مسائل مورد ابتلاء وحج
1))آیا غسل مجزی از وضو است؟
اگر کسي غسل جمعه يا غسل احرام يا غسل زيارت الکعبه و يا غسل دخول حرم و يا موارد ديگري را انجام داد ولي وضو نگرفت آيا مجزي است از وضو؟ و طوافي که انجام داده با اين غسل و وضويي نگرفته و طوافي که با اين غسل انجام داده و يا نماز طوافي که انجام داده، صحيح است؟
سه نظر وجود دارد:
1) مرحوم امام راحل، مقام معظم رهبري، مرحوم آيت الله گلپايگاني و آيت الله صافي، ميفرمايند که غير از غسل جنابت هيچ غسل ديگري اعم از غسل واجب، ویا غسلهاي مستحبي مجزی ازوضونیست.
2) نظر مختار مرحوم آقاي بهجت و مرحوم آقاي تفصيل فرمودند بين غسلهاي واجب و بين غسلهاي مستحبي و بر آن شدند که هيچ غسل مستحبي مجزي از وضو نيست ولي غسلهاي واجب، اعم از جنابت و حيض و يا غسلهاي واجب ديگر مجزي مجزي است البته يکي را استثنا کردهاند غير از غسل مستحاضهي متوسطه.
3) مرحوم آقاي خوئي، مرحوم آقاي تبريزي و آقاي سيستاني و آقاي مکارم و آقاي نوري و آقاي زنجاني اين شش بزرگوار هر نوع غسل مستحبي (که استحباب آن البته ثابت شده باشد و به عنوان رجاء و اميد ثواب و اينها نباشد) را مجزي از وضو ميدانند .
غسلها ی استحبابی مورد وفاق فقها
1)غسل احرام: غسل احرام به نظر همه مستحب بلکه برخي از فقهاء روزگاري مثل آقاي زنجاني در ابتداء قائل به وجوب و احتياط وجوبي داشتند بعدها از اين نظر عدول کردند.
2)غسل زيارت کعبه: خود زيارت کعبه عبادت است و براي او غسل وارد شده و مورد وفاق است.
3) سوم غسل دخول در کعبه
4)غسل دخول در حرم: اصل ورود در حرم غسل مستحب دارد.
5) ورود در خود مکّه
مسئله 644 توضيح المسائل مراجع اين عبارت آمده در شرع مقدس اسلام غسلهايي مستحب است و از آن جمله هست غسل جمعه تا بيان ميکند ميرسد به هشتم، غسل احرام، نهم غسل دخول در حرم، دهم غسل دخول در مکّه يازدهم غسل زيارت خانهي خدا و دوازدهم غسل دخول در کعبه، اينها مورد وفاق همه هست.
آیا غسل طواف مستحب است؟
در غسل طواف دو نظر وجود دارد 1) آيات عظام مرحوم آقاي تبريزي، مقام معظم رهبري، آقاي فاضل ميفرمايند غسل طواف مستحب است البته مرحوم آقاي تبريزي دنباله اش دارند که غسل طواف همان غسل زيارت الکعبه هست 2) آقاي سيستاني و آقاي صافي، آقاي مکارم و آقاي نوري اين چند بزرگوار ميفرمايند استحباب غسل براي طواف ثابت نيست.
در جمع بندي نهايي به اين نتيجه ميرسيم که هر گاه محرم غسل مستحبي انجام دهد ولي براي طواف و نماز طواف غافل شود از اين که وضو بگيرد يا غافل هم نشود عمداً نگيرد اين چه حکمي دارد؟ به نظر امام راحل و مقام معظم رهبري و آقاي صافي و آقاي گلپايگاني و آقاي بهجت و آقاي فاضل، به نظر اين شش بزرگوار هيچ غسل مستحبي مجزي از وضو نيست البته آقاي فاضل و آقاي بهجت، غسلهاي واجب را مجزي ميدانند مثل غسل حيض آن هم مثل جنابت ميدانند، اما غسلهاي مستحبي را همهي شش بزرگوار مجزي از وضو نميدانند در نتيجه اين آقا کلّ اعمالي را که انجام داده طواف را، نماز طواف را، طواف عمره را، نماز طواف را و طواف نساء را و نماز طواف را اين را که قطعاً بايد اعاده کند به نظر برخي به احتياط واجب سعي صفا و مروه و تقصير را هم بايد اعاده کند ولي اين آقايي که اين چنين عمل کرده و به غسل مستحبي بسنده کرده، مثل غسل احرام مثلاً و وضو نگرفته براي طواف و نماز طواف، اگر مقلد مرحوم آقاي خوئي، آقاي تبريزي و آقاي سيستاني و آقاي زنجاني و آقاي مکارم، آقاي نوری مقلد يکي از اين شش بزرگوار باشد اعمال تمام و هيچ گونه دغدغهاي نخواهد داشت .
غسلهای واجب و صحت عبادات
به طور کلّي تمام غسلهاي پنج گانه شرط صحّت نماز است، غسل جنابت اگر به گردن کسي است انجام نداده ویا فراموش کرده ویا اشتباه انجام داده بايستي که نماز را اعاده کند و هم چنين غسل حيض اگر به گردن بانويي هست، غسل استحاضهي متوسطه و کثيره، غسل نفاس اگر به گردن بانويي هست و هم چنين غسل مسّ ميت اگر به گردن کسي هست، بایدنمازرااعاده نماید
البته اگر بعد از آن يک غسل جنابت انجام دهد، همهي آن غسلهاي ديگر ساقط است اما اگر غسل جنابت انجام نداده باشد اين جا است که نماز مشکل ميشود ومثلاکسي که غسل مسّ ميت به گردن او است، نمازهاي يوميه اش باطل است طوافش باطل، نماز طواف باطل اين حکم اوّلي است.
خوب اين مربوط به نماز بود اما نسبت به روزه غسل جنابت ،غسل نفاس و حيض و غسل استحاضه شرط است به احتياط وجوبي و برخي به سبيل فتوا فرمودهاند اما غسل مسّ ميت در روزه، شرط نيست یعنی اگر به گردن کسي غسل مسّ ميت بوده و انجام نداده اين نماز هايش باطل است اما روزه هايش درست است، چون آن چه که در روزه مبطل است تعمد بر بقاء جنابت و حيض و نفاس است اما تعمد بر بقاء مس ميت که غسل نکرده براي آن اثري نخواهد داشت.
غسل جنابت و حيض و نفاس هم شرط صحّت همهي روزهها نيست، شرط صحّت روزهي ماه مبارک رمضان و روزهي قضاي ماه مبارک رمضان است .
2)) وضو گرفتن بانوان در مسجد الحرام
وضو گرفتن بانوان در مسجد الحرام از چند جهت قابل بحث است از نگاه فتاواي مراجع عظام.
(1) اين که اساساً کسي که در معرض ديد نامحرم هست وضو بگيرد از نظر تکليفي چه حکمي دارد؟
(2) اين که وضو گرفتن با آب مسجد الحرام، زمزم و کلمنهايي که جهت شرب تهيّه شده چه حکمي دارد؟
(3) اين که بالاخره اگر وضو گرفت اين وضو درست است يا نه؟
امّا اين که آيا از آبهايي که در مسجد الحرام هست وضو جايز است يا نه؟ نسبت به آب خود زمزم که از قديم هم رسم بوده وضو ميگرفتند با آن و غسل ميکردند، منتهي الآن چون که روي اين آب کار شده، سرد شده اين آب، شبههي اين هست که بالاخره اين آب براي وضو و اينها اشکال پيدا ميکند به خاطر اين که اين آب براي آشاميدن است.
شاید در مواقع اضطراري نظير همين مواردي که براي برخي از بانوان پيش ميآيد اشکالي ندارد مجازند؛ ولي اگر کسي بخواهد به احتياط عمل کند، احتياطش به اين است که از همين بطريهاي کوچک، همراه داشته باشد در همان قسمتي که آب زمزم مينوشند، ميتواند وضو بگيرد
حالا اگر بانويي عمداً در مقابل ديد نامحرم در مسجد الحرام وضو گرفت در حالي که او را ميديدند. کار حرامي کرده؛ ولي در هر صورت به نظر همهي مراجع عظام اين وضو صحيح است. مرحوم آقاي خوئي يک حاشيه دارند که «لکن إذا انحصر مکان الوضو به تتعيّن التّيمّم في مکان لا يراه الاجنبي»
3)) قصر و تمام در اماکن تخییر
يکي ديگر از مسائلي که باز از مسائل مورد ابتلا به شمار ميرود، در مکّه و در مدينه مسئلهي نماز است. تمام خواندن و شکسته خواندن نماز.
در اين که موضع تخيير در مکّه و مدينه کجاست ؟چند نظر در مسئله وجود دارد.
1) مرحوم آقاي بهجت ميفرمايند تخيير بين شکسته خواندن و تمام خواندن مختصّ کساني است که ميخواهند در مسجد نبوي قديم نماز بخوانند.
1)مسجد نبوي قديم عبارت است از محيطي که از بيت پيامبر گرامي شروع ميشود تا آن قسمتي که بالاي گلوي ستونها نوشته «منتهي حدّ المسجد النّبوي»
2) امام راحل ميفرمايند: تخيير بين شکسته و تمام، همه مسجد نبوي است اعمّ از بخش قديم و بخش توسعه يافته..
3) مرحوم آقاي خوئي، مرحوم آقاي تبريزي، آقاي سيستاني و آقاي وحيد: مجموعه مدينه قديم و مکّهقديم
محدودة مکه قدیم ؟ مکّهي قديم از يک طرفش از بعضي از روايات استفاده ميشود که عقبهي مدنيّين بوده که ظاهراً همين جايي که قبرستان حجّون هست و قبرستان ابوطالب و از آن طرفش که وقتي ميخواستند خارج بشوند تا ذي طوي ادامه داشته.
4) مقام معظّم رهبري مرحوم آقاي گلپايگاني، مرحوم آقاي فاضل، آقاي صافي، آقاي مکارم، آقاي نوري مجموعهي شهر مکّه و مجموعهي شهر مدينه، مسافر در آن مخيّر است بين اين که تمام بخواند يا شکسته
5) آقاي زنجاني اصلاً تخيير را قبول ندارند و رواياتي هم که در اين باره وارد شده را يک بيان و يک برداشت و استظهار ديگري ايشان دربارهاش دارند.
4))حکم شرکت در نماز جماعت اهل سنت
1) مرحوم امام، مقام معظم رهبري، آقاي مکارم و آقاي نوري ميفرمايند اقتداي به اهل سنّت مثل اقتداي به نماز جماعتهايي است که در بين شيعيان رايج است، همان طور عمل بشود مجزي هست، حمد و سوره خوانده نميشود و نيازي به اعاده هم نخواهد داشت. البته آقاي صافي هم روزگاري ميفرمودند اخيراً ايشان هم قائلند به اين که اقتداي به اينها کافي نخواهد بود. اين نظر اوّل.
2) مرحوم آقاي خوئي، مرحوم آقاي تبريزي، آقاي سيستاني و آقاي وحيد اين چهار بزرگوار است ميفرمايند اقتدا بکنند، ولي حمد و سوره را حتماً بايد بخوانند؛ و اگر نشد به زبان بياورند حديث نفس کنند و در دل بخوانند. البته در شرايط فعلي خواندن حمد و سوره در نمازهايي که به اينها اقتدا ميشود، اگر کسي حمد و سوره را آهسته بخواند هيچ خطري ندارد.
3) مرحوم آقاي بهجت، آقاي گلپاگاني، آقاي زنجاني، ميفرمايند که: يا اقتدا نکند يا اگر اقتدا کرد بعداً بايد اعاده کند. در جماعت اينها شرکت کند ولي قصد جماعت نکند حمد و سوره را بخواند و اگر قصد جماعت کرد حتماً بايستي بعد اعاده کند. حديث نفس و اينها هم کافي نيست.
چند مسأله
1- عدم جواز اقتدای نماز قضایی
آنچه که مورد فتواي اين پنج بزرگوار است اقتدا کردن در نماز ادائي است. اما اين که کسي نماز ادائي را شکسته اقتدا کند و بعد تتمة المنتهايش را در نماز چهار رکعتي دو رکعت بخواند و دو رکعت ديگر را نماز قضا بخواهد اقتدا کند چنين چيزي را نفرمودند اين بزرگواران.
سؤال: جواز اقتدا به اهل سنت، اختصاص به نماز ادا دارد يا نماز قضا را نيز ميتوان اقتدا کرد؟ مقام معظم رهبری در جواب مرقوم فرمودند: قدر متيقن جواز اقتدا در نماز اداست و صحت اقتدا در نماز قضا محل اشکال بل منع است.
2) خواندن قرآن یا گفتن ذکر بعد از قرائت در نماز جماعت اهل سنت
به نظر کساني که مثل آقاي سيستاني و آقاي تبريزي و آقاي وحيد ميفرمايند اقتدا کنيد و حمد و سوره را آهسته بخوانيد ماموم ممکن است حمد و سوره را بخواند و تمام بشود و حال آن که امام جماعت اهل سنت مشغول خواندن يک سوره طولاني است اينجا چه بايد کند؟ مخير است بين اين که همان آيات قرآني که امام جماعت ميخواند او هم بخواند. خواندن قرآن به قصد جزئيت نباشد اشکال ندارد. و ميتواند ذکر بگويد و ميتواند در هنگامي که حمد و سوره را خودش خوانده و امام جماعت دارد از يک سورهي طولاني ميخواند او ميتواند هم زمان با او ذکر بگويد. ذکر سبحان الله،
منتها بايد توجيه بشود اين مقلد بزرگواران که اين ذکر، ذکري نيست که وارد شده باشد در اين جا بلکه به عنوان ذکر مستحب، ذکري که مطلق است هر جايي که انسان در نماز بيکار است آنجا مستحب است انسان ذکر بگويد. معني ذکر مطلق اين است. هر جاي نماز که انسان بيکار است يک لحظاتي ثانيهاي و چند ثانيهاي پيش ميآيد انسان بيکار است مستحب است در آنجا ذکر بگويد مثلاً وقتي که «سمع الله لمن حمده» را ميگويد الله اکبر و ميخواهد برود به طرف سجده اين جا يک فرصت چند لحظه اي، چند ثانيهاي است که بيکار است انسان مستحب است ذکر بگويد اين جا.
3- فایده شرکت در نماز جماعت اهل سنت
شرکت در جمع برادران اهل سنت يک آثار معنوي دارد که در روايات آمده و يک سلسله آثار سياسي دارد. آثار معنويش اين است که از نظر بُعد ثواب آخرتي پاداش دارد. روايات بسياري هست که تأکيد کرده بر شرکت کردن در نماز اينها و خود حضور در جمع مسلمين تبليغي است از تشيع
4) سجده به فرش در مسجد النبی و مسجد الحرام
سؤال: آيا بر شيعياني که حضور دارند در مسجد نبوي و يا مسجد الحرام واجب است که اينها در يک جايي بايستند که سنگ است و يا در حال اختيار ميتوانند بر سنگ سجده نکنند و جايي که سنگ است نايستند و بر فرشها - همگون و همسان اهل سنت - سجده کنند؟
در اين مسئله چند نظر وجود دارد:
1) امام راحل، آقاي نوري ،آقاي مکارم و آقاي فاضل البته آقاي فاضل هم باز اخيراً در استفتایي که داشتند يک قيدي آوردند که اگر موجب انگشت نما شدن نيست، بايد جايي بايستد که سنگ است در هر صورت به نظر امام راحل و آقاي نوري به نظر اين دو بزرگوار قطعاً ولو بتواند در جايي بايستد که سنگ است لازم نيست و بلکه ميفرمايند اگر موجب انگشت نما شدن هست اصلاً اشکال هم دارد. .
2) مقام معظم رهبري که در صورتي که حرجی نيست و ميتوانند به راحتي در جايي بايستند که سنگ هست لازم است که آنجا را اختيار کنند و بايد بر سنگ سجده کنند و مجاز نيستند بر فرش سجده کنند. و همين طور آقايان ديگر آقاي صافي، آقاي گلپايگاني، آقاي خوئي، آقاي تبريزي، آقاي سيستاني، آقاي زنجاني، آقاي وحيد به صراحت فرمودند که در جايي بايستند که سنگ هست و مجاز نيستند بر روي فرشها سجده کنند.
در اين مسئله چند نظر وجود دارد:
1) امام راحل، آقاي نوري ،آقاي مکارم و آقاي فاضل البته آقاي فاضل هم باز اخيراً در استفتایي که داشتند يک قيدي آوردند که اگر موجب انگشت نما شدن نيست، بايد جايي بايستد که سنگ است در هر صورت به نظر امام راحل و آقاي نوري به نظر اين دو بزرگوار قطعاً ولو بتواند در جايي بايستد که سنگ است لازم نيست و بلکه ميفرمايند اگر موجب انگشت نما شدن هست اصلاً اشکال هم دارد. .
2) مقام معظم رهبري که در صورتي که حرجی نيست و ميتوانند به راحتي در جايي بايستند که سنگ هست لازم است که آنجا را اختيار کنند و بايد بر سنگ سجده کنند و مجاز نيستند بر فرش سجده کنند. و همين طور آقايان ديگر آقاي صافي، آقاي گلپايگاني، آقاي خوئي، آقاي تبريزي، آقاي سيستاني، آقاي زنجاني، آقاي وحيد به صراحت فرمودند به خصوص در شرايط فعلي که تقيه هم آن چنان ايجاب ميکند تاکيد دارند که در جايي بايستند که سنگ هست و مجاز نيستند بر روي فرشها سجده کنند.
من ضیعه الاقرب