز براي بشر است. جواني كه سر تسليم در برابر هيچ كس فرود نمي‌آورد و در برابر همه قدرت‌ها عصيان مي‌كند، در درون، متوجه ضعف‌ها و حقارت‌هاي خود هست و عظمت، قدرت و بقاي خود را در مذهب مي‌بيند. فلسفه زندگي و حياتش را در مذهب جست‌وجو مي‌كند و در آن، معنايي براي زندگي خويش مي‌يابد. او مي‌خواهد مذهب و مفاهيم ديني را خود، با نيروي عقل خويش بررسي كند و حقايق را دريابد. پس با واكاوي باورهاي خويش، راه تكامل را براي خود هموار مي‌سازد. (15)

 

1. مستدرك الوسائل، ج 2، ص 253.
2. بحارالانوار، محمدباقر مجلسي، ج 77، ص 165.
3. وسائل الشيعه، ج 1، ص 86.
4. غرر الحكم و درر الكلم، ص 237.
5. چهل حديث، امام خميني، ص 499.
6. شباب قريش، عبدالمتعال الصعيدي، ص 1.
7. مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه‌اي، ديدار با جوانان، كيهان، 10/8/1379.
8. البرهان في تفسير القرآن، سيد هاشم بحراني، ج 2، ص 532.
9. مستدرك الوسائل، ج 1، ص 210.
10. غرر الحكم و درر الكلم، ص 759.
11. جوان از نظر عقل و احساسات، محمد تقي فلسفي، ج 1، ص 80.
12. مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه‌اي، ديدار با جوانان، كيهان 1/2/1379.
13. جوان از نظر عقل و احساسات، ج 1، ص 12.
14. وسائل الشيعه، ج 2، ص 140.
15. مسايل جوان و نوجوانان، خداياري فرد محمد، ص 34.