مرزدار
گفتاری معنوی از محمدحسین منتظری شاتوری

«فتنه» ازدیدگاه نهج البلاغه
به انضمام
فتنه ناکثین 
  **********************************
«فتنه» ازدیدگاه نهج البلاغه
مقدمه:  تاريخ را به دو انگیزه مي‌توان مطالعه كرد؛
1-به قصدآشنایی و آفرين يا نفرين گفتن به افراد ، كه درعین لزوم، كافي نيست.                                 
     2-  به قصد اعتبار و عبرت گرفتن . عبرت‌گيري يعني جوهرتاريخ راشناختن و موارد مشابه را در دوران خود پيدا كردن و از سوراخي كه دیگران گزيده شدند ،گزيده نشدن. عبرت گرفتن از تاريخ يعني مواجهه صحيح تجربه اندوزانه با تاريخ؛  عبرت گرفتن نوعي شبيه ‌يابي است نه شبيه سازي؛ يعني تاريخ را فقط به قصد آفرين يا نفرين گفتن مطالعه نکردن، بلكه خواندن به قصد معلوم شدن تكليف خود. اينكه امروز چه بايد كرد. طبعاً بايد خط و ربط‌هاي آن زمان و امروز را شناخت ودراین  صورت است که در فتنه و شبهه  امکان درست موضع گیری و بازي نخوردن فراهم می شود.  ممكن است كسي صادق ویا پرشور و عاشق باشد ولي بازي بخورد، چنانكه بخشي از خوارج اين گونه بودند. خوارج انسان‌هاي منافق و كافر و فاسق نبودند بلكه احیاناً در اهداف خود خالص بودند، اهل نماز شب و تهجد بودند. ولی بازی خوردند.بنابراین،آگاهي از تاريخ امری لازم است.                                                                                                      
درگيري‌هاي زمان علي(ع) دعواي اسلام و كفر نبود                                                                          درهر سه درگيري (جمل، صفين و نهروان) دو طرف جنگ ،مسلمان بودند.آن هم خويشان،‌ اصحاب و بستگان پيامبر و افرادي كه سابقه سربازي براي اسلام داشتند، سابقه داران جهاد و مبارزه انقلابي ، افرادي كه براي اسلام شمشير زده بودند و بارها تا مرز شهادت پيش رفته بودند.   
   جنگهاي زمان حضرت علي(ع) همگي مصداق فتنه بود 
 درهر سه، دعواهاي جناحي بود نه دعواي حق و باطل ؛ لذا به فتنه تعبير مي‌شود؛ مسئله‌اي كه گاهي خواص نيز در آن به اشتباه مي‌افتندبخصوص اگر حق را با آدم‌ها بسنجند، چرا كه انسان‌ها تغيير مي‌كنند. مگرفردي كه امام رادرمحراب ترور كرد كافر نبود ؟اوجزء سربازان امام بودوسابقه فعاليت در جبهه داشت.ویا شمر كه سر حضرت اباعبدالله الحسین را بريد رزمنده‌اي بود كه 35 سال قبل جزو افسران حضرت امير(ع) بود . و مرجع تقليدي داشتيم كه  ‌خواست عليه امام خميني (ره) كودتا كند، مرجع تقليدي كه هم مقلد داشت و هم رساله.                                                                                                                 آری، شيطان سراغ همه مي‌رود و از هيچ كس نمي‌گذرد،حتی سراغ قوي‌ترين رزمندگان، مجاهدان و شهادت‌طلبان تاريخ رفته. سر كينه، رقابت، جاه طلبي، رياست طلبي و قدرت طلبي، ثروت طلبي و شهوت طلبي و به همين خاطر همه ما تا لحظه آخر در خطريم و بايدبدانیم كه فتنه بروز عملي شبهه است   
   بعد از پيامبر، جنگ بين اسلام ناب و اسلام قلابي بود  : اميرالمؤمنين (ع) مي‌فرمايد : زماني كه آيات 2 و 3 سوره عنكبوت  که می فرماید:«الم؛  أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَايُفْتَنُونَ» نازل شد که به رها نبودن مردم و دچارفتنه شدن همگان اشاره دارد، من خدمت رسول خدا بودم «و عَلِمْتُ أَنَّ الْفِتْنَةَ لَاتَنْزِلُ بِنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ- صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ- بَيْنَ أَظْهُرِنَا. » ‏دانستم آن فتنه و آزمايش بزرگ، تا زمانى كه رسول‏خدا( ص) در ميان ماست نازل نمى‏شود؛ لذ اعرض كردم:« يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا هذِهِ الْفِتْنَةُ الَّتِي أَخْبَرَكَ اللَّهُ تَعَالَى‏ بِهَا؟» منظور از اين‏آزمايش و فتنه بزرگ چيست كه خدا تو را از آن آگاه ساخته است؟ فرمود: «يَا عَلِيُّ، إِنَّ أُمَّتِي سَيُفْتَنُونَ مِنْ بَعْدِي»، اى على! بعد از من امّتم در بوته آزمايش قرار مى‏گيرند عرض كردم: اى رسول‏خدا ؛ « أَوَ لَيْسَ قَدْ قُلْتَ لِي يَوْمَ أُحُدٍ حَيْثُ اسْتُشْهِدَ مَنِ اسْتُشْهِدَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَ حِيزَتْ عَنِّي الشَّهَادَةُ، فَشَقَّ ذلِكَ عَلَيَّ، فَقُلْتَ لِي: «أَبْشِرْ، فَإِنَّ الشَّهَادَةَ مِنْ وَرَائِكَ؟» (درباره شهادت من چه مى‏فرماييد؟) مگر در جنگ «احد»، بعد از آن كه جمعى از مسلمانان شهيد شدند و من به سعادت شهادت نرسيدم و اين بر من سخت آمد، به من نفرموديد بشارت باد بر تو كه شهادت در پيش رو دارى؟« فرمود: «إِنَّ ذَلِكَ لَكَذلِكَ، فَكَيْفَ صَبْرُكَ إِذَنْ؟» مطلب همان‏گونه است كه گفته‏ام؛ ولى در آن موقع چگونه صبر خواهى كرد؟« عرض كردم: اى رسول‏خدا! لَيسَ هَذَا مِنْ مَوَاطِنِ الصَّبْرِ، وَ لكِنْ مِنْ مَوَاطِنِ الْبُشْرى‏ وَ الشُّكْرِ. » اين از موارد صبر نيست (زيرا صبر در برابر مصيبت است) بلكه از موارد بشارت و شكر است (چرا كه شهادت در راه خدا بزرگ‏ترين افتخار است). دردنباله خطبه آمده است که پيامبراكرم (ص) فرمود: اى على« ، إِنَّ الْقَوْمَ سَيُفْتَنُونَ بِأَمْوَالِهِمْ، وَ يَمُنُّونَ بِدِينِهِمْ عَلَى‏ رَبِّهِمْ، وَ يَتَمَنَّوْنَ رَحْمَتَهُ، وَ يَأْمَنُونَ سَطْوَتَهُ، وَ يَسْتَحِلُّونَ حَرَامَهُ بِالشُّبُهَاتِ الْكَاذِبَةِ، وَالْأَهْوَاءِ السَّاهِيَةِ، فَيَسْتَحِلُّونَ الْخَمْرَ بِالنَّبِيذِ، وَ السُّحْتَ بِالْهَدِيَّةِ، وَ الرِّبَا بِالْبَيْعِ» مردم بعد از من با ثروتشان آزمايش مى‏شوند،ديندار بودن را منّتى بر خدا قرار مى‏دهند و (با اين كه مرتكب گناهان بزرگى مى‏شوند) انتظار رحمت خدا دارند و خود را از خشمش در امان مى‏بينند. حرام خدا را با شبهات دروغين و هوس‏هاى غفلت‏زا حلال مى‏شمارند. شراب را به نام «نبيذ»، و رشوه را به نام «هديه» و ربا را به اسم «تجارت» حلال مى‏پندارند. عرض كردم: اى رسول خدا فَبِأَىِّ الْمَنَازِلِ أُنْزِلُهُمْ عِنْدَ ذلِكَ؟ أَبِمَنْزِلَةِ رِدَّةِ، أَمْ بِمَنْزِلَةِ فِتْنَةِ؟ در چنين شرايطى، اين افراد را كه داراى چنين صفاتى هستند در چه مرتبه‏اى قرار دهم؟  آيا كار آن‏ها به منزله ارتداد و بازگشت از دين است يا به منزله فتنه و انحراف از احكام خدا؟فرمود: «بِمَنْزِلَةِ فِتْنَةِ». به منزله فتنه بدان (و با آنان همچون مسلمانان خطاكار رفتار كن).         (خطبه 156،فراز10-16)                                                                                                                                                                ودر روايت دیگری پيامبرخدا (ص) فرمود: «إِنَّ أُمَّتِي سَتُفْتَنُ مِنْ بَعْدِي فَتَتَأَوَّلُ الْقُرآنَ وَ تَعْمَلُ بِالرَّأْىِ وَ تَسْتَحِلُّ الْخَمْرَ بِالنَّبِيذِ وَ السُّحْتَ بِالْهَدِيَّةِ وَ الرِّبَا بِالْبَيْعِ وَ تُحَرِّفُ الْكِتَابَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَ تَغْلِبُ كَلِمَةَ الضِّلَالِ فَكُنْ جَلِيسَ بَيْتِكَ حَتَّى تُقَلَّدَهَا فَإِذَا قُلِّدْتَهَا جاشَتْ عَلَيْكَ الصُّدُورُ وَ قَلَّبَتْ لَكَ الْأُمُورِ»  امت من بعد از من‏ آزمايش مى‏شوند. قرآن را مطابق ميل خود تفسير مى‏كنند (و به هر بهانه‏اى حرام خدا را حلال مى‏كنند)؛ شراب را به بهانه نبيذ  و حرام و رشوه به صورت هديه و ربا را با نام بيع، مجاز مى‏شمرند و كتاب خدا را تحريف معنوى مى‏كنند و سخن گمراهان غلبه مى‏كند. تو در آن روز در خانه بنشين تا زمانى كه به حكومت رسى؛ ولى هنگامى كه حكومت در دست تو قرار گرفت، حسد در سينه‏ها به حركت در مى‏آيد و (مخالفان و حاسدانت) كارهاى تو را به هم مى‏ريزند (ولى تو استقامت كن)». 
   پيام امام اميرالمؤمنين عليه‏السلام، ج‏6، ص: 153،بنقل ازشرح ابن ابی الحدید،ج9،ص206)  
مخلوط شدن دوست و دشمن از عوارض چهارگانه فتنه است                                                       
   امام در حكمت 93 مي‌فرمايد: « لَا يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ اللَّهُمَّ إِنِّى أَعُوذُ بِكَ  مِنَ الْفِتْنَةِ لِأَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ إِلَّا وَ هُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَى فِتْنَةٍ وَ لَكِنْ مَنِ اسْتَعَاذَ فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ » نگوييد خدايا پناه بر تو از فتنه چون همه شما بي‌استثنا دچار فتنه خواهيد شد چراكه بايد امتحان پس دهيد و بايد مشخص شود كه شما صادقيد يا كاذب.                                                                                                                                                                                        و در خطبه دوم مي‌فرمايد: رسول خدا(ص)که به رسالت مبعوث شد(و النّاس في فتن )مردم درگیرفتنه ها بودند، فتنه هایی که «انجذم فيها حبل الدّين و تزعزعت سواري اليقين و اختلف النّجر و تشتّت الامر و ضاق المخرج و عمي المصدر» رشته دين در آن گسسته و ستونهاى ايمان و يقين متزلزل شده، اصول اساسى فطرت و ارزشها دگرگون گشته،    و امور مردم پراكنده و متشتّت و راه فرار از فتنه‏ها بسته، و پناهگاه و مرجع، ناپيدا بود»                                                            پس ، فتنه به ايمان افراد ناخنك مي‌زند و وقتی كه مي‌آيد چند چيز نيز به دنبال آن  مي‌آيد  : اول: ترديد يعني اينكه همه به شك مي‌افتند.دوم: اختلاف سوم: بي‌ثباتي و تزلزل در ايمان  چهارم: گم كردن دوست و دشمن و مخلوط شدن دوست و دشمن.
                                هواي نفس و بدعت نظري در مفاهيم ،آغازگر فتنه ها                                                                                 امام (ع) در خطبه 50 نهج‌البلاغه در خصوص اينكه فتنه چگونه شروع مي‌شود؟ می فرماید:                                       « إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ يُخَالَفُ فِيهَا كِتَابُ اللَّهِ وَ يَتَوَلَّى عَلَيْهَا رِجَالٌ رِجَالًا عَلَى غَيْرِ دِينِ اللَّهِ فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ يَخْفَ عَلَى الْمُرْتَادِينَ وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ الْبَاطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ الْمُعَانِدِينَ وَ لَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي الشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ وَ يَنْجُو الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنى ». آغاز پيدايش فتنه‏ها پيروى از هوا و هوسها و بدعتهايى است كه با كتاب خدا مخالفت دارد  و گروهى (چشم و گوش بسته يا هوا پرست آگاه) به پيروى آنان بر مى‏خيزند و بر خلاف دين خدا از آنها حمايت مى‏كنند. اگر باطل از آميختن با حق جدا مى‏گرديد بر كسانى كه طالب حقّند پوشيده نمى‏ماند. و اگر حق از آميزه باطل پاك و خالص مى‏شد زبان دشمنان  و معاندان از آن قطع مى‏گشت. ولى بخشى از اين گرفته مى‏شود و بخشى از آن و اين دو را به هم مى‏آميزند و اينجا است كه شيطان بر دوستان و پيروان خود مسلّط مى‏شود. و «تنها كسانى كه مشمول رحمت خدا بودند» از آن نجات مى‏يابند. »   بنابراین، شروع فتنه از دو جاست؛يك بعد نفساني دارد يعني خودخواهي؛ افرادي پيدا مي‌شوند كه خود محورند، ديكتاتورند، منفعت طلبند و فقط دنبال قدرت و پيروزي خودشان هستند.دوم اينكه شروع فتنه از بدعت نظري در مفاهيم است؛ يعني تغيير دادن اصول يا تحريف آن.پس يك عده انحرافات فكري را تئوريزه مي‌كنند و عده‌اي هم براي نفسانيت آنها ‌هيزم مي‌ريزند و آنها هم با نفسانيت خود، روي مفاهيم تئوريك آنها نفت مي‌ريزند
خداوند در زمان فتنه اهل حق را رها نمي‌كنددردنباله مي فرمايد كه اگر باطل با حق در نياميزد و مخلوط نشود حق‌طلبان به راحتي آن را تشخيص مي‌دهند و كار باطل پيش نمي‌رود ولي در فتنه،‌ فتنه‌گران اندكي از حق و باطل را مي‌گيرند و آن را مخلوط مي‌كنند؛ يعني زماني كه سخنراني يا منبر آنها را گوش مي‌كنيد  و يا مقاله و كتاب آنها را مي‌خوانيد متوجه مي‌شويد كه مباحث درستي در آن وجود دارد ولي در واقع مقداري از حق و مقداري از باطل با هم مخلوط و ارائه شده‌ است؛ يعني اين مطالب باطل صريح نيست.و اينجاست كه بازار شيطان گرم مي‌شود و در جامعه يارگيري مي‌كند. با اين حال اينجا هم اگر كسي اهل حق باشد و تقوا حق داشته باشد، خداوند رهايش نمي‌كند.                                                                                                                              در زمان فراگيري شبهه اگر حق و باطل را تشخيص نمي‌دهيد بر جاي خويش بمانيد تا حجت پيدا كنيد
در خطبه 151 نهج‌البلاغه مي‌فرمايند:  « ثُمَّ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ أَغْرَاضُ بَلَايَا قَدِ اقْتَرَبَتْ، فَاتَّقُوا سَكَرَاتِ النِّعْمَةِ، وَاحْذَرُوا بَوَائِقَ النِّقْمَةِ، وَ تَثَبَّتُوا فِي قَتَامِ الْعِشْوَةِ، وَاعْوِجَاجِ الْفِتْنَةِ عِنْدَ طُلُوعِ جَنِينِهَا، وَ ظُهُورِ كَمِينِهَا، وَانْتِصَابِ قُطْبِهَا، وَ مَدَارِ رَحَاهَا. تَبْدَأُ فِي مَدَارِجَ خَفِيَّةٍ، وَ تَؤُولُ إِلَى‏ فَظَاعَةٍ جَلِيَّة. شِبَابُهَا كَشِبَابِ الْغُلَامِ، وَ آثَارُهَا كَآثَارِ السِّلَامِ، يَتَوَارَثُهَا الظَّلَمَةُ بِالْعُهُودِ! أَوَّلُهُمْ قَائِدٌ لِآخِرِهِمْ، وَ آخِرُهُمْ مُقْتَدٍ بِأَوَّلِهِمْ؛ يَتَنَافَسُونَ في دُنْيَا دَنِيَّةٍ، وَ يَتَكَالَبُونَ عَلَى‏ جِيفَةٍ مُرِيحَةٍ. وَ عَنْ قَلِيلٍ يَتَبَرَّأُ التَّابِعُ مِنَ الْمَتْبُوعِ، وَالْقَائِدُ مِنَ الْمَقُودِ، فَيَتَزَايَلُونَ بِالْبَغْضَاءِ، وَ يَتَلَاعَنُونَ عِندَ اللِّقَاءِ.» شما اى مردم در آينده هدف بلاهايى هستيد كه نزديك شده است از مستى نعمت بپرهيزيد و از بلاهايى كه كيفر اعمال شماست برحذر باشيد و هنگامى كه گرد و غبار حوادث ناشناخته بر مى‏خيزد و پيچيدگى‏هاى فتنه آشكار مى‏شود نوزادش تولد مى‏يابد و باطن آن ظاهر مى‏گردد، قطب و محورش بر جاى خود قرار مى‏گيرد و آسياى آن به حركت در مى‏آيد (به هوش باشيد و) با احتياط گام برداريد. (آرى) فتنه‏ها كم كم از مراحل ناپيدا شروع به حركت مى‏كنند و سرانجام به صورت خطرناك آشكار ى‏شوند.                                                                 رشد آن‏ها همچون رشد جوانان سريع است و آثارشان (بر پيكر جامعه) همچون آثار سنگ‏هاى سخت و محكم است (كه بر پيكر انسان وارد مى‏شود) ستمگران آن را طبق پيمان‏هايى از يكديگر به ارث مى‏برند، نخستين آن‏ها رهبر آخرينشان هستند و آخرينشان پيرو نخستين آن‏ها. (آرى) آن‏ها، براى به دست آوردن دنياى پست بر يكديگر سبقت مى‏جويند و همچون سگانى كه بر سر مردار گنديده‏اى ريخته باشند با يكديگر به نزاع بر مى‏خيزند (گرچه در ظاهر متحدند) ولى به زودى پيروان، از پيشوايان خود برائت مى‏جويند و رهبران از پيروانشان و سرانجام با بغض و كينه از هم جدا مى‏شوند و به هنگام ملاقات (در اين جهان و يا در آخرت) يكديگر را لعن و نفرين مى‏كنند.                                                                                                                                                     بنابراین، آنگاه كه غبار شبهه برانگيزد برجاي خويش بمانيد، حرفي نزنيد و اقدامي نكنيد و اگر نمي‌توانيد حق و باطل را تشخيص دهيد ، بر اساس تعصب و احساسات موضع نگيريد. و زماني كه متوجه نمي‌شويد و حجت عقلي و شرعي نداريد و بخواهيد بر اساس احتمال، حدس، گمان، تبليغات و تلقينات موضع بگيريد بيدار باشيد و آنگاه كه غبار شبهه برمي‌خيزد، بر جاي خويش بمانيد تا حجت پيدا كنيد. آری وقتي فتنه‌ها‌ پيدا شود و راه كج پيش پاي هر يك از شما بگذارد و آسيابش بچرخد، فتنه آغازش چون ابتداي جواني، دلربا، فريبنده و جذاب است اما وقتي پايان يابد آثارش شوم و زشت است؛ چون نشانه‌هاي ضربت سنگ.فتنه وقتي مي‌آيد در ابتداي آن نمي‌فهميد كه فتنه است چرا كه همه‌ چيز مرتب، قشنگ، درست و تئوريزه شده است.   اينجا جاي صبر و دقت است.  آغاز فتنه از افرادي است كه بر سر قدرت، ثروت و رياست مسابقه مي‌گذارند و چون سگان اين مردار را از دندان يكديگر مي‌ربايند و يكديگر را مي‌جوند و پس از مدتي پيروان از رهبران اعلام بيزاري و برائت مي‌كنند و رهبرانشان از پيروانشان گلايه مي‌كنند. هر يك تقصير را برعهده ديگري مي‌گذارد و چون دشمنان از يكديگر جدا مي‌‌شوند، هيچ يك مسئوليت آنچه كردند و مسئوليت فتنه را برعهده نمي‌گيرند و يكديگر را با لعنت ديدار مي‌كنند.                                                       ودر خطبه 93 نهج‌البلاغه به يك نكته بسيار مهمّ اجتماعى و سياسى اشاره می فرمایدکه فتنه گران و سود جويانِ تبهكار، ماهيّت خود را در چهره ساختگى حق به جانب، پنهان مى‏دارند تا مردم را به دنبال خود بكشند؛ ولى هنگامى که بر مركب مراد سوار شدند، چهره واقعى خود را نشان مى‏دهند و همين امر، تدريجاً سبب نابودى آنها مى‏شود. اين قانون و قاعده‏اى است براى تمام اعصار و قرون؛ لذا مي‌فرمايد: «إِنَّ الْفِتَنَ إِذَا أَقْبَلَتْ شَبَّهَتْ، وَ إِذَا أَدْبَرَتْ نَبَّهَتْ».«هنگامى كه فتنه‏ها روى آورند خود را به لباس حق در مى‏آورند و هنگامى كه پشت مى‏كنند (مردم را از ماهيّت خود) آگاه مى‏سازند». در واقع، به هنگام روى كرد، اغفال كننده است و به هنگام پشت كردن، بيدار كننده. سپس به نكته‏اى كه در حقيقت علّت اين موضوع است اشاره كرده، مى‏فرمايد:«يُنْكَرْنَ مُقْبِلَاتٍ، وَ يُعْرَفْنَ مُدْبِرَاتٍ». «آنها در حال روى آوردن ناشناخته‏اند و به هنگام پشت كردن شناخته مى‏شوند».   به همين دليل طرفداران حق بايد هميشه با دقّت و هشيارى به حوادث نگاه كنند، مبادا فريب چهره‏هاى حق به جانب دروغين را بخورند و غافلگير شوند. هرگونه سطحى نگرى و حسن ظنّ بى‏دليل در اين گونه موارد، جز زيان و خسران به بار نمى‏آورد.  (پیام امام امیرالمومنین،ج4،ص231)                                                                                                                                  راههای  مقابله بافتنه :   1-گوش به فرمان ولایت  : «أَيُّهَا النَّاسُ، سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي، فَلَأَنَا بِطُرُقِ السَّمَاءِ أَعْلَمُ مِنِّي بِطُرُقِ الْأَرْضِ، قَبْلَ أَنْ تَشْغَرَ بِرِجْلِهَا فِتْنَةٌ تَطَأُ فِي خِطَامِهَا،  وَ تَذْهَبُ بِأَحْلَامِ  قَوْمِهَا»(خطبه  189 ، فراز5).                                       
اى مردم از من سؤال كنيد پيش از آن كه مرا از دست دهيد، زيرا من به راههاى آسمان از راه‏هاى زمين آشناترم (آرى بپرسيد) پيش از آن كه فتنه و فساد سرزمين شما را همچون شتر لجام گسيخته لگد مال كند (و سايه شوم خود را همه جا بگستراند) و عقلهاى مردم را بربايد»    «ايّها النّاس شقّوا امواج الفتن بسفن النّجاة، و عرّجوا عن طريق المنافرة، وضعوا تيجان المفاخرة. »(خطبه 5)اى مردم! امواج فتنه‏ها را با كشتيهاى نجات بشكافيد و از راه اختلاف و پراكندگى و دشمنى كنار آييد و تاجهاى تفاخر و برترى جويى را از سر بنهيد!  (منظورازکشتی نجات اهل بیت پیامبرند)                                                                         
2-مراقب دام فتنه انگیزان بودن :  (فَلَا تَكُونُوا أَنْصَابَ الْفِتَنِ، وَ أَعْلَامَ الْبِدَعِ).«سعى كنيد شما پرچم‏هاى فتنه‏ها و نشانه‏هاى بدعت نباشيد» اشاره به اين كه با سردمداران فتنه‏ها و بدعت‏ها همكارى نكنيد و خود را از اين معركه‏هاى خطرناك كنار بكشيد. 
 3-حفظ وحدت :   (وَ الْزَمُوا مَا عُقِدَ عَلَيْهِ حَبْلُ الْجَمَاعَةِ، وَ بُنِيَتْ عَلَيْهِ أَرْكَانُ الطَّاعَةِ). «از آن‏چه پيوند جماعت                    (و جامعه اسلامى) به آن گره خورده و اركان اطاعت بر آن نباشد، جدا مشويد»اشاره به اين‏كه تا مى‏توانيد قوانين     و دستورات الهى را كه ضامن بقاى جامعه اسلامى و اطاعت پروردگار است، حتى درگير و دار فتنه‏ها تا آن‏جا كه مى‏توانيد محترم بشمريد؛ چرا كه اگر راه نجاتى از فتنه باشد پيروى ازاين دستورات است. اين سخن مخصوصاً برنامه‏هايى همچون جمعه و جماعت و حج و كمك به محرومان و ستمديدگان را شامل مى‏شود؛ چرا كه حفظ آن‏ها سبب نجات از فتنه‏هاست.                                                                                                                                           
4-رعایت اولویت ها  (وَاقْدَمُوا عَلَى‏ اللَّهِ مَظْلُومِينَ، وَلَا تَقْدَمُوا عَلَيْهِ ظَالِمِينَ).«مظلوم بر خداوند وارد شويد و ظالم وارد نشويد»   مفهوم اين سخن آن نيست كه تن به ظلم بدهيد و تسليم ظالم شويد؛ زيرا اين كار از نظر اسلام ممنوع و نوعى كمك به ظالم و اعانت بر اثم است؛ بلكه منظور آن است كه اگر بر سر دو راهى قرار گرفتيد كه يا حقوق مردم را ببريد يا حق شما را ببرند، ترجيح دهيد كه از حق خود بگذريد تا به ظلم بر ديگران آلوده نشويد. با توجه به قاعده تقديم اهم بر مهم اين كار يك برنامه عادلانه و خداپسندانه است.                                                          
    5-مراقب گامهای شیطان بودن  (وَاتَّقُوا مَدَارِجَ الشَّيْطَانِ وَ مَهَابِطَ الْعُدْوَانِ). «از گام نهادن در راه‏هاى شيطان و سراشيبى‏هاى ظلم و عدوان بپرهيزيد!»                                                                                                              اشاره به اين كه به منطقه خطر (ظلم و فساد) نزديك نشويد؛ چرا كه لغزشگاه انسان است. تعبير به «مدارج» (پله‏ها) و «مهابط» (سراشيبى‏ها) اشاره به نكته لطيفى است؛ يعنى شيطان، انسان را از پله‏هاى طغيان بالا مى‏برد و هنگامى كه به اوج رسيد او را به پايين پرتاب مى‏كند و گاه به كنار دره‏هاى گناه مى‏كشاند تا پايشان بلغزد و در اعماق كباير سقوط كنند.                                                                                                                                     
   6-مراقب لقمه ها بودن   (وَ لَاتُدْخِلُوا بُطُونَكُمْ لُعَقَ  الْحَرَامِ، فَإِنَّكُمْ بِعَيْنِ مَنْ حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَعْصِيَةَ، وَ سَهَّلَ لَكُمْ سُبُلَ الطَّاعَةِ).   «لقمه‏هاى حرام را هر چند اندك باشد وارد شكم خود نسازيد؛ چرا كه شما در معرض نگاه كسى هستيد كه گناه را بر شما حرام كرده و راه‏هاى اطاعت را براى شما آسان ساخته ا6ست»    بى شك، به هنگام سلطه ظالمان و بروز فتنه‏ها اموال حرام در دست مردم زياد مى‏شود و استفاده از آن آثار بسيار شومى در وجود انسان دارد؛ قلب راتاريك و انسان را از خدا دور مى‏سازد ودر مسير شيطان قرار مى‏دهد. امام عليه السلام در اين زمينه هشدار مى‏دهد و در ضمن مى‏فرمايد: هيچ‏گاه راه طاعت و كسب حلال به روى شما بسته نمى‏شود؛ زيرا در هر شرايطى خداوند طرقى براى نجات از معاصى و روى آوردن به طاعت الهى به روى مردم گشوده است.                                                (پيام امام اميرالمؤمنين عليه‏السلام، ج‏6، ص: 38،ذیل خطبه 151)
        7- دقت ومطالعه تاریخدر زمان امام علي(ع) يكي از مواردي كه خود حضرت آن را فتنه ناميدند، شورش جمل بود كه منتهي به جنگ جمل شد و اين جنگ، اولين جنگي بود كه بر علي(ع) تحميل شد    دشمنان امام در جنگ جمل، جزو خوشنام‌ترين و خوش‌سابقه‌ترين افراد و اصحاب پيامبر(ص) بودند؛   طلحه و زبير بارها در جهاد در خط مقدم بودند. ویاعايشه؛ ام‌المؤمنين و همسر پيامبر(ص)،جزو نزديك‌ترين افراد به پيامبر(ص) بود.                                دراین فتنه ، فضاي مدينه به گونه ای بود كه سه روز جنازه عثمان روي زمين ‌ماند و هيچ كس حاضر نشد كه او را دفن كند؛تااینکه در نيمه شب و بعد از سه روز آنهم با وساطت اميرالمؤمنين(ع) براي دفن بردند. مردم مدينه نگذاشتند كه او در قبرستان مسلمانان دفن شود و درگورستان یهودیها دفن و بعد روي آن ديوار خراب كردند تا كسي نبش قبر نكند كه بعدها همانجا جزو قبرستان بقيع شد.  پس ازقتل عثمان، مهاجر وانصار در مسجدالنبی جمع شدند تا مشورت کنند چه کسی خلیفه شود، پس ازصحبت بعضی ازبزرگان مانندعمار،همگان نگاهشان متوجه تمتم شد ولذا همه سراغ امام آمدند، کثرت جمعیت به حدی بود که به گفته امام:« فَتَدَاكُّوا عَلَيَّ تَدَاكَّ الْإِبِلِ الْهِيمِ يَوْمَ وِرْدِهَا قَدْ أَرْسَلَهَا رَاعِيهَا وَ خُلِعَتْ مَثَانِيهَا حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُمْ قَاتِلِيَّ أَوْ بَعْضَهُمْ قَاتِلُ بَعْضٍ لَدَيَّ » ( خطبة 54)   «مردم همانند شتران تشنه‌ای که به آب نزدیک شده ، بر من هجوم آوردند و به یکدیگر پهلومی‌زدند، فشاری آوردند، چنان‌که گمان کردم مرا خواهند کشت، یا بعضی به وسیلة بعض دیگر می‌میرند و پایمال می‌گردند»  به بیان دیگر:« فَمَا رَاعَنِي إِلَّا وَ النَّاسُ الى كَعُرْفِ الضَّبُعِ يَنْثَالُونَ عَلَيَّ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ حَتَّى لَقَدْ وُطِئَ الْحَسَنَانِ وَ شُقَّ عطافى مُجْتَمِعِينَ حَوْلِي كَرَبِيضَةِ الْغَنَمِ»   ( خطبة 3، فراز 12)«مردم مانند موی گردن کفتار به دور هم ریختند و از هر طرف سوی من هجوم آوردند تا آنجا که حسن و حسین به زیر دست و پا رفتند و طرف جامة و ردای من پاره شده و به سان گلة گوسفند پیرامون مرا گرفتند تا من بیعت آنان را بپذیرم».  همه اصرار داشتندکه امام جهت بیعت، دست بگشاید.:« فَأَقْبَلْتُمْ إلَيَّ إقْبَالَ الْعُوذِ الْمَطَافِيلِ عَلَى‏ أَوْلَادِهَا، تَقُولُونَ: الْبَيْعَةَ الْبَيْعَةَ! قَبَضْتُ كَفِّي فَبَسَطْتُمُوهَا، وَنَازَعَتْكُمْ يَدِي فَجَاذَبْتُمُوهَا.(خطبة 137، فراز5) «(شما مردم) برای بیعت‌کردن به سوی من روی آوردید. همانند مادران زاییده که به طرف بچه‌های خود می‌شتابند، و پیاپی فریاد کشیدید، بیعت، بیعت. من دستان خویش فروبستم، اما شما به اصرار آن را گشودید؛ من از دست دراز کردن، سرباز زدم و شما دستم را کشیدید» و امام ناچار شد بفرماید: بیعت باید در مسجد باشد، و فرمود: «اگر یک نفر نخواهد من قبول نمی‌کنم.»آنگاه حضرت با مردم به مسجد آمدند و اولین کسانی که با امام بیعت کردند طلحه و زبیر و بعدسایر مسلمانان بودند و فقط تعداد انگشت‌شماری مثل عبدالله‌ بن عمر و سعدبن ابی‌وقاص و عبدالله‌ بن سلام بیعت نکردند و آنها نیز گفتند بعداً بیعت می‌کنیم. این بیعت، پس از 25 سال در روز 18 ذی‌الحجه سال 35 هجری انجام گرفت. (شرح نهج‌البلاغه ،ابن ابی الحدید،ج4، ص9)   وامام بعدازاین بودکه خطبه 136 راایرادفرمود: « لَمْ تَكُنْ بَيْعَتُكُمْ إيَّايَ فَلْتَةً، وَلَيْسَ أَمْرِي وَأَمْرُكُمْ وَاحِداً. إنِّي أُرِيدُكُمْ للَّهِ وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَنِي لإَنْفُسِكُمْ.أيُّهَا النَّاسُ، أَعِينُوني عَلَى‏ أَنْفُسِكُمْ، وَايْمُ اللَّهِ لَأُنْصِفَنَّ الْمَظْلُومَ مِنْ ظَالِمِهِ، وَلَأَقُودَنَّ الظَّالِمَ بِخِزَامَتِهِ، حَتَّى‏ أُورِدَهُ مَنْهَلَ الْحَقِّ وَإنْ كَانَ كَارِهاً.»  بيعت شما (مردم) با من بى مطالعه و ناگهانى نبود، ووضع من و شما يكسان نيست، من شما را براى خدا مى‏خواهم و شما مرا براى خويشتن، اى مردم! مرا براى اصلاح خودتان يارى دهيد (تا بتوانم عيوب شما را بر طرف سازم) به خدا سوگند! داد مظلوم را از ظالمش مى‏ستانم و افسار ظالم را مى‏كشم تا او را به آبشخور حق وارد سازم هر چند از اين كار ناخشنود باشد!  این درحالی است که امام هرگز به این بیعت راضی نبود و همان موقع که تحت فشار شدید مردم قرارگرفته بود، فرمود: « دَعُوني وَ الْتَمِسُوا غَيْرِي؛ فَإِنَّا مُسْتَقْبِلُونَ أَمْراً لَهُ وُجُوهٌ وَ أَلْوَانٌ؛ لَا تَقُومُ لَهُ الْقُلُوبُ، وَ لَا تَثْبُتُ عَلَيْهِ الْعُقُولُ...!» (خطبة 92)  «مرا رهاکنید و سراغ دیگری بروید، زیرا ما با پیشامدها و رخ دادهای مختلفی مواجه خواهیم شد دلها بر این بیعت ثابت و عقلها بر این پیمان استوار نمی‌ماند.. چراکه امام( علیه السلام ) آگاه است که مشکلات عدیده‌ای  جلوی راه حضرتش قراردارد که ازجمله آنها می توان به مواردذیل اشاره نمود .                                                                                                                                                       مشکل عدالت اجتماعی :  در دوران سه خلیفه، تبعیض بین مردم حاکم شد. مهاجرین بر انصار برتری یافتند، اموال بیت‌المال بالسویه تقسیم نمی‌شد و حتی کسانی‌که زودتر ایمان آورده‌بودند سهم بیشتری داشتند، در حالی‌که هیچ وجه شرعی نداشت.  (شرح نهج‌البلاغه، ج16 ،ص23) 
  مشکل مسائل نژادی:   هنگامة هجوم مردم به خانة امام علیه السلام  جهت بیعت، در شهر مدینه تبعیض نژادی یک سنت باقیماندة حاکمان قبلی بود  وقتی دو تا خانم نزد امام ادعای فقرمی کنندو امام مردی را مامورمی کندکه به هر کدام صد درهم بدهد، یکی از زنها اعتراض کرده  ،می گوید: من عرب هستم و این زن از موالی چگونه با ما برخورد مساوی شده‌است.. ( تاریخ سیاسی اسلام، ج2، ص454 بنقل از انساب‌الاشراف 2/141)  
 مشکل انحرافا ت دینی : در عصر خلافت سه خلیفه بعضی انحرافات صریح دینی به‌عنوان یک امر دینی در میان مردم جا افتاده‌بود مثلا وقتی امام علیه السلام حاضر نشد نماز تراویح را به جماعت اقامه کند صدای برخی به واعمرا بلند شد.                                                                                    مشکل فسادداخلی: وضع داخلی مسلمانان  به گونه ای شده بودکه امام  می‌فرماید : «وَ اعْلَمُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ أَنَّكُمْ فِي زَمَانٍ الْقَائِلُ فِيهِ بِالْحَقِّ قَلِيلٌ، وَ اللِّسَانُ عَنِ الصِّدْقِ كَلِيلٌ، وَ اللَّازِمُ لِلْحَقِّ ذَلِيلٌ. أَهْلُهُ مُعْتَكِفُونَ عَلَى الْعِصْيَانِ، مُصْطَلِحُونَ عَلَى الْإِدْهَانِ، فَتَاهُمْ عَارِمٌ، وَ شَائِبُهُمْ آثِمٌ، وَ عَالِمُهُمْ مُنَافِقٌ، وَ قَارِنُهُمْ مُمَاذِقٌ. لَايُعَظِّمُ صَغِيرُهُمْ كَبِيرَهُمْ، وَ لَايَعُولُ غَنِيُّهُمْ فَقِيرَهُمْ. ( خ233/2)« بدانيد، خدايتان رحمت كند، كه شما در زمانى قرار گرفته‏ايد كه گوينده حق در آن كم، و زبان از گفتار راست عاجز و ناتوان، و همراهان حق، خوارند. اهل اين زمان همواره با گناه همراه‏اند و بر مداهنه و سازشكارى و سهل‏انگارى اتفاق نظر دارند. جوانانشان بداخلاق و شرور، و بزرگسالانشان گنهكارند. عالم آنها منافق است و قاريان قرآن و عابدان رياكارند. نه كوچكشان بزرگسالان را احترام مى‏كنند و نه ثروتمندشان زندگى مستمندانشان را تكفّل مى‏نمايند» ویا می‌فرماید: «وَلكِنَّا إنَّمَا أَصْبَحْنَا نُقَاتِلُ إخْوَانَنَا فِي الْإِسْلَامِ عَلَى‏ مَا دَخَلَ فِيهِ مِنَ الزَّيْغِ وَالإعْوِجَاجِ، وَالشُّبْهَةِ وَالتَّأْوِيلِ. فَإذَا طَمِعْنَا فِي خَصْلَةٍ يَلُمُّ اللَّهُ بِهَا شَعَثَنَا، وَنَتَدَانَى‏ بِهَا إلَى‏ الْبَقِيَّةِ فِيمَا بَيْنَنَا، رَغِبْنَا فِيهَا، وَأَمْسَكْنَا عَمَّا سِوَاهَا.» ( خطبة 122/10) مروز وضعیت ما بگونه‌ای شده که با برادران مسلمان خود در حال مقاتله هستیم چرا که گمراهی و کجی و شبهه و تأویلات ناصحیح در اسلام وارد شده و این سبب مقاتله بین مسلمین است»   البته اين راهم اضافه فرمودکه «وَ اعْلَمُوا أَنِّي إنْ أَجَبْتُكُمْ رَكِبْتُ بِكُمْ مَا أَعْلَمُ، وَ لَمْ أُصْغِ إِلَى‏ قَوْلِ الْقَائِلِ وَ عَتْبِ الْعَاتِبِ».(خطبه 92،فراز2)«بدانيد اگر من دعوت شما را بپذيرم،مطابق آنچه خود مى‏دانم (از اصول حق و عدالت) با شما رفتار خواهم كرد و هرگز به سخن اين و آن و سرزنش سرزنش كنندگان گوش نخواهم داد!» بنابراين با چشم باز با من بيعت كرده و به من رأي دهيد.                                                                                        
 پذیرش خلافت : به هر حال امام بناچار خلافت را پذیرفت و خود علت پذیرش را اینگونه بیان فرمود که:«اَما وَالَّذى فَلَقَ الْحَبَّةَ، وبَرَءَ النَّسَمَةَ، لَولا حُضُور الْحاضِرِ، وَ قیامُ الْحُجَّةِ بِوجُودِ النّاصِرِ، وَ ما اَخَذَ اللهُ عَلَى الْعُلَماءِ اَنْ لا یُقارّوا عَلى کِظَّةِ ظالِم، وَ لا سَغَبِ مَظْلوم، لاَلْقَیْتُ حَبْلَها عَلى غارِبِها، وَلَسَقیتُ آخِرَها بِکَأسِ اَوَّلِها، وَلاَلْفَیْتُمْ دُنْیاکُمْ هذِهِ اَزْهَدَ عِنْدى مِنْ عَفْطَةِ عَنْز.» (خطبة3، فراز 18-16)                                                                                                  «سوگند به خدایی که دانه را شکافت و جان را آفرید، اگر حضور فراوان بیعت‌کنندگان نبود و یاران حجت را بر من تمام نمی‌کردند، و اگر خداوند از علماء عهد و پیمان نگرفته بود که برابر شکم‌باری ستمگران و گرسنگی مظلومان، سکوت نکنند، مهار شتر خلافت را بر کوهان آن انداخته، رهایش می‌ساختم و آخر خلافت را به کاسة اول آن سیراب می‌کردم، آنگاه می‌دیدید که دنیای شما نزد من از آب بینی بزغاله‌ای بی‌ارزش‌تر است.»
 با اين حال، هنگامى كه مردم در بوته آزمايش و امتحان قرار گرفتند، گروهى نتوانستند به خوبى از عهده اين امتحان برآيند،چنانکه امام (ع) در ادامه اين سخن مى‏فرمايد: (فلمّا نهضت بالامر نكثت طائفة، و مرقت اخرى، و قسط آخرون) (خطبه 3،فراز13).«ولى هنگامى كه قيام به امر خلافت كردم جمعى پيمان خود را شكستند و گروهى (به بهانه‏هاى واهى سر از اطاعتم پيچيدند و) از دين خدا بيرون پريدند و دسته ديگرى راه ظلم و طغيان را پيش گرفتند و از اطاعت حقّ برتافتند»                                                                                                                        
     اهداف حکومتی امام:  ابن عباس روايت مي‌كند: در دومين روزي كه مردم مدينه با علي بيعت كردند ، گروههای مختلف مردم در مسجد مدینه اجتماع کردند تا سخنان امام را شنیده و با اهداف و استراتژیهای حکومتی او آشنا شوند. برگرداندن بیت المالِ حیف ومیل شده و دارایی‌های عمومیِ به تاراج رفته،  جلوگیری از پیدایش ثروت‌های انبوه نامشروع در دولت جدید،تلاش در راه عمران و آبادانی زمین، تأمین اجتماعی محرومان و از کار افتادگان ، عزل کارگزاران فاسدِگذشته ونص.ب انسانهای وارسته به جای آنان ازجمله اهداف امام وموردتوجه حضرتش بود.حضرت در اولین سخنرانی خود، اینگونه فرمود: «وَ الَّذِي بَعَثَهُ بِالْحَقِّ لَتُبَلْبَلُنَّ بَلْبَلَةً وَ لَتُغَرْبَلُنَّ غَرْبَلَةً وَ لَتُسَاطُنَّ سَوْطَ الْقِدْرِ حَتَّى يَعُودَ أَسْفَلُكُمْ أَعْلَاكُمْ وَ أَعْلَاكُمْ أَسْفَلَكُمْ وَ لَيَسْبِقَنَّ سَابِقُونَ كَانُوا قَصَّرُوا وَ لَيُقْصِرَنَّ سَبَّاقُونَ كَانُوا سَبَقُوا»(خطبة16)«سوگند به آن‌کس که پیامبر را به حق مبعوث کرد، سخت آزمایش می‌شوید، چون دانه‌ای که در غربال بریزند یا غذایی که در دیگ گذارند، به هم خواهید ریخت، زیر و رو خواهید شد تا آن پایین به بالا و بالا به پایین رود آنان که سابقه‌ای در اسلام داشتند، و تاکنون منزوی بودند، بر سرکار می‌آیند، و آنها که به ناحق پیشی گرفتند ، عقب‌زده ‌خواند شد... ودربرگرداندن اموال عمومی به تاراج رفته یادآورشدکه : « وَ اللَّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّسَاءُ وَ مُلِكَ بِهِ الْإِمَاءُ لَرَدَدْتُهُ فَإِنَّ فِي الْعَدْلِ سَعَةً وَ مَنْ ضَاقَ عَلَيْهِ الْعَدْلُ فَالْجَوْرُ عَلَيْهِ أَضْيَقُ » ( خطبة 15)به خدا سوگند، بیت‌المال تاراج شده را هر کجا بیابم به صاحبان اصلی آن بازمی‌گردانم، گرچه با آن ازدواج کرده، یا کنیزانی خریده باشند.  و پس ازبیان خط مشی سیاسی خطاب به همگان فرمود: « وإذا كان غدا إن شاء الله فاغدوا علينا ، فإن عندنا مالا نقسمه فيكم ، ولا يتخلفن أحد منكم ، عربي ولا عجمى ، كان من أهل العطاء أو لم يكن إلا حضر ، إذا كان مسلما حرا »( شرح نهج‌البلاغه ابن‌ابی‌الحدید، ج7، ص37)« باخواست خدا فردا نزد من آیید تا مالی را که نزد ماست میان شما تقسیم کنم، هیچ عرب و عجمی به جای نماند و همگی حاضر شوند، چه نامش در فهرست برخورداران بوده باشد یا نباشد، میزان، مسلمان‌بودن و آزادبودن است هر مسلمان آزاده‌ای فردا حاضر شود، این را می‌گویم و برای خود شما از خداوند طلب عفو می‌کنم».آنگاه به دبیر ونویسندة خود عبیدالله‌بن ابی‌رافع دستور فرمود که«أ عط كل رجل ممن حضر ثلاثة دنانير»هر یک از مهاجر و انصار سه دنیار بپردازد. برق کلام امام علیه السلام همانند صاعقه‌ای خرمن جانهای زاهدان و متدینان دیروز و قارونهای امروز را در خود گرفت. و کینة عدالت بر سینة عدالت گریزان و افزون‌خواهان مسلمان نما جای گرفت.وامام عدالت بدون زره ای مسامحه احدی را بر احدی برتری نداد و لذا عده‌ای از قریش و غیرقریش نظیر طلحه و زبیر و... از دریافت این مقدار امتناع ورزیدند.(همان،ص38))
وبدینوسیله رفع تبعیض در تقسیم بیت‌المال، به عنوان یکی ازمهمترین برنامه‌های اصلاحی امام ظهوروبروزنمود ومقدمه ای شدبرای اجرای دیگراقداماتی که حضرت سرلوحة اهداف مقدس خود قرار دادبود.
محوریت اهداف امام :  محوریّت امام برای اجرایی‌کردن اهداف فوق عبارت بودنداز:
1) حاکمیت ارزشهای الهی .( تاریخ سیاسی اسلام، ج2، ص455 و خطبه 205 ، فراز3-7)
2) قاطعیّت (خطبة 92 وحکمت110  وخطبة 24/1)
3) عدالت  (خطبة 126و29-  جهت آگاهی از ویژگیهای عدالتخواهی امیرالمؤمنین علیه السلام .ر.ک خطبة 136، فراز2، خطبة 224، فراز10 و نامة 14و خطبة37/فراز3، خطبة 15، نامة 40 و نامة 41)
ابعاداقدامات امام :   امام علیه السلام به منظورمقابله با مفاسد دردوبعد اقدام فرمودند:
الف: در بُعد نظری   1) نقد دوران گذشته و سیرة گذشتگان   2) تبیین سیرة رسول خدا(ص)  به مدعیان اصحاب خاص پیامبرگوشزدکردندکه حضرتش «...خَرَجَ مِنَ الدُّنیاخمِیصاً» «با شکمی گرسنه از دنیا رفت»«وَ وَرَدَ الاخِرَةَ سَلیماً» « ولی باسلامتی جسم وجان،واردآخرت شد»«لَم یَضَع حَجَراً عَلی حَجَرٍ حَتّی مَضی لَسبیلِهِ، وَ اَجابَ داعِیَ رَبِّهِ» «کاخهای مجلل نساخت(سنگی بر سنگی نگذاشت) تا جهان را ترک گفت و دعوت پروردگارش را پذیرفت»  (خ160 14-31)    3) ارائة راه صحیح با تبیین سیره عملی  خود.  به اینان که امام راپیشوای خودبرگزیده فرمودند:«وَاللهِ لَقَد رَقَّعتُ مِدرَعَتی هذِهِ حَتّیَ استَحیَیتُ مِن راقِعُها»« بخدا سوگند آنقدر پیراهن پشمین را وصله زدم که از پینه‌کنندة آن شرمسارم»«وَ لَقَد قالَ لی قائِلٌ: اَلا تَنبِذُها عَنکَ؟» «یکی به من گفت: آیا آن را دور نمی‌اندازی؟»«فَقُلتُ اغرُب عَنّی فَعِندَ الصباحِ یَحمَدُ القَومُ السَّری» «از من دور شو، جوجه را آخر پاییز می‌شمارند» یعنی آینده از آن کسی است که دل به دنیا نبندد»( خ160 /36) . 4) بیان مواعظ بالغه و نصایح حکیمانه                                                                                 
ب: در بعد عملی :1) برخوردقاطع با خیانت کاران دربیت المال  ؛وقتی خبردارمی شود یکی از فرمانداران در بیت‌المال خیانت کرده، ضمن عزل او به وی نامه نوشته ،گوشزد می کندکه :«از تو خبری رسیده که اگر چنان کرده‌باشی، پروردگار خود را به خشم آورده، امام خود را نافرمانی و در امانت خیانت کرده‌ای، به من خبر رسیده که کشت زمینها را برداشته و آنچه را که می‌توانستی گرفته و در اختیار داشتی به خیانت خورده‌ای، پس هر چه زودتر حساب اموال را برای من بفرست و بدان که حسابرسی خداوند از حسابرسی مردم سخت‌تر است»( نامة40)                   2) مبارزه با تملق و چاپلوسی  (خطبة216/21).  3) مبارزه با تبانی و ساخت و پاخت.   4) قاطعیت در حسابرسی بیت‌المال(نامه‌های 40-41-42و43)    5)نفی تبعیض حتی نسبت به نزدیکترین افراد(خطبة 224، نامة41، نامة20)  6) بازرسی و نظارت عالی(نامة 53/75)    7) پیگیری گزارش بازرسان و مأموران ویژه(نامه‌های 63،44،45،20،19،3،33،43  )    8) مبارزه با تکبر و تفرعن(ر.ک خطبه‌های 5و6/فراز22)   9) مبارزه با  مترفین(ر.ک.خطبة192/فراز75)    10) هشدار در خیانت نسبت به بیت المال(نامة5، نامة26/7)                            11) نظارت و اقدامات شخصی:   11/1- سرکشی روزانه به بازارهای کوفه    11/2- بکارگیری عیون و جاسوسان مخفی      11/3- زندانی‌کردن خائن در بازارهای اهواز  11/4- نشستن در معابر عمومی ممنوع و تخریب اماکن شلوغ و محل تجمع افراد هرزه   11/5- نظارت بر قیمت و کنترل آنها و برخورد با محتکران  
12) تصفیه و پالایش جامعه از عناصر فاسد و فرصت‌طلب : عزل فرمانداران پیشین و در رأس آنها معاویه مهمترین تصمیم سیاسی بودکه.امام علیه السلام   اتخاذفرمود. ازاین رو،در آغاز سال 36 هجری افرادی شایسته همانند سهل و عثمان‌بن حنیف، عمّارة‌بن شهاب، عبیدالله‌بن عباس و قیس‌بن سعد را به استانداری شام، بصره، کوفه یمن و مصر اعزام فرمود که همگی جز سهل‌به حنیف که از نیمة راه بازگشت، با موفقیت کامل به حوزه‌های فرمانداری خود وارد شدند و زمام امور را به دست گرفتند.                                                                                                                                                              مورخان می‌نویسند: عزل استانداران باعث نگرانی عده‌ای شد و مصلحت‌اندیشان به دست و پا افتاده، مصمم شدند بنحوی نظر امام علیه السلام را تغییر دهند. مغیرة‌بن شعبه محضر امام شرفیاب شد و پیشنهاد داد که به مصلحت است که والیان عثمان به مدت یکسال در مقامشان ابقاء شوند و پس از بیعت‌گرفتن از مردم آنها را عزل کن. امام علیه‌السلام در پاسخ به پیشنهاد مغیره فرمود:«وَاللهِ لا اُداهِنُ فی دِینی وَلا اُعطِیَ الدَّنِیَّ فی اَمری»«به خدا سوگند، هرگز در دینم مداهنه نمی‌کنم و امور کشور را به افراد پست نمی‌سپارم»  مغیره با شنیدن پاسخ امام علیه السلام گفت: لااقل با معاویه مداراکن تا از مردم شام برای تو بیعت بگیرد، آنگاه با اطمینان خاطر او را از مقام خود عزل کن.                                                                                          
«امام علیه السلام فرمود: به خدا سوگند دور روز هم اجازه نمی‌دهم که معاویه بر جان و مال مردم مسلّط باشد.»     
  پرواضح است که اگرامام علیه السلام حتی برای یک ساعت حکومت معاویه را مورد تأیید و تنفیذ قرار می‌داد و به ابقاءمعاویه تن می داد،  علاوه براین که امید مردمانی که پس از یک دورة طاقت‌فرسا تبعیض و بی‌عدالتی و فساد در انتظار عدل و حکومت دینی بودند به یاس ونومیدی مبدل می گشت معاویه  فردی نبودکه دست ازکارشکنی وفتنه انگیزیهایش بردارد،ازاین روپس از آن‌که خبردار شد که مردم مدینه با امام علیه السلام بیعت کرده‌اند، پیش از آن‌که نامه‌‌ای از امام به او برسد دو نامة یکی به زبیر و دیگری به طلحه نوشت و هر دو را بر قبضه‌کردن دو شهر بزرگ عراق یعنی کوفه و بصره تشویق کرد.در نامه‌ای که برای زبیر فرستاد، نوشت:  «من از مردم شام برای تو بیعت گرفته‌ام، پس زودتر خود را برای تصرف کوفه و بصره آماده‌ساز، و من پس از تو با طلحه بیعت کردم. هرچه زودتر به خونخواهی عثمان قیام کنید و مردم را برای آن فراخوانید.                                                                                      
   پیمان شکنی طلحه وزبیر  :طلحه و زبیر نامة معاویه را خواندند و تصمیم گرفتند از مدینه به مکه بروند. آمدند نزد امام وگفتند: دیدی عثمان بر ما ستم کرد، حکومت را به خویشان خود از بنی‌امیه داد، پس حالا که خداوند خلافت را به تو عطا کرده، ما را از عمال خود قرار بده،  حضرت به آن دو فرمودند: « من به کسی که به درستی و امانت‌داری او اطمینان نداشته‌باشم، حکومت نمی‌دهم.» طلحه و زبیر از نزد امام رفتند در حالی که از امام علیه السلام مأیوس شدند. و به چاره‌اندیشی نشستند  مجدداً خدمت حضرت رسیدند و این‌بار از حضرت اجازه خواستند که به قصد عمره مدینه را ترک کنند.حضرت فرمودند: « شما قصد عمره ندارید. سوگند یاد کردند که غیرعمره مقصدی نداریم ومجددا بیعت کردند و با شدت عهد و میثاق دادند که خیانت نکنند.وقتی آن دو خانة علی علیه السلام را ترک کردند، امام به حاضران در جلسه فرمود: می‌بینم که آنان در فتنه‌ای کشته می‌شوند»ابن قتیبه می‌نویسد:«هر دو نفر پس از خروج از خانة امام در مجمع قریش گفتند: «این پاداش ما بود که علی به ما داد، ما برضد عثمان قیام کردیم و وسیلة قتل او را فراهم ساختیم، در حالی‌که علی در خانة خود نشسته بود، حال که به خلافت رسیده‌است، دیگران را بر ما ترجیح می‌دهد.»   ( فروغ ولایت، ص368 بنقل از تاریخ طبری 3/163))
« ووقتی طلحه و زبیر از مدینه خارج شدند، در بین راه مدینه تا مکه به هر کس می‌رسیدند، می‌گفتند: بیعت‌ علی برگردن ما نیست، ما بر اثر فشار و ترس بیعت کردیم»  به هر حال طلحه و زبیر وارد مکه شدند. ودرمکه به عایشه پیوستند؛ و سرزمین مکه مرکز مخالفان امام علیه السلام شد و هرکس به هر دلیلی که با امام مخالف بود و یا از دادگری او می‌ترسید، خصوصاً فرمانداران و استانداران عثمان که می‌دانستند امام دارایی آنان را مصادره می‌کند و آنان را به سبب خیانتهایی که مرتکب شده‌اند بازخواست خواهد کرد، همه و همه در مکه در پوشش حرمت حرم خدا گرد آمدند و نقشة نبرد جمل را طرح کردند. (همان، ص370)                                                        هزینة جنگ جمل را همة استانداران عثمان که در دوران حکومت او بیت‌المال را غارت کرده و ثروت هنگفتی به دست آورده بودند، پرداختند. و عایشه در مکه به اعتبار معروفیت و مشهوریتی که داشت مردم را بر علیه امام علیه السلام بسیج نمود وبرای نبردرودرروباامام و حرکت به سوی بصره اعلام آمادگی نمود. اولین اطلاعیة گروه پیمان شکن و خروج‌کنندگان  به شرح ذیل صادر شد.«آگاه باشید که ام المؤمنین و طلحه و زبیر عازم بصره هستند، هرکس می‌خواهد اسلام را عزیز گرداند و با کسانی که خون مسلمانان را حلال شمرده‌اند نبرد کند و آن‌کس که می‌خواهد انتقام خون عثمان را بازستاند با این گروه حرکت کند و هرکس مرکب و هزینة رفتن ندارد، برایش آماده‌است» ( همان، ص372، بنقل از تاریخ طبری3/167)                                                                                   عایشه برای محکم‌کردن کارتلاش کرد دیگرهمسران پیامبرراهمراه خودسازد.ازاین رو، نزد ام‌سلمه رفت و خطاب به او گفت تو نخستین زن از زنان پیغمبر هستی که هجرت کردی. پیغمبر از خانة تو قسمت زن‌ها را می‌فرستاد و جبرئیل بیشتر در منزل تو نزد پیغمبر می‌آمد. . ام سلمه گفت : منظور تو از این سخنان چه است؟عایشه گفت: عبدالله به من خبر داده که مردم عثمان را توبه دادند، او توبه کرد، آنگاه او را بزبان روزه در ماه حرام کشتند. اکنون من راهی بصره هستم و طلحه و زبیر مرا همراهی می‌کنند. تو هم با ما باش، شاید خداوند این کار را به دست ما اصلاح نماید.»  ام سلمه گفت: تا دیروز تو مردم را بر عثمان می‌شوراندی و بدترین سخن را دربارة او می‌گفتی چه شده حالا خونخواه اوشده ای .   
 آنگاه ام‌سلمه اشاره‌ای به فضایل مولی  امیر‌المؤمنین نمود و خاطراتی از گذشته رایادآوری کردازجمله فرمود: «آیا به یاد داری من و تو با پیغمبر خدا(ص) بودیم. تو سر او را می‌شستی و من برای او غذایی می‌پختم که آن را دوست داشت، پس او سر خود را بلند کرد و فرمود: «کدام یک از شما سوار شتر می‌شود که سگ‌های حوئب(نام محلی است) به او حمله می‌کنند، در حالی‌که از راه حق برگشته باشد؟»پس من دست از کار خود کشیدم و گفتم: به خدا و پیغمبرش پناه می‌برم از آن که من باشم. آن‌گاه پیغمبر دست به پشت تو زد و گفت: بترس از آن‌که تو باشی ؟ عایشه گفت: آری؛ به یاد دارم»  ودرفضیلت امام علیه السلام این خاطره رابه اویادآوری کردکه  « آیا  به یادداری من و تو در سفری با پیغمبر(ص) بودیم و علی علیه السلام کفش پیغمبر را وصله می‌کرد و پیراهن او را می‌شست؟ آن روز کفش  پیغمبر(ص) پاره شده و علی علیه السلام آن را گرفت و در سایة درختی نشست تا بدوزد. آن‌گاه پدر تو با عمر آمدند و اذن خواستند و ما هر دو در حجاب رفتیم و آن دو به پیغمبر گفتند: یا رسول‌الله، ما نمی‌دانیم چه قدر در میان ما هستی، خوب است به ما خبر دهی که از خلیفة خود که او پناهگاه ما باشد. حضرت فرمود: من او را به شما نشان می‌دهم و وقتی که نشان دهم از او جدا می‌شوید؛ چنانچه بنی‌اسرئیل از هارون جدا شدند»                                      پس هر دو ساکت شدند و بیرون رفتند. سپس ما نزد پیغمبر آمدیم و تو که با جرأت‌تر بودی، گفتی یا رسول‌الله چه کسی را جانشین خود در میان آنها می‌گذاری؟  فرمود: پینه‌کنندة کفش من. تو گفتی ای رسول خدا من کسی غیر از علی را ندیدم. فرمود: او همان جانشین من است.عایشه گفت: آری این ماجرا را به یاد دارم.                                                                                   
      ام‌سلمه گفت: پس چرا خروج کرده‌ای و با علی جنگ می‌کنی؟! عایشه گفت: «تنها برای اصلاح بین مردم جنگ می‌کنم؛ و اگر خدا بخواهد امید اجر و مزد دارم»  
           خروج ناکثین ازمکه به سوی عراق
در ربیع‌الثانی سال 36 هجری شورشیان به سمت بصره حرکت کردند. وامام علیه‌السلام که در حال تدارک حمله به معاویه بود، از حرکت شورشیان خبردار شد، ابن‌عباس را به فرمانداری مدینه منصوب و با هفتصد نفر از مدینه راه بصره را در پیش گرفت. 
        قصد امام علیه السلام این بود که در نیمة راه آنان را دستگیر کند چرا که دستگیری آنان آسان بود و با مقاومتی روبرو نمی‌شد ولی آنها متوجه حرکت امام واین که اگر امام علیه السلام به آنان دست بیابد. آنها را دستگیر می‌کندشدندو به‌وسیلة افراد آشنا از بیراهه عازم بصره شدند. در ربذه حضرت متوجه بیراهه رفتن شورشیان شد و تصمیم گرفت  آنهارا تا بصره تعقیب کند وچون همراهان امام تعدادشان کم بودحضرت تصمیم گرفت که از قبایل اطراف که تحت اطاعت بودند کمک بگیرد. بر این اساس، عدی‌بن حاتم را به سوی قبیله خود(طی) فرستادواوباسخنرانی آتشین خود تعدادفراوانی راجذب سپاه امام نمود ونیزازقبیلة بنی‌اسد گروهی برای یاری امام علیه السلام آماده و به اردگاه آن حضرت آمدند   (همان، ص367، بنقل از الامامه و السیاسه، ص53)                                   طلحه و زبیر نگران بودند که به دست امام گرفتار شوند. از این‌‌رو به فکر تهیة شتری تندرو افتادند که هرچه زودتر عایشه را به بصره برساند. در نیمة راه، ازعربی شتری تیزپا درخواست ووقتی فهمید برای همسرپیامبرمی خواهندباافتخار  جمل رامجانی دراختیارآنها قرارداد وبعدازوی به عنوان راهنما استفاده کردند.راهنما که از آشناترین افراد به آن سرزمین بود می‌گوید: از هر آبادی و چاه آبی که عبور می‌کردیم عایشه نام آنجا را سؤال می‌کرد تا وقتی به سرزمین حوأب رسیدند. صدای سگان بلند شد و شتران رم کردند،شخصی گفت: لعنت به حوأب چقدر سگهای زیاد دارد؛عایشه چون نام حوأب را شنید. گفت: از رسول خدا شنیدم می‌گفت: مثل آن که می‌بینم سگ‌های حوأب، به بعضی از زن‌های من پارس می‌کنند.،زبیر گفت: آرام‌باش خدا تو را رحمت کند، فرسنگهاست که از آب حوأب گذاشته‌ایم. عایشه گفت: آیا گواه هم داری» طلحه و زبیر پنجاه نفر بیابانیی را مزد دادند که شهادت به دروغ دهند و آنها شهادت دادند سوگند یاد نمودند که اینجا آب حوأب نیست.واین اول شهادت زور و باطل بود که در اسلام پیش آمد.      (شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید، ج9، ص310)                                                        به هر حال ناکثین  به راه خود ادامه داده به نزدیکی بصره رسیدند، عایشه نامه‌هایی به شخصیتهای بزرگ بصره نوشت و خود در محلّی به نام «حُفَیر» فرود آمد و منتظر پاسخ نامه‌های خود شد. طلحه و زبیر نیز نامه‌ای به عثمان‌بن حنیف انصاری استاندار بصره نوشتند و درخواست کردند که دارالاماره را در اختیار آنها بگذارد. وی درنامه ای ازامام کسب تکلیف نمود وحضرت ازاوخواستند آنان را به اطاعت و وفای به عهد و پیمان دعوت کندوفرمودند اگر پذیرفتند با آنان را رفتاری نیکو داشته‌باش و الا کار را با جنگ فیصله ده تا خدا میان تو و آنان داوری کند .استاندار بصره پس از دریافت نامة امام علیه السلام به دونفر مأموریت داد که از بصره بیرون روند و با طلحه و زبیر ملاقات و از هدف آنان از لشگرکشی به بصره جویا شوند.                                                                                                                     زبیردرپاسخ آنها گفت: ما برای خون خواهی عثمان آمده‌ایم و مردم را دعوت می‌کنیم تا خلافت را بوسیلة شورا معیّن نمایند.آنها گفتند: عثمان در بصره کشته‌نشد، شما اینجا آمده‌اید، و قاتلان عثمان را بهتر می‌‌شناسید؛ تو و طلحه و عایشه، بیشتر از  همه با او دشمنی کردید و مردم را به کشتن او برانگیختید؛ پس خون عثمان را از خودتان بخواهید.و اما ارجاع به شورا: شما که با اختیار بیعت کردید، تو ای زبیر پس از مرگ پیغمبر با ابوبکر  بیعت نمی‌‌کردی و می‌گفتی: هیچ‌کس از علی علیه السلام سزاوارتر نیست، حال این گفتار با آن گفتار دوتاست.باطلحه نیزنشستی داشتندواورا را خیلی تند مهّیای جنگ دیدند  دوماموربرگشتند و عثمان بن‌حنیف را خبر دادند.                عثمان تصمیم گرفت با نیروی مردمی از نزدیک‌شدن شورشیان جلوگیری کند. لذا منادیان در شهر و اطراف ندا سردادند. که مردم در مسجد اجتماع کنند. سخنگوی استاندار مردم راازلشکرکشی ناکثین مطلع نمود وگفت این جماعت برای طلب خون عثمان به سمت شما آمده‌انددرحالی که ما عثمان را نکشته‌ایم؛ پس ایشان را بر گردانید اگر این‌کار را نکنید از جنگ خانمان سوزی که چیزی را باقی نمی‌گذارد برکنار نخواهید ماند.جمعی از اهل بصره به گوینده سنگ ریزه پراندند  ،مشخص شدشورشیان در میان مردم بصره حامیانی دارند.  کاروان ناکثان به سوی  بصره حرکت کرد و عثمان ‌بن حنیف نیز برای مقابله و جلوگیری از  آنان حرکت کرد و در منطقه‌ای به نام مربِد رودروری یکدیگر قرار گرفتند. طلحه و زبیر دربارة فضایل عثمان و مظلومیت او سخن گفتند و مردم را برگرفتن انتقام او دعوت کردند.جمعی از بصره برخاستند و به دو گفتند: مگر شما دو نفر بیعت نکرده‌بودید؟ پس چرا بیعت را شکستید. گفتند ما با زور بیعت کردیم، برگردن ما بیعتی نیست. اینجا بود که مردم بصره دو دسته شدند عده‌ای گفتة طلحه و زبیر را تأیید و برخی آنها را تکذیب، پس اختلاف شدیدی شد و همهمه‌ای برخاست و فریاد به آسمان رفت. عایشه سوار شتر شد و مردم را امر به سکوت کرد، همه ساکت شدند. پس گفت:امیرمؤمنان عثمان تغییر و تبدیل در سنت پیغمبر داد ولی کارهای خلاف خود را با توبه پاک نمود. تا آن‌که در حال توبه و مظلوم کشته‌‌شد.  سخنان عایشه شکافی در میان یاران استاندار پدید آورد. گروهی به تصدیق عایشه و گروهی به تکذیب او پرداختند و خاک‌پرانی و سنگ‌اندازی به سوی هم در جبهه متحد عثمان‌بن حنیف آغاز شد. و سرانجام عده‌ای به ناکثین پیوستند.     ( فروغ ولایت، ص382. و شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابی‌الحدید، ج9،ص316)
نبردی بین طرفین درگرفت که باتوافقی که صورت گرفت به پایان رسید ؛توافق این بودکه  دارالاماره و بیت‌المال دراختیاراستاندارباشدولی طلحه و زبیر بتوانند در هر جای شهر که می‌خواهند منزل کنند و به یکدیگر ضرر نزنند  تا آن‌که امیرالمؤمنین علیه السلام برسد و پس از آن طرفین با شدت و حدت تعهد کردند که به این توافق عمل نمایند.  پس از این تعهد، عثمان‌بن حنیف به سمت دارالاماره برگشت و به اصحابش گفت: بر سر کار و خانة خود بروند و سلاح را بر زمین گذارند و زخمی‌ها را معالجه نمایند.                                                                                                                                    ولی طلحه و زبیر با هم به گفتگو  پرداختند و یادآور شدند که اگر علی با سپاه خود برسد کار آنان پایان می‌پذیرد. از این جهت آنها در بصره آرام ننشستند، بلکه مشغول تهیه یاور شدند و طوایف و رؤسا را باخود همراه کردند. ولی متأسفانه عثمان‌بن حنیف دست روی دست گذارد و میدان را برای دشمن واگذار نمود.                                                                                        بیعت رؤسای قبایل باعث شد سران ناکثان در خود احساس قدرت نمایند و هنوز از پیمان چیزی نگذشته‌بود. و جواب نامة امام نیامده‌بود که در یک شب سرد که بادتندی می‌وزید. به‌هنگام نماز عشاء، به مسجد و دارلاماره حمله بردند و با کشتن مأموران حفاظت مسجد و دارالاماره و زندان  بر حساسترین نقاط شهر تسلط یافتند و آنگاه به سخنرانی پرداختند. فتنه انگیزان  پس از تسخیر استانداری عثمان‌بن حنیف را زیرلگد گرفتند، موهای سرو و رویش را کندند و در قتل وی به مشاوره پرداختند و سرانجام تصویب کردند که او را رها کنند زیرا از آن می‌ترسیدند که برادرش سهل‌بن حنیف در مدینه واکنش تندی نشان دهد.  عثمان‌بن حنیف بصره را به عزم و دیدار امام ترک گفت. وقتی امام او را به آن صورت دید از باب مطایبه فرمود: از سوی ما به صورت یک پیرمرد رفتی و اکنون به صورت یک جوان بازگشتی؟ حادثه را بر امام علیه السلام تشریح کرد.                                                                                         امیرالمؤمنین در ربذه کشت و کشتار مردم بصره توسط ناکثین را خبردار شد. مصمم شد برای سرکوبی ناکثین از مردم کوفه کمک بگیرد. ولی بامخالفت فرماندار کوفه ابوموسی اشعری مواجه ونهایتا ناگزیرشدازطریق مالک اشتروی راعزل ومردم کوفه راباخودهمراه نماید پس ازآن به قصد بصره حرکت نمودولی قبل از رویارویی در میدان نبرد مصمم شد حجّت را بر مخالفان  تمام کند، هر چند حقیقت بر آنان آشکار بود.  از این‌رو هم  نامه برای سران ناکثین یعنی طلحه و زبیر و عایشه فرستاد وهم افرادی مانندابن عباس رابرای مذاکره باآنان اعزام نمود.(ر.ک خطبة 31)   وپس ازآن که اقدامات حضرتش پاسخ ندادوپیمان شکنان مصربرجنگ ونبردبودندامام ناگزیربه نبردباآنان شد.ونهایتا باسرنگون شدن شترعایشه نبردخونین جمل نیزپایان یافت.دراین نبرد طلحه توسط مروان ازپای درآمد ،زبیردرخرابه ای توسط فردی ازقبیلة «احنف‌بن قیس» که از شرکت در جنگ خودداری کرده‌بودکشته شد. غالب ناکثان پا به فرار گذاردند؛ مروان حکم اسیر شد و امام علیه‌السلام او را رها کرد. و مقدمات سفر عایشه از مرکب و توشة راه فراهم شد و امام به محمدبن‌ابی‌بکر دستور داد که در معیّت خواهر خود باشد و او را به مدینه برساند و چهل تن از زنان با شخصیت بصره را همراه او روانة مدینه کرد.آنها به ظاهر لباس مردان پوشیدند تا بیگانگان آنان رامرد بینگارند و افکار ناورا به ذهن احدی دربارة آنان و همسر رسول اکرم خطور نکند. عایشه نیز تصور می‌کرد که علی‌علیه‌السلام مأموران مرد را بر حفاظت او گمارده‌است و پیوسته از این کار گِله می‌کرد. وقتی به مدینه رسیدو آنان را زنانی دید که لباس مردان پوشیده‌اند از اعتراض خود پوزش طلبید و گفت: خدا فرزند ابوطالب را پاداش نیک دهد که حرمت رسول خدا را در مورد من رعایت کرد(فروغ ولایت، ص425بنقل از الجمل،ص 221)
در پایان مناسب است اشاره به تاکتیکهای ناکثین در مسیر براندازی و سرگونی نظام حق داشته‌باشیم.
1) تشکیلاتی کارکردن  :ناکثین در تشکیل جبهة متحد از همة افراد و گروهها بهره‌برداری کرده و به نبرد حق پرداختند. امیر مؤمنان علیه‌السلام در خطبة 10، لشکر طلحه و زبیر را به‌عنوان لشکر شیطان معرفی نموده، می‌فرماید:« اَلا وَ اِنَّ الشَّیطانَ قَد جَمَعَ حِزبَهُ، وَاستَجلَبَ خَیلَهُ وَ رَجِلَهُ» «آگاه باشید، شیطان حزب خود را گرد آورده و سواره و پیاده‌های لشکرش را فراخوانده‌است. تعبیر به حزب«اشاره به هماهنگی اهداف آنها با هدفهای شیطان است و تعبیر به «خیل: سواره‌نظام» و «رَجِل:پیاده‌نظام» اشاره به تنوّع لشکریانِ آنهاست»درخطبة22 می‌فرماید:  « أَلَا وَ إِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ ذَمَّرَ حِزْبَهُ وَ اسْتَجْلَبَ جَلَبَهُ لِيَعُودَ الْجَوْرُ إِلَى أَوْطَانِهِ وَ يَرْجِعَ الْبَاطِلُ إِلَى نِصَابِهِ» «آگاه باشید؛ شیطان حزب خود را بسیج کرده و سپاهش را گرد آورده‌است تا بار دیگر، ظلم و ستم به وطنش بازگردد و باطل، به جایگاه نخستینش رسد» 
  2) استفاده از  سوژه‌ای مردم‌پسند  :  ناکثین برای مردمی جلوه‌دادن حرکت خود از سوژه‌های مردم‌فریب استفاده کردند. موضوع پیراهن عثمان برای عایشه و زبیر و طلحه سوژة خوبی بود تا با آن مردم را گرد خود جمع نمایند. و امروز هم با سوژه‌های مردم‌پسند که هر روز بت عیار به شکلی درآید.  امام  در خطبة 22 به این موضوع اشاره کرده و می‌فرماید:« وَ إِنَّهُمْ لَيَطْلُبُونَ حَقّاً هُمْ تَرَكُوهُ وَ دَماً هُمْ سَفَكُوهُ» «آنها حقی را از من مطالبه می‌کنند که خود، آن را ترک گفته‌اند، و انتقام خونی را می‌طلبند که خودشان آن را ریخته‌اند».                                                              
 3ایجاد شبهه  :بزرگترین خطر برای یک انقلاب این است که در میان انقلابیون «شبهه» پدید آید زیرا مردم تا آنگاه وفادار به انقلاب می مانند که انقلابشان را بر حق ببینند ولی اگر وسواسان خناس با ایجاد شبهه انقلاب را باطل جلوه دهند و بر باطل خود پوششهایی از حق بپوشانند، طبیعی است که دیگر مردم در صحنه نبوده و به کنار می روند، و این آغاز خطر است.و این تجربه تلخی است که از انقلابهای گذشته و مخصوصاً انقلاب بزرگ پیامبر گرامی اسلام و امیرمؤمنان علیه السلام می گیریم.هنوز آب غسل بدن پیامبر نخشکیده است و پیامبر دفن نگشته که فرصت طلبان در سقیفه بنی ساعده جمع می شوند و با استدلالهای بسیار سست و واهی، علی علیه السلام را کنار می زنند و اسلام را از مسیر خود منحرف می سازند. و می بینیم علی علیه السلام این چهره پرافتخار تاریخ اسلام و اولین گروندگان به مکتب، در حکومت معاویه آنقدر چهره تابناکش تیره جلوه داده می شود که وقتی در محراب به شهادت می رسد انگشت حیرت به دندان گرفته و می گویند: «مگر علی علیه السلام هم نماز می خواند؟!و هشدارمان باد که دیگر این تجربه تلخ تکرار نگردد، و برماست که حق را شناخته و پوششهای باطل آن را به دور ریزیم.                                                                                 
    از عوامل شبهه ناکثین،کشانیدن پای همسر رسول خدا به میدان جنگ و طرح خونخواهی عثمان و امثال آن بود داستان اشک‌ریختن بر کشته‌شدن عثمان و استفاده از پیراهن خونین او برای بسیج مردم، حتی از سوی کسانی که دستشان به خون عثمان آلوده بود و سپس تحریک ام‌المؤمنین و سوار‌کردن او بر شتر و کشاندن حرم پیامبر به میدان جنگ، نمونة زنده ای است ازاقداماتی که از طریق شبهات و وسوسه‌های شیطان دامان انسانها را گرفت و شیادان و فریبکاران توانستند از این طریق، خود را بر مردم صالح ساده‌دل تحمیل کنند.                                    
  4) استفاده از چهره‌های وجیه :بهره‌برداری از افراد وجیه المله بمنظور نیل به اهداف شوم و مقاصد نامطلوب از جمله شیوه‌هایی است که همواره دشمنان در طول تاریخ اعمال نموده‌اند. ناکثین همسر پیامبر«عایشه» را با همین‌منظور همراه خود ساختند. « فَخَرَجُوا يَجُرُّونَ حُرْمَةَ رَسُولِ اللَّهِ- صَلَّى‏ اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ- كَمَا تُجَرُّ الْأَمَةُ عِنْدَ شِرَائِهَا، مُتَوَجِّهِينَ بِهَا إِلَى‏ الْبَصْرَةِ، فَحَبَسَا نِسَاءَهُمَا فِي بُيُوتِهِمَا، وَ أَبْرَزَا حَبِيسَ رَسُولِ اللَّهِ- صَلَّى‏ اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ- لَهُمَا وَ لِغَيْرِهِمَا...» (خطبة 172/فراز5.)آن‏ها (طلحه و زبير و هم‏دستانشان) به سوى بصره حركت كردند؛ در حالى كه همسر رسول خدا صلى الله عليه و آله را همچون كنيزى كه به بازار برده فروشان مى‏برند، به دنبال خود كشاندند. آن‏ها همسران خود را در خانه‏هايشان پشت پرده نگه داشتند (تا از نظر نامحرمان دور باشند) ولى پرده نشين حرم رسول خدا صلى الله عليه و آله را در برابر ديدگان خود و ديگران ظاهر ساختند؛                                                       
     5) استفاده از ناآگاهی مردم:   دشمنان همواره سعیشان این است که مردم را در ناآگاهی و جهل نگه دارند. سرّ انتخاب بصره توسط سران جمل، جهالت و نادانی مردم آن دیار بود. امام علیه‌‌السلام (ر.ک خطبة 13و 14)«أَرْضُكُمْ قَرِيبَةٌ مِنَ الْمَاءِ بَعِيدَةٌ مِنَ السَّمَاءِ خَفَّتْ عُقُولُكُمْ وَ سَفِهَتْ حُلُومُكُمْ فَأَنْتُمْ غَرَضٌ لِنَابِلٍ وَ أُكْلَةٌ لِآكِلٍ وَ فَرِيسَةٌ لِصَائِلٍ»؛ سرزمين شما به آب نزديك و از آسمان دور است، عقل‏هاي شما سست و افكار شما سفيهانه است پس شما نشانه‏اي براي تيرانداز، و لقمه‏اي براي خورنده، و صيدي براي صيّاد مي‏باشيد.                                                            
  6) توجیه  وسیله توسط اهداف  : پیمان‌شکنان برای پست و مقام و ریاست آمدند و جنگ‌افروزی کردند، نه برای خدا و وقتی خدا مطرح نباشد، از هر وسیله‌ای بهره‌برداری می‌شود؛ لذا طلحه و زبیر و دیگران پس از رسیدن به بصره و تصرف آن هم با هم به نبرد و ستیزه پرداختند. امام  علیه‌السلام در خطبة 148 می‌فرماید:   « كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُما يَرجُو الْأَمْرَ لَهُ، وَيَعْطِفُهُ عَلَيْهِ دُونَ صَاحِبِهِ، لَايَمُتَّانِ إلَى اللَّهِ بِحَبْلٍ، وَلَا يَمُدَّانِ إلَيْهِ بِسَبَبٍ. كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَامِلُ ضبٍّ لِصَاحِبِهِ، وَعَمَّا قَلِيل يُكْشَفُ قِنَاعُهُ بِهِ! وَاللَّهِ لَئِنْ أَصَابُوا الِّذي يُرِيدُونَ لَيَنْتَزِعَنَّ هذَا نَفْسَ هذَا، وَلَيَأْتِيَنَّ هذَا عَلَى‏ هذَا» «هر کدام از طلحه و زبیر، امیدوار است که حکومت را به دست آورد، و دیده به آن دوخته و رفیق خود را به حساب نمی‌آورد. آن دو رشته‌ای الهی را چنگ زدند و نه با وسیله‌ای به خدا روی آوردند هرکدام بار کینة رفیق خود را بر دوش می‌کشد که به زودی پرده از روی آن کنار خواهد رفت؛به خدا سوگند اگر به آنچه می‌خواهند برسند، این‌ جان آن را می‌گیرد و آن، این را از پای درمی‌آورد»  بر همین اساس طلحه و زبیر بر سر اقامة نماز جماعت دعوایشان می‌شود و طلحه توسط مروان کشته می‌شود.                                                                      
  7) مکر و حیله  : بر خلاف سیاستمداران الهی که بر ایشان مکتب اصالت دارد. در مکتب سیاست‌بازان، مکر و حیله اصالت دارد و از آب ضروری‌تر است.  اگر امیر مؤمنان مکر و حیله را برای خود مجاز می‌دانست به حسب ظاهر سیرة شیخین را می‌پذیرفت و به جای عثمان برگزیده می‌شد ولکن امام این شیوه را ناصحیح دانسته و در خطبة 200 به آن اشاره فرموده است. «وَ اللَّهِ مَا مُعَاوِيَةُ بِأَدْهَى‏ مِنِّي، وَ لكِنَّهُ يَغْدِرُ وَ يَفْجُرُ. وَ لَوْ لَاكَرَاهِيَةُ الْغَدْرِ لَكُنْتُ مِنْ أَدْهَى النَّاسِ، وَ لكِنْ كُلُّ غُدَرَةٍ فُجَرَةٌ، وَ كُلُّ فُجَرَةٍ كُفَرَةٌ. ... به خدا سوگند معاويه از من سياستمدارتر و زيرك‏تر نيست؛ ولى او نيرنگ مى‏زند و مرتكب انواع گناه مى‏شود (سياستش بى‏قيد و شرط است و هر كار خلافى را براى پيشبرد اهداف سياسى خود مجاز مى‏شمرد). اگر غدر و خيانت ناپسند نبود من سياستمدارترين مردم بودم؛ ولى هر گونه عذر و پيمان شكنى منتهى به فجور و گناه مى‏شود و هر گناهى سر از كفر در مى‏آورد »وچه کسانی که در زمانی با همدیگر ضدیت و مخالفت داشته و بینشان تضاد وجود دارد ولی اینها جبهة واحدی تشکیل دادند و برابر ولایت که دشمن مشترکشان بود صف‌آرایی کردند. این همان کلک معاویه است و همان تزویری است که یکی از اضلاع مثلث شوم زر و زور و تزویر را تشکیل می‌دهد.                                                                                            
        8) سر و صدا و هیاهو و جار و جنجال  : دشمن از آن جا که تو خالی و بی‌محتوا است با هیاهو خود را مغزدار و فهمیده و با محتوا جا می‌زند. امام در خطبة 9 به این خصوصیت پیمان‌شکنان اشاره کرده و می‌فرماید:    « وَ قَدْ أَرْعَدُوا وَ أَبْرَقُوا وَ مَعَ هَذَيْنِ الْأَمْرَيْنِ الْفَشَلُ وَ لَسْنَا نُرْعِدُ حَتَّى نُوقِعَ وَ لَا نُسِيلُ حَتَّى نُمْطِرَ »«چون رعد خروشیدند و چون برق درخشیدند؛ اما کاری از پیش نبردند و سرانجام سُست گردیدند ولی ما این‌گونه نیستیم تا عمل نکنیم، رعد و برق نداریم و تا نباریم سیل جاری نمی‌سازیم.»                                                                                                                  
    در ضمن بیان امام اشاره دارد به تبلیغات پرهیاهو و جنجال‌آفرین دشمنان، تبلیغات می‌تواند خادمان را خائنان و خائنان را خادمان جلوه دهد. این تبلیغات سوء بود که چهرة پرافتخار مولی‌الموحدین را با آن همه سوابق درخشان تیره و تارک‌الصلاة  جلوه می‌دهد.                                                                                                                       
       9) تفرقه  :  یکی از حربه‌های کارآمد دشمنان همواره تفرقه بین مسلمانان و انقلابیون بوده‌است که تبعات ناگواری را به همراه داشته‌است امام علیه‌السلام در خطبة 192/90 می‌فرماید:« فَانْظُرُوا إِلَى‏ مَا صَارُوا إِلَيْهِ فِي آخِرِ أُمُورِهِمْ، حِينَ وَقَعَتِ الْفُرْقَةُ، وَ تَشَتَّتَتِ الْأُلْفَةُ، وَ اخْتَلَفَتِ الْكَلِمَةُ وَالْأَفْئِدَةُ، وَ تَشَعَّبُوا مُخْتَلِفِينَ، وَ تَفَرَّقُوا مُتَحَارِبِينَ، قَدْ خَلَعَ اللَّهُ عَنْهُمْ لِبَاسَ كَرَامَتِهِ، وَ سَلَبَهُمْ غَضَارَةَ نِعْمَتِهِ، وَ بَقِيَ قَصَصُ أَخْبَارِهِمْ فِيكُمْ عِبَراً لِلْمُعْتَبِرِينَ.»«در آن هنگام که به تفرقه و پراکندگی روی آوردند، و مهربانی و دوستی آنان از بین رفت، سخن‌ها و دلهایشان گوناگون شد، از هم جدا شدند، به حزب‌ها و گروه‌ها پیوستند، خداوند لباس کرامت خود را از تنشان بیرون آورد. و نعمت‌های فراوان شیرین را از آنها گرفت. و داستان آنها در میان شما عبرت‌انگیز باقی ماند»                                                                                                                     
    عکس‌العمل و شیوه‌های امیرالمؤمنین علیه‌السلام در برابر ناکثین    
1) آگاهی و هوشیاری  :امام علیه‌السلام همواره انسان‌ها را از گوش‌دادن به شعارها بر حذر می‌دارد و هشدار می‌دهد که نبایستی به ظواهر دل خوش بود که آن‌کس که با عصای موسی بیاید با گوسالة سامری می‌رود.در نگاه امام غفلت اضّرالاعداء است. چرا که در پرتو غفلت مردم که شیاطین زمام امور را به دست گرفته و مطابق امیال شیطانیشان از گرده مردم بار می‌کشند.   امام علیه‌السلام در برابر ناکثین خود را هوشیار می‌دانسته و دیگران را به هوشیاری توصیه می‌فرماید وقتی به حضرت توصیه می‌کنند که: طلحه و زبیر را تعقیب نکند و آمادة نبرد با آنان نشود. حضرت خود را هوشیار دانسته و می‌فرماید: « وَ اللَّهِ لَا أَكُونُ كَالضَّبُعِ تَنَامُ عَلَى طُولِ اللَّدْمِ حَتَّى يَصِلَ إِلَيْهَا طَالِبُهَا وَ يَخْتِلَهَا رَاصِدُهَا » (خطبة6) بخدا قسم اینگونه که در خواب غفلت باشم تا در کمین دشمن گرفتار شوم بلکه با هوشیاری تمام مراقب مخالفان هستم.       
 2)پاسخگویی به ادعاهای واهی ناکثان بطور مستند و مستدل :  وقتی ناکثین در برابر افکار عمومی ناگزیر بودند بیعت‌کردنشان را با امام علیه‌السلام توجیه کنند. ومثلازبیر ادعامی کند که تنها با دستش بیعت کرده و مجبور بوده و با قلب بیعت نکرده‌است. اما در پاسخ وی خطبة 8 را ایراد فرمودودرآن یادآورشدکه بر او لازم است که دلیل روشن بر این ادعای خود بیاورد و گرنه باید در آن چیزی که از آن خارج شده، داخل شود و به بیعت خود بازگردد و نسبت به آن وفادار باشد» «يَزْعُمُ أَنَّهُ قَدْ بَايَعَ بِيَدِهِ وَ لَمْ يُبَايِعْ بِقَلْبِهِ فَقَدْ أَقَرَّ بِالْبَيْعَةِ وَ ادَّعَى الْوَلِيجَةَ فَلْيَأْتِ عَلَيْهَا بِأَمْرٍ يُعْرَفُ وَ إِلَّا فَلْيَدْخُلْ فِيمَا خَرَجَ مِنْهُ ».                                                                                                                                                                  
       3) گرفتن بهانه از دست دشمنان  :مهمترین بهانة ناکثین در مقابله‌کردن با امام علیه‌السلام، موضوع قتل عثمان بود. یعنی آنها در برخی موارد قتل عثمان را به امام علیه‌السلام استناد می‌دادند و در بعضی موارد هم ادعا می‌کردند که امام علیه‌السلام قاتلان را پناه داده و از آنها پشتیبانی نموده‌است امام علیه‌السلام در خطبه‌های فراوانی این بهانه را از دست آنها گرفته در خطبة 22 می فرماید:« وَ إِنَّهُمْ لَيَطْلُبُونَ حَقّاً هُمْ تَرَكُوهُ وَ دَماً هُمْ سَفَكُوهُ فَلَئِنْ كُنْتُ شَرِيكَهُمْ فِيهِ فَإِنَّ لَهُمْ لَنَصِيبَهُمْ مِنْهُ وَ لَئِنْ كَانُوا وَلُوهُ دُونِي فَمَا التَّبِعَةُ إِلَّا عِنْدَهُمْ وَ إِنَّ أَعْظَمَ حُجَّتِهِمْ لَعَلَى أَنْفُسِهِمْ يَرْتَضِعُونَ» «اینها حقی از من طلب می‌کنند که خود آن را ترک گفته و انتقام خونی را می‌طلبند که خودشان آن را ریخته‌اند ؛ اگر شريك آنها بودم، پس آنها نيز در اين خونريزي سهم دارند، و اگر تنها خودشان خون عثمان را ريختند پس كيفر مخصوص آنهاست مهم‏ترين دليل آنها به زيان خودشان است »   در خطبة 174/1 فرمود:« وَاللَّهِ مَا اسْتَعْجَلَ مُتَجَرِّداً لِلطَّلَبِ بِدَمِ عُثْمَانَ إِلَّا خَوْفاً مِنْ أَنْ يُطَالَبَ بِدَمِهِ، لَأَنَّهُ مَظِنَّتُهُ، وَ لَمْ يَكُنْ فِي الْقَوْمِ أَحْرَصُ عَلَيْهِ مِنْه »«بخدا طلحه برای خونخواهی عثمان شورش نکرد جز اینکه می‌ترسید خون عثمان از او مطالبه شود ؛ زيرا او به اين كار متهم بود و در ميان مردم، كسى حريص‏تر از او بر قتل عثمان نبود     4) تشریح چهره و سیمای پیمان‌شکنان :  مثلادر خطبة 137 :« ناکثین گروهی سرکش و ستمگرند، خشم و کینه و شبهاتی چون شب ظلمانی در دلهایشان وجود دارد»  (ر.ک: خطبة148  و خطبة 9 وخطبة 22 وخطبة 169)          
 5) نبرد تا نابودی آنان  :امام علیه‌السلام پس از اتمام حجت‌های فراوان و مقابله آنها ، با ارعاب و تهدید حضرت ناگزیر به نبرد با آنان شد.درخطبه 169 فرمود:« إِنَّ هؤُلَاءِ قَدْ تَمَالَؤُوا عَلَى‏ سَخْطَةِ إِمَارَتِي، وَ سَأَصْبِرُ مَا لَمْ أَخَفْ عَلَى‏ جَمَاعَتِكُمْ؛ فَإِنَّهُمْ إِنْ تَمَّمُوا عَلَى‏ فَيَالَةِ هذَا الرَّأْيِ انْقَطَعَ نِظَامُ الْمُسْلِمِينَ، وَ إِنَّمَا طَلَبُوا هذِهِ الدُّنْيَا حَسَداً لِمَنْ أَفَاءَهَا اللَّهُ عَلَيْهِ، فَأَرَادُوا رَدَّ الْأُمُورِ عَلَى‏ أَدْبَارِهَا. وَ لَكُمْ عَلَيْنَا الْعَمَلُ بِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى‏ وَ سِيرَةِ رَسُولِ اللَّهِ- صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ- وَالْقِيَامُ بِحَقِّهِ، وَ النَّعْشُ لِسُنَّتِهِ.» اين گروه (فتنه‏انگيز) به علت خشم بر حكومت من به يكديگر پيوسته‏اند و من تا هنگامى كه بر اجتماع شما خائف نشوم، صبر و تحمل مى‏كنم و اگر آن‏ها به اين افكار سست و فاسد (و نقشه‏هاى شوم) ادامه دهند، نظام جامعه اسلامى از هم گسيخته خواهد شد (و در چنين شرايطى صبر نخواهم كرد) آن‏ها از روى حسد، نسبت به كسى كه خداوند، حكومت را به او بازگردانده به طلب دنيا برخاسته و تصميم گرفته‏اند اوضاع را به عقب برگردانند (و سنّت‏هاى جاهلى را زنده كنند). حقى كه شما بر گردن ما داريد عمل به كتاب خدا و سيره و روش رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و قيام به حق او و برپا داشتن سنّت اوست (و حق من بر شما اطاعت و فرمانبردارى است).                                            
منابع: 1-نهج البلاغه     2-پیام امام امیرالمومنین علیه السلام،آیت الله مکارم    3- فروغ ولایت،آیت الله سبحانی           
    4- شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید و...     
 
والسلام علیکم ورحمه الله
تهیه وتنظیم : : محمدحسین منتظری
رجب المرجب    1434     =    اردیبهشت   1392
 

+نوشته شده در جمعه یازدهم دی ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

چرا استحکام ساخت درونی نظام؟

پاسخ رهبر معظم انقلاب به ۱۱ پرسش درباره استحکام ساخت درونی

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی :«عاملی که می‌تواند کشور شما را در مقابل هر افزون‌طلبی، هر انحصارطلبی، هر تجاوز، هر ماجراجویی و هر بحران‌سازی حفظ کند، استحکام ساخت داخلی نظام است.»

پاسخ به ۱۱ پرسش درباره استحکام ساخت درونی ،از بیانات رهبر معظم انقلاب مدظله العالی:

سوال اول: پرداختن به استحکام ساخت درونی کشور چه ضرورتی دارد؟

تنها چیزى که مى‌تواند کشور ایران و نظام اسلامى را حفظ کند، استحکام داخلى و عزم جزم بر دفاع مشروع و منطقى است... بعضى خیال مى‌کنند اگر ما بخواهیم به امریکا «نه» بگوییم، باید به اروپا تکیه کنیم. مگر ما وقتى در دوره جنگ، با امریکا مقابل بودیم، به شوروى - که با امریکا دشمن و مخالف هم بود - تکیه کردیم؟ دشمنىِ شوروى سابق در دوره جنگ، کمتر از امریکا در صحنه عمل نبود. اگر من و شما به شرایط استحکام داخلى عمل کنیم - ملت که عمل مى‌کند - دشمن نمى‌تواند ضربه بزند. ۱۳۸۲/۰۵/۱۵

 در پیشرفت به سمت هدفهاى آرمانى، باید ساخت درونى قدرت را استحکام بخشید؛ اساس کار این است. ما اگر میخواهیم این راه را ادامه دهیم و به این سمت حرکت کنیم و این هدفها را دنبال کنیم و چشم به این آرمانها بدوزیم و پیش برویم و در مقابل این معارضه‌ها ایستادگى کنیم و صبر و توکل را به کار بگیریم، باید ساخت قدرت ملى را در درون کشور تقویت کنیم و استحکام ببخشیم. ۱۳۹۲/۰۴/۳۰

 

سوال دوم: اتکا به قدرتهای جهانی برای رسیدن به پیشرفت، کم‌هزینه‌تر و معقولانه‌تر نیست؟

مى‌بینید در بعضى از کشورهاى تحت سلطه رونق ظاهرى دارند؛ اما ساخت اقتصادى خراب است؛ یعنى اگر یک شیر را رویشان ببندند؛ یک حساب را مسدود کنند، یا تصرف اقتصادى کنند، همه چیز فروخواهد ریخت و نابود خواهند شد. شما دیدید که یک سرمایه‌دار توانست چند کشور آسیاى جنوب شرقى را در مدت دو سه ماه به ورشکستگى برساند؛ آن هم دو سه کشورى که توسعه‌ى نسبتاً خوب و رونق اقتصادى داشتند. رئیس یکى از همین کشورها در همان روزها به‌مناسبتى به تهران آمده بود و با بنده ملاقات کرد و گفت همین قدر به شما بگویم که ما در یک شب بکلى فقیر شدیم! یک سرمایه‌دار امریکایى، یهودى مثل نخى که به‌یکباره مى‌کشند و یک بنا؛ بناى عروسکى، روى هم مى‌ریزد، عمل کرد و یک نخ را کشید و همه چیز را به هم ریخت. امریکاییها آن‌جایى که لازم داشتند، پنجاه، شصت میلیارد تزریق کردند - پنجاه میلیارد به یکى، سى میلیارد به یکى دیگر - اما آن‌جایى که لازم نداشته باشند، تزریق نمى‌کنند و آن کشور را به خاک سیاه مى‌نشانند. البته تزریق کردن یعنى این‌که دوباره همان ساخت عروسکى را به شکل دیگرى برپا کنند. به‌هرحال، نمى‌گذارند اقتصاد این کشورها استحکام پیدا کند. ۱۳۸۳/۰۴/۰۱

 بعضى از کشورها ممکن است تولیدات زیرزمینىِ خودشان را، نفت خودشان را، بشکه‌هاى نفت را، منتقل کنند به صاحبان ثروت و علم در دنیا، محصولات آنها را بخرند، یک ظاهرِ پیشرفتى هم ممکن است به‌وجود بیاید امّا این پیشرفت نیست؛ پیشرفت آن‌وقتى است که "درون‌زا" باشد، آن‌وقتى است که متّکى به استعداد درونى یک ملّت باشد. وزن و اعتبار کشورها و دولتها و ملّتها هم وابسته‌ى به همین درون‌زایى است. اگر چنانچه از درون، یک حرکتى، جهشى، رشدى به‌وجود آمد، به یک کشور، به یک ملّت، وزن میدهد، اعتبار میدهد، ارزش میدهد، ابّهت میدهد. ۱۳۹۲/۰۷/۱۷

 

سوال سوم: عناصر استحکام ساخت درونی کشور چیست؟

عناصر این استحکام، برخى عناصر همیشگى است، برخى هم عناصر فصلى است. آنچه که جزو عناصر همیشگى است، عزم راسخ است؛ که عرض کردیم. مسئولان کشور باید تصمیمشان را در مواجهه‌ى با مشکلات حفظ کنند، عزم راسخ خودشان را محفوظ بدارند، دچار تزلزل نشوند. به سمت آرمانها حرکت کردن، این عزم راسخ را نیاز دارد. اینجور نباشد که با مشاهده‌ى اخم دشمن، ترشروئى دشمن، حرکت معارضه‌ى دشمن با شکلهاى مختلفش - تبلیغاتى‌اش، سیاسى‌اش، اقتصادى‌اش و امثال اینها - متزلزل شوند. هم عزم راسخ مسئولین لازم است، هم عزم راسخ مردم لازم است. البته این دومى - عزم راسخ مردم - الزاماتى هم دارد، که حالا معلوم است. ما اگر بخواهیم عزم راسخ مردم را حفظ کنیم، یک سلسله وظائفى را باید انجام دهیم.

اما آنچه که فصلى است - آنچه که در حال حاضر براى کشور اولویت دارد - به نظر من مسئله‌ى اقتصاد و مسئله‌ى علم است. مسئولان کلان کشور، سیاستگذاران کشور، کسانى که اداره‌ى امور اساسى را در کشور به عهده دارند، به این دو نقطه‌ى اصلى براى پیشرفت باید توجه کنند. روى مسئله‌ى اقتصاد کشور باید تکیه شود، روى مسئله‌ى پیشرفت علمى کشور هم باید تکیه شود. ۱۳۹۲/۰۴/۳۰

 ساخت اقتدار درونى ملّت که در درجه‌ى اوّل با ایمان صحیح و راسخ و با اتّحاد آحاد مردم و با عمل درست مسئولین کشور و با همراهى مسئولان و آحاد مردم و با توکّل به خداى متعال انجام خواهد گرفت؛ یعنى به‌کار گرفتن عقل و معنویّت و توکّل و حرکت و عمل؛ بلاشک در اوضاع منطقه هم اثر میگذارد، کما اینکه تا حالا هم اثر گذاشته است. ۱۳۹۲/۰۶/۲۰

 ما گفته‌ایم «علم» بایستى رشد پیدا کند؛ ما گفته‌ایم «تولید داخلى» بایستى اساس کار باشد؛ ما گفته‌ایم «نگاه خوشبینانه به استعداد بومى کشور» بایستى جدّى باشد، استعدادها پرورش پیدا کند؛ اینها پایه‌هاى اصلى کار است. وقتى کشورى با تکیه‌ى به استعدادهاى درونى، با تکیه‌ى به ابتکار نیروى انسانى خود، با تکیه‌ى به علم و دانش خود، با تکیه‌ى به ایمان خود و با اتّحاد حرکت میکند، قطعاً به نتایج مطلوب خواهد رسید. بنابراین ما تردیدى نداریم که آینده‌ى روشنى داریم؛ البتّه اینکه این آینده زود باشد یا دیر باشد، دست من و شما است: اگر خوب حرکت کنیم، آینده زودتر خواهد رسید؛ اگر چنانچه تنبلى و کوتاهى و خودخواهى و دنیاپرستى و دل دادن به این ظواهر، چشم ما را یک قدرى پُر کند، ساقط کند ما را، در درون خودمان ریزش - چه ریزش شخصى در درون، چه ریزش اجتماعى - پیدا بکنیم، البتّه دیرتر به دست خواهد آمد؛ امّا بدون تردید به دست خواهد آمد و این به برکت مجاهدتها و فداکارى‌ها است. ۱۳۹۲/۰۶/۲۶

 

سوال چهارم: نتیجه‌ی‌ استحکام ساخت درونی کشور چیست؟

عاملى که مى‌تواند کشور شما را در مقابل هر افزون‌طلبى، هر انحصارطلبى، هر تجاوز، هر ماجراجویى و هر بحران‌سازى حفظ کند، استحکام ساخت داخلى نظام است. ۱۳۸۲/۰۲/۲۲

 

سوال پنجم: اگر استحکام ساخت درونی نشود چه خطراتی ما را تهدید می‌کند؟

ما در سند چشم‌انداز - که یک سند اساسىِ بالادستىِ مهم و مرجع است - براى کشورمان رتبه‌ى اول را در بخشهاى مهم و حیاتى و اساسى پیش‌بینى کردیم؛ باید به این رتبه برسیم... معتقدیم میشود به آن مرحله‌ى اول رسید، اگر سرعت را بیشتر و منضبطتر بکنیم. لذا این احتیاج دارد به جهاد. هم باید شتاب باشد، هم باید تدبیر باشد تا بتوانیم به این رتبه‌ى اول برسیم. این رتبه‌ى اول بودن هم فقط یک هوس نیست که بگوئیم اول بشویم؛ نه، این به خاطر این است که سرنوشت ملتها امروز به این وابسته است. اگر یک کشورى نتواند از لحاظ اقتصادى، از لحاظ علمى، از لحاظ زیرساختهاى پیشرفت، خودش را تأمین کند و رشد پیدا کند، بیرحمانه مورد تطاول قرار خواهد گرفت. ما نمیخواهیم مورد تطاول قرار بگیریم...

به هیچ قیمتى اجازه ندهیم اینها در اقتصاد ما، در فرهنگ ما، در سیاست ما، در سرنوشت و مقدرات ما دخالت کنند؛ این احتیاج دارد به این که استحکام درونى و داخلى پیدا کنیم...

ظرفیت کشور، خیلى حقیقت درخشان و مهمى است. ظرفیتهاى کشور، فوق‌العاده است. ظرفیت منابع انسانى ما جزو ظرفیتهاى ممتاز در سطح جهان است؛ این ظرفیت را باید بالفعل کرد و باید به کار گرفت. ۱۳۹۰/۰۵/۲۶

سوال ششم: نقش پیشرفت علمی در رسیدن به استحکام ساخت درونی چیست؟

یکى از موضوعهایى که نمى‌گذارند در کشورهاى زیر سلطه رشد کند و بشدت مانع آن مى‌شوند، مسأله‌ى علم است؛ چون مى‌دانند علم ابزار قدرت است. خود غربى‌ها با علم به قدرت رسیدند؛ این یکى از پدیده‌هاى تاریخ بود. البته علم بین شرق و غرب دست به دست گشته و براى مدتى هم آنها در جهالت بودند. در همان دوره‌ى قرون وسطا، که خودشان توصیف مى‌کنند، در این طرف دنیا وقت شکوفایى علم بوده است؛ اما بمجردى که آنها به علم رسیدند، از علم به‌صورت یک ابزار براى اقتدار و کسب ثروت و گسترش سلطه‌ى سیاسى و جذب ثروت ملتها و تولید ثروت براى خودشان استفاده کردند و از آن ثروت باز تولید علم کردند و علم را بالا بردند و دانش خودشان را رشد دادند. آنها مى‌دانند که علم چقدر در قدرت بخشیدن به یک ملت و به یک کشور، تأثیر دارد، لذاست که اگر بخواهند نظام سلطه؛ یعنى رابطه‌ى سلطه‌گر و سلطه‌پذیر باقى بماند و حاکمِ بر نظم جهانى باشد، باید نگذارند آن بخشى که آنها مایلند سلطه‌پذیر باشند، داراى علم شوند؛ این یک استراتژى است که بروبرگرد ندارد و الان رفتارشان هم در دنیا بر همین منوال است؛ لذا باید براى کسب علم و تحقیق جهاد کرد؛ باید کار کرد. ۱۳۸۳/۰۴/۰۱

 باید هم علم را بیاموزیم و هم علم را تولید کنیم. ما باید یک کشور عالم بشویم. در یک روایتى از امیرالمؤمنین نقل شده است که فرمود: «العلم سلطان، من وجده صال و من لم یجده صیل علیه»؛ یعنى علم اقتدار است، علم مساوى است با قدرت؛ هر کسى که علم را پیدا کند، مى‌تواند فرمانروایى کند؛ هر ملتى که عالم باشد، مى‌تواند فرمانروایى کند؛ هر ملتى که دستش از علم تهى باشد، باید خود را آماده کند که دیگران بر او فرمانروایى کنند. ما باید علم را با همه‌ى معناى کامل آن به عنوان یک جهاد دنبال کنیم؛ این را من به جوانها، استادان و دانشگاهها مى‌گویم. علاوه بر این، علم مجرد و به تنهایى هم کافى نیست؛ علم را باید وصل کنیم به فناورى، فناورى را باید وصل کنید به صنعت، و صنعت را باید وصل کنیم به توسعه‌ى کشور. صنعتى که مایه‌ى توسعه و پیشرفت کشور نباشد، براى ما مفید نیست؛ علمى که به فناورى تولید نشود، فایده‌اى ندارد و نافع نیست. وظیفه‌ى دانشگاهها سنگین است؛ وظیفه‌ى آموزش و پرورش سنگین است؛ وظیفه‌ى مراکز تحقیقاتى و مراکز پژوهشى سنگین است. ۱۳۸۵/۰۱/۰۱

سوال هفتم: جایگاه پیشرفت اقتصادی برای دستیابی به استحکام ساخت درونی چیست؟

یک رکن اقتدار ملى، اقتدار اقتصادى است؛ یعنى کشور از لحاظ اقتصادى بتواند پول ملى خودش را تقویت کند؛ در بازارهاى اقتصادى دنیا حضور تأثیرگذار داشته باشد؛ در بهبود وضع اقتصادى کشور از امکانات خودش استفاده کند؛ فقر را در کشور ریشه کن و یا حد اقل کم کند و بتواند به عنوان یک کشور ثروتمند و غنى، در مقابل چشم دنیا، کارایى نظام خودش را نشان دهد. این مى‌شود اقتدار اقتصادى‌، که مسئولان اقتصادى‌ کشور موظّفند این کارها را انجام دهند. اقتدار اقتصادى‌ همچنین به معناى این است که در کشور، بیکارى وجود نداشته باشد؛ اشتغال وجود داشته باشد؛ تولید صنعتى و کشاورزى در حدّ مطلوب باشد؛ از منابع و معادن کشور به نحو بهینه استفاده شود. این هم اقتدار اقتصادى است که بخشهاى گوناگون نسبت به آن مسئولیت دارند. ۱۳۸۰/۰۲/۲۸

 وقتى‌که همه‌ى سرمایه‌اندوزان بین‌المللى سعى مى‌کنند یک ملت و یک کشور را در چنبره‌ى اختاپوس اقتصادىِ‌ خودشان درآورند و با نامهاى فریبنده و به‌ناحق، منابع یک ملت را جذب کنند، اگر مسئولان اقتصادى‌ کشور توانستند با تدبیر و هوشیارى و با سرعت عمل متناسب، تدابیر لازم را پیش گیرند و مانع از نفوذ پنجه‌ى دشمن در اقتصاد کشور شوند و اقتصاد ملى را شکوفا کنند، ملت احساس اقتدار مى‌کند. ۱۳۸۰/۰۱/۲۸

 

سوال هشتم: نسبت استحکام ساخت درونی با اقتدار بین‌المللی چیست؟

وقتى ملتى ساخت داخلى‌اش مستحکم است، اختلاف سلیقه، افرادش را به دشمنان یکدیگر تبدیل نمى‌کند. این ملت براى مسؤولان و محورهاى اداره کشورش اهمیت و احترام قائل است؛ چون این موضوع تعیین کننده است. وقتى دلهاى این ملت با ایمان عمیق - مثل ایمان شما - همراه شد، هیچ قدرتى نمى‌تواند آن را شکست دهد و وادار به عقب‌نشینى کند. ما با این پشتوانه مى‌توانیم با همه چالشهاى بین‌المللى مقابله کنیم و پیش برویم. ۱۳۸۲/۰۷/۲۲

 و این است که رتبه‌ى ما را در دنیا بالا میبرد. در مناسبات بین‌المللى سهم هر کشورى به قدر قدرت درونى او است؛ هر مقدارى که واقعاً در درون اقتدار داشته باشد، سهمش از مجموعه‌ى مناسبات بین‌المللى به همان نسبت بالاتر است. ۱۳۹۲/۰۶/۰۶

 

سوال نهم: تاثیر جهانی ایستادگی و استحکام‌ ساخت درونی چیست؟

آنچه را که امروز ملت ایران داعیه دارد، عبارت است از مبارزه‌ى با ظلم جهانى، مبارزه‌ى با استکبار جهانى؛ البته این براى خود ملت برکات دارد. وقتى که یک ملت مى‌ایستد، از شبکه‌ى پرهیمنه‌ى پرهیاهوى دشمن واهمه نمیکند، علمش هم پیش میرود، اقتصادش هم پیش میرود، مسائل اجتماعى‌اش هم پیش میرود، جوانش هم آگاه میشود؛ بر روى ملتهاى دیگر هم اثر میگذارد؛ فکرش، دینش، شعارش، دنیا را فرا میگیرد. شعارهائى که ما یک روز مظلومانه در اینجا سر میدادیم، ملت ایران تنها بود، امروز شعارهاى تقریباً همه‌جائى در دنیاى اسلام شده. یک ملت میتواند اثرگذار باشد و میتواند خودش را مستحکم کند. این استحکام ادامه پیدا خواهد کرد. ما ان‌شاءاللَّه در علم پیشرفت میکنیم، در اقتصاد پیشرفت میکنیم، در سازندگى پیشرفت میکنیم. این ملت، این جوانان، این همتها، این استقامتها، کشور را مثل دسته‌ى گل خواهد ساخت و ان‌شاءاللَّه الگوئى خواهد شد براى دنیاى اسلام. ۱۳۹۰/۱۱/۲۶

 

سوال دهم: ادبیات و عملکرد امام خمینی(رحمت الله علیه) درباره‌ی استحکام ساخت درونی چه بود؟

بحث درباره‌ى این حرکت عظیم امام که عزت ملى را در کشور ما و ملت ما زنده کرد، یک بحث متکى به واقعیات جامعه است؛ یک بحث صرفاً ذهنى نیست. عزت یعنى چه؟ عزت به معناى ساخت مستحکم درونى یک فرد یا یک جامعه است که او را در مقابله‌ى با دشمن، در مقابله‌ى با موانع، داراى اقتدار میکند و بر چالشها غلبه میبخشد...

کارهاى بزرگى که همه میگفتند نشدنى است، با طلوع امام، این کارها شدنى شد؛ همه‌ى سدهائى که گفته میشد شکستنى نیست، با حضور امام، این سدها شکستنى شد. او علاوه بر اینکه خود، مظهر عزت نفس و اقتدار معنوى بود، روح عزت را در ملت هم زنده کرد...

همت امام - که رهبر این انقلاب و زمامدار این انقلاب و پیشواى این انقلاب بود - بر این گماشته شد که روح عزت ملى را در این مردم احیاء کند؛ عزت آنها را به آنها برگرداند. امام بزرگوار فرهنگ «ما میتوانیم» را به دهان مردم انداخت و در دل آنها جایگزین کرد؛ این همان فرهنگ قرآنى است که فرمود:«و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین». خود ایمان به معناى علو است. ایمان وسیله‌ى علو مادى است، اما فقط این نیست؛ نفس ایمان علوآور است، عزت‌آور است، یک ملت را رشد میدهد. خود امام جلو افتاد، رهبرى کرد، آن وقت انگیزه‌ها در مردم بیدار شد، همتها در مردم بیدار شد، استعدادها جوشیدن گرفت؛ و عمل مردم، حضور مردم در صحنه، زمینه‌ى جلب رحمت الهى شد...

وقتى ادبیات انقلابى امام را ملاحظه میکنید، مى‌بینید تکیه‌ى اصلى بر روى ساخت درونى ملت است؛ احیاى روح عزت، نه با تفاخر، نه با غرور، نه با به‌خودبستن، بلکه با استحکام ساخت درونى. آنچه که ما باید به آن توجه کنیم، این است که این یک کارِ مقطعى نیست؛ این یک کارِ مستمر است، یک کارِ ادامه‌دار است. ملت باید با عوامل رکود و ایستائى مقابله کند. عواملى وجود دارد که یک انسان پیشرو را، یک ملت پیشرو را متوقف میکند. بعضى از این عوامل در درون خود ماست؛ بعضى از این عوامل، تمهیدات دشمن است. اگر بخواهیم دچار رکود نشویم، دچار ذلت نشویم، دچار عقبگرد نشویم، دچار همان وضعیت دوزخىِ قبل از انقلاب نشویم، باید حرکتمان متوقف نشود. اینجاست که با یک مفهومى به نام «پیشرفت» روبه‌رو میشویم. باید دائم پیشرفت کنیم. این عزت ملى، این استحکام درونى، این ساخت مستحکم، بایستى دائم در حال جلو رفتن باشد و ما را به پیشرفت برساند. ۱۳۹۱/۰۳/۱۴

 

سوال یازدهم: نسبت حل مشکلات کشور با استحکام ساخت درونی چیست؟

نگاهمان به بیرون نباشد. این، توصیه‌ى ما است؛ این معنایش این نیست که از امکاناتى که در بیرون هست استفاده نکنیم؛ این دو حرف با هم اشتباه نشود. امیدمان را به بیرون از ظرفیّت داخلى کشور ندوزیم. در بیرون از مجموعه‌ى کشور و نظام جمهورى اسلامى، جبهه‌ى بزرگى وجود دارد که با همه‌ى توان از سى و چند سال پیش به این طرف کوشیده نگذارد که این انقلاب ریشه‌دار بشود، نگذارد که این نظام جمهورى اسلامى پایدار بماند، نگذارد که پیشرفت کند، نگذارد که در زمینه‌هاى گوناگون الگو بشود. نمیشود از دشمن و روشهاى خصمانه‌اى که کرده، انتظار دوستى و محبّت و صمیمیّت داشت. نمیگوییم از اینها استفاده نکنید، امّا میگوییم اطمینان نکنید، اعتماد نکنید، چشم به آنجا ندوزید، چشم به داخل بدوزید. در داخل کشور خیلى امکانات وجود دارد که اگر چنانچه نگاه ما - چه در زمینه‌هاى اقتصادى، چه در زمینه‌هاى فرهنگى، چه در زمینه‌هاى گوناگون دیگر - [به آنها باشد و] اگر بتوانیم از این نیروهاى داخلى استفاده کنیم، کلید حلّ مشکلات اینجا است؛ یعنى در درون کشور و امکانات داخلى کشور است که از اینها میشود خردمندانه بهره‌بردارى کرد. اینها باید شناسایى بشوند. ۱۳۹۲/۰۶/۰۶

 آنچه که ما احساس میکنیم که براى رفع مشکلات بایدانجام داد - مشکلات هم مال امروز نیست، مشکلات همیشه وجود داشته است، در همه‌ى کشورها هم وجود دارد؛ یعنى اگر کسى تصوّر کند که حالا در فلان کشور پیشرفته، یا فلان کشور اروپایى، یا غربى، یا ثروتمند، یا پرجمعیّت، یا کم‌جمعیّت، مشکلاتى وجود ندارد، خطا است؛ مشکلات همه‌جا هست؛ طبیعت کارِ یک ملّت این است که بالاخره در کار او مشکلاتى وجود دارد، مسئولینش باید آن مشکلات را برطرف بکنند و حرکتشان را ادامه بدهند؛ حالا بعضى میخواهند مشکلات را با کمک دیگران، با تکیه‌ى به دیگران، با رشوه دادن به دیگران، با تذلّل در مقابل دیگران حل کنند؛ بعضى‌ها هم نه، میخواهند مشکلات را با نیروى خودشان، با توان داخلى خودشان حل کنند - اعتقادمان این است که باید به تقویت ساخت درونى نظام اهمّیّت بدهیم؛ این اساس کار است. از درون، خودمان را باید تقویت کنیم. تقویت درونى با اندیشه‌ى کامل، با نگاه عاقلانه و خردمندانه چیزى است ممکن؛ چه به‌وسیله‌ى پیشرفت علمى، چه به‌وسیله‌ى ساخت و مدیریّت درست اقتصادى؛ اینها کارهایى است که به نظر ما ممکن است.

خب، امروز شما ملاحظه کنید، وقتى روى نفتِ ما فشار مى‌آورند، ما دچار مشکل میشویم، این ناشى از چیست؟ ناشى از این است که ما تکیه‌مان را به نفت از بعد از دوره‌ى جنگ و پایان جنگ تا امروز، نتوانستیم کم کنیم، اگر ما تکیه‌مان را به نفت کم میکردیم، فشار بر روى نفت این‌قدر براى ما سخت تمام نمیشد. بنابراین به خودمان بایستى مراجعه کنیم، از خودمان بایستى بخواهیم که گره‌ها را با نیروى اراده حل کنیم. ۱۳۹۲/۰۶/۱۴

منبع مقاله :

پایگاه حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

+نوشته شده در سه شنبه هفدهم آذر ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

 یكي از مسائلي كه امروزه، تمامي ملل جهان بدان توجه دارند، بحث محكم‌كاري است. گرفتن چك، سفته، ضامن، ضمانت‌نامه، وثيقه و سند معتبر، اجبار قرار دادن مهندس ناظر براي هر ساختمان، الزام بيمه‌نامه براي وسايل نقليه، طراحي بيمه‌هاي مختلف و ... از بحثهاي مهم جهاني است كه براي اطمينان از انجام صحيح كارها و تامين آينده صورت مي‌پذيرد..

آنچه از بررسي آيات و روايات به دست مي‌آيد،‌ آن است كه اكثر قوانين اسلام بر اساس محكم‌كاري پايه‌ريزي شده‌اند كه به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

الف. در اعتقادات

1) عقايد؛اعتقادات پايه اصلي هر مکتب و آييني است. وعقايد انسان، در سرنوشت او نقش مهمّى ايفا مي نمايد؛لذابایدمحکم ،استدلالی  و برگرفته از منبع وحي و الهي باشد ، نه بر مبناي باطل و مسايل خرافي ولذا گاهي لازم است در امور اعتقادي خود بررسي كنيم؛ حضرت عبدالعظيم حسني گويد كه خدمت امام هادي رسيدم؛ عرض كردم: يا ابن رسول الله! ميل دارم معتقدات ديني خود را بر شما عرضه بدارم. اگر عقائد من درست است، ثابت باشم، فرمود: عقايد خود را اظهار كن. امام پس از آنكه ایشان عقايد خود را بيان مي‌دارد، مي‌فرمايد: اي ابوالقاسم! به خداوند قسم! اين عقايد دين خداست كه او را براي مردم برگزيده است. به همين عقايد ثابت باش. خداوند تو را در دنيا و آخرت به همين عقيده ثابت بدارد.

ب) محكم‌كاري در امور اجتماعي

دين مبين اسلام، پيروان خود را از هر گونه سستي و سهل‌انگاري منع  و به محكم‌كاري در تمامي امور سفارش نموده ؛ازجمله:

1)در گرفتن پيمان

گرفتن ضمانت اجرايي در امور مختلف، تنها راه انجام صحيح و كامل و به موقع كارها است. اصولاً برنامه‌هايي كه از ضمانت اجرايي قوي و محكم برخوردار نبوده است. كارفرمايان را با مشكلات جدي روبه‌رو ساخته است.

2)دوست گرفتن

امام صادق(ع) مي‌فرمايد: «لا تَعتَدَّ بِمَوَدَّةِ أَحَدٍ حَتَّى تُغْضِبَهُ ثَلَاثَ مَرَّات‏ ؛ با كسي (پيمان) دوستي و مودت ايجاد نكن؛ مگر آنكه سه دفعه او را به خشم و غضب آوري

3)وام‌دادن

امام صادق علیه السلام: «أَرْبَعَةٌ لَا يُسْتَجَاب لَهُم دَعوَةٌ أحَدُهُم رَجُلٌ كانَ لَهُ مَالٌ فَادَانَهُ بِغَيرِ بَينَةٍ يقُولُ اللهُ عَزَّ‌وَ جَلَّ ألَم آمُرْك بِالشَّهادَةٍ»چهار کس ، دعايشان[در بر گرداندن مال] مستجاب نمي شود: يکي از آنها ، مردي است که مالي داشته باشد و آن را بدون گرفتن شاهد ، قرض دهد . خداوند عزيز و جليل مي فرمايد : آيا تو را به گرفتن شاهد امر نکردم؟

خداوند متعال در بزرگ‌ترين آيه از قرآن كريم مي‌فرمايد: یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا تَدَاینْتُمْ بِدَینٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْیكْتُبْ بَینَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ»اي كساني كه ايمان آورده‌ايد!‌ هنگامي كه بدهي مدّت‌داري (به خاطر وام يا داد و ستد)‌به يكديگر پيدا كنيد، آن را بنويسيد و بايد نويسنده‌اي از روي عدالت، (سند را) در ميان شما بنويسد.

در اين آيه نوزده دستور مهم درباره وام و داد و ستد مالي بيان شده است ،ازجمله:

1- مدّت بدهكاري، بايد روشن باشد.

2- مقداربدهی ذکرگردد

3- سند با حضور طرفين و به دست شخص سوّمي نوشته شود.

4-اگر بدهكار، سفيه يا ضعيف و ناتوان و يا گنگ و لال بود، سرپرست و وليّ او متن قرارداد را بگويد و كاتب بنويسد؛

5- گواهان بايد دو نفر عادل و مورد اطمينان و رضايت طرفين باشند؛

6-ثبتِ سند به صورت دقيق و عادلانه باشد

7- در معاملات نقدي، اگر چه نوشتن لازم نيست؛ ولي شاهد بگيريد.

8-كاتب و شاهد حقّ ندارند سند را به گونه‌اي تنظيم كنند كه به يكي از طرفين ضرري وارد شود.

4)تحليل سياسي

دين مبين اسلام،‌ اتقان و محكم‌كاري را در مسائل سياسي هم لازم دانسته، پرداختن به هر مسئله‌اي را بدون تحقيق و بررسي به حال فرد و جامعه مضر مي‌داند. قرآن كريم مي‌فرمايد: وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ»و چون خبري، چه ايمني و چه ترس به آنها رسد، آن را در همه جا فاش مي‌كنند و حال آنكه اگر در آن به پيامبر و واولوالامرشان رجوع مي‌كردند، حقيقت امر را از آنان درمي‌يافتند.

5)جنگ و مبارزه

«إِذَا لَقِیتُمُ الَّذِینَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ»(4 / محمد )و هنگامي كه با كافران (جنايت‌پيشه) در ميدان جنگ روبه‌رو شديد، گردنهايشان را بزنيد، (و اين كار را همچنان ادامه دهيد) تا به اندازة كافي، دشمن را در هم بكوبيد، در اين هنگام، اسيران را محكم ببنديد.

ج. در امور فردي

1) حفظ مال و جان

رسول خدا(ص) مي‌فرمايد: «مَن باتَ عَلَي سَطحٍ غَيرِ مُحَجَّرٍ فَأصابَهُ شَيءٌ فَلَا يلُومَنَّ إِلَّا نَفسَهُ» هر كه در شب بر بام بي‌ديوار بخوابد و آزاري به او رسد، جز خود را ملامت نكند.

 

2)حفظ آبرو

اميرمؤمنان علیه السلام: «مَن عَرَّضَ نَفسَهُ لِلتُّهَمَةِ فَلَا يلُومَنَّ مَن أسَاءَ‌ بِهِ الظَّن» هر كه خود را در معرض تهمت قرار دهد، فرد بدگمان به خود را سرزنش نكند.

3) مراجعه به مردان علم

«فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون» اگر نمي‌دانيد، از آگاهان بپرسيد.

اگر مي‌بينيم اسلام، لزوم تقليد از عالم ديني در فروع دين را واجب دانسته است، و به همين مقدار، بسنده نكرده است، بلكه تحقيق براي يافتن مجتهد اعلم را نيز ضروري دانسته است، به دليل محكم‌كاري در دريافت صحيح احكام شرع مقدس اسلام و به حداقل رساندن خطا در استنباط احكام ديني است.

4)فهم امورازطریقی اموری مانندمشورت «وَ شاوِرهُم فِي الأمرِ فَإِذا عَزَمتَ فَتَوَكَّل عَلَي الله»

5)نوشتن

اول: براي حفظ علوم.رسول خدا(ص) مي‌فرمايد: «قَيدُوا العِلمَ بِالكِتَاب »  

دوم: دوري از اختلاف

اسلام براي محكم‌كاري و رفع هر گونه اختلاف، بر نوشتن وصيت‌نامه به عنوان سندي معتبر تأكيد كرده است. رسول خدا(ص) مي‌فرمايد: «مَا يَنبَغِي لِامْرِئٍ مُسْلِم‏ أن يَبِيتَ لَيلَةً إِلّا وَ وَصِيَّتُهُ تَحتَ رَأسِهِ» بر هيچ مسلماني سزاوار نيست كه شبي را سپري كند؛ مگر اينكه وصيتش زير سرش باشد.

6)كار

ازاموري که بايد اتقان و محکم کا ري در آن لحاط شود، کاري است که به انسان سپرده مي شود. رسول اكرم(ص): «إِنَّ‌اللهَ‌تَعَالَي يُحِبُّ إِذَا عَمِلَ أحَدُكُم عَمَلاً ان يتقنه» خداوند تعالي دوست دارد كه هر گاه فردي از شما كري كند آن را محكم (و بي‌عيب) انجام دهد.

عبدالله بن سنان از حضرت امام جعفر صادق(ع) روايت مي‌كند كه: «سعد بن معاذکه ازدنیارفت رسول خداقبرش رامحکم و فرمود: «إِنِِّي لَاعلَمُ أنَّهُ سَيَبلَي وَ يَصِلُ إِلَيهِ البَلاءُ وَ لَكِنَّ اللهَ يُحِبُّ عَبداً إِذَا عَمِلَ عَمَلاً أحكَمَهُ» مي‌دانم كه اين قبر ، به زودي فرسوده مي‌شود و مي‌پوسد؛ ولي خدا بنده‌اي را دوست دارد كه چون كاري انجام دهد، آن را درست و استوار به انجام برساند (و سرسري نگيرد.)

7)ساختمان

امام صادق(ع) دربارة استحكام بنا مي فرمايد: «مَن بَنَي فَاقتَصَدَ فِي بِنَائِهِ لَم يؤجَر»هر كه ساختماني بسازد و از آن كم بگذارد، ا جري ندارد.تأكيد اين روايت بر اين است كه نبايد به خاطر ارزان‌سازي، از نكات ايمني و استحكام بنا كاست.

8)سفر

اسلام نيز براي رفع هر گونه مشكل در سفر، به نكات بسياري توجه مي‌كند كه به چند مورد اشاره مي‌شود:

اول: تنها مسافرت نكردن؛

در وصيت رسول خدا به امام علي: «يَا عَلِيُّ لَا تَخرُج فِي سَفَرٍ وَحدَكَ فَإِنَّ الشَّيطَانَ مَعَ الوَاحِدِ وَ‌هُوَ مِنَ الاِثنَينِ أبعَدُ » تنها آهنگ سفر مكن كه شيطان با يك نفر است و او از دو نفر دورتر است.  

دوم: همراه داشتن وسايل ضروري؛

سوم: مراقبت از اموال؛

چهارم: مراقبت از خود؛

پنجم: انتخاب مكان مناسب استراحت

رسول خدا مي فرمايد: «إيَّاكُم وَ التَّعرِيسَ عَلَي ظَهرِ الطَّريقِ وَ بُطونِ الأودِيَةِ فَإِنَّهَا مَدَارِجُ السِّبَاعِ وَ‌مأوَي الحَيَّات؛ بپرهيز از اينكه شبانه در وسط راه و يا وسط بيابان، فرود آييد كه آنجاها مكان رفت و آمد درندگان و مارها است.

ششم: حركت نکردن از بيراهه

امام علي مي‌فرمايد: «عَلَيكُم ... وَ الجَادَّةِ وَ إِن دَارَت» بر شما باد مسافرت كردن از جاده، اگر چه دور بزنيد [و راه دورتر شود].

خلاصه آنكه اسلام بر اتقان و محكم‌كاري در همة امور فردي، اجتماعي، سياسي و نظامي تاکيد دارد. و توجه به اين نكته ضروري است كه بسياري از سستيها و كوتاهيها قابل جبران نخواهد بود.

 

 

+نوشته شده در پنجشنبه چهاردهم آبان ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

 مقدمه:

بزرگترین دست آورد انقلاب اسلامی ، به صحنه آوردن اسلام ناب محمّدی  و مدل جدیدی از حکومت و اداره جامعه بودبنام نظام ولایی

نظام ولايي يعني تجلي يافتن حاكميت و ولايت انحصاري خدا به وسيله ولی خدا.

    دراین نظام ، همه قوا ، نهادها و اركان حكومت و جهت گيريها  تحت اشراف ولي خدا قرارمی گیرد

 شکل گیری نظام ولایی

نظام ولایی درسه مرحله شکل گرفته است:

- در عصر پيامبر اكرم  

- در عصر امامت

- در عصر فقاهت (غيبت)

  ولايت رسول اكرم:

 پيامبر اكرم (ص)غير از مقام نبوت ،داراي مقام ولايت دردو حوزه تکوین وتشریع بوده است

ولايت تكويني: قطب عالم امكان و واسطه فيض عصر خويش

ولايت تشريعي درسه شان:

1) مرجعيت ديني و تفسير وحي الهي:وَ أَنْزَلْنا إِلَيْکَ الذِّکْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ (نحل  44 )

 2)زعامت و رهبري مؤمنين چنانچه از آيه ولايت (مائده 55) و آيه اطاعت(نساء 59) استفاده مي شود.

3) قضاوت به حق و فصل الخطاب همه منازعات در داخل جامعه اسلامي

فَلا وَ رَبِّکَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَکِّمُوکَ فيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا في‏ أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْليما( نساء  65 )

ب: نظام ولايي بعد از رسول اكرم

      نظام ولایی پيامبر اكرم (ص)در مدينه شكل گرفت ،ظرف ده سال پيشرفت نمود ، امتي منسجم به وجودآورد ولی ...بيش از هفتاد روز از واقعه غدير خم نگذشته بود که بزرگترين اختلاف بر سر رهبري و سرپرستي امت اسلامي و مديريت حكومت ديني به وجود آمد.

ج:نظام ولايي در عصر غيبت

      در عصر غيبت ؛ ولايت تكويني و وساطت فیض بوسيله امام عصرارواحنافداه تحقق پيدا مي كندولی  نظام ولايي تعطيل بردارنیست وفقهاء عادل و واجد شرايط به نيابت از امام معصوم وظيفه دارند ماموريت هاي مرجعيت ديني ، زعامت رهبري و داوري و فصل الخطاب بودن را تحقق ببخشند

مهمترین رکن نظام ولایی رکن ولایت است

امیرالمؤمنین علیه السلام دراهمیت جایگاه رهبری می فرماید :

«مَکانُ القیّمِ مِنَ الاَمرِ، مَکانُ النِّظامِ مِنَ الخَرزِ یَجمَعُهُ و یَضُمُّهُ فَاِذا اِنقَطَعَ النِّظامُ تَفَرَّقُ الخَرزُ وَ ذَهَبَ ثُمَّ لَم یَجتَمِع بِحذا فیره اَبَداً» (نهج البلاغه، خطبه 146)

عوامل ناپایداری  نظام ولایی:

امیرمومنان علیه السلام :                                                                                                   «وَ إِنِّي وَ اللَّهِ لَأَظُنُّ أَنَّ هَؤُلَاءِ الْقَوْمَ سَيُدَالُونَ مِنْكُمْ بِاجْتِمَاعِهِمْ عَلَى بَاطِلِهِمْ وَ تَفَرُّقِكُمْ عَنْ حَقِّكُمْ وَ بِمَعْصِيَتِكُمْ إِمَامَكُمْ فِي الْحَقِّ وَ طَاعَتِهِمْ إِمَامَهُمْ فِي الْبَاطِلِ وَ بِأَدَائِهِمُ الْأَمَانَةَ إِلَى صَاحِبِهِمْ وَ خِيَانَتِكُمْ وَ بِصَلَاحِهِمْ فِي بِلَادِهِمْ وَ فَسَادِكُمْ » (نهج البلاغه خطبه 25.)

1)نافرمانی ومخالفت با اوامررهبری؛ موجب اختلاف امت  وعامل بی ثباتی وتزلزلنظام

 «وَأَطِيعُواْ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَلاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُواْ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ»(انفال / 46)

گواه وشاهد:گذشته تاریخ،ونمونه بارز؛عصرائمه اطهار علیهم السلام . فقط ده سال عصرنبوت وکمتر از پنج سال عصرامامت ؛ودرعصرغيبت ،فقط درزمان حضرت امام (قدس سره الشريف) در قالب ولایت فقیه

از منابع وآموزه هاي ديني استفاده می شود:  درنظام ولایی پذیرش، مشارکت، تلاش مردمی لازم والاشکل گیری محال است و نظام ورهبري نظام ،وقتی کارآمدی دارند که رهبر مطاع باشد ومردم مطيع والاّ: لا رَأْیَ لِمَنْ لا یُطاع

شکوائیهای حضرت امیر(عليه السلام) ازمدّعيان پیروی خود درحدودچهل خطبه سخنان امام حسین (ع) در بی وفایی وخیانت کوفیان و بیانات بقیه ائمه در قیام نکردنهایشان گوشه ای ازهمین واقعیت است

يا أَشْباهَ الرِّجالِ وَ لا رِجالَ، حُلُومُ اْلْأَطْفالِ، وَ عُقُولُ رَبَّاتِ ‏الْحِجالِ‏، لَوَدِدْتُ أَنِّى لَمْ أَرَكُمْ وَ لَمْ أَعْرِفْكُمْ، مَعْرِفَةً وَ اللَّهِ جَرَّتْ نَدَماً وَ أَعْقَبَتْ ‏‏سَدَماً‏، قاتَلَكُمُ اللَّهُ لَقَدْ مَلَأْتُمْ قَلْبِى ‏قَيْحاً، وَ ‏شَحَنْتُمْ‏ ‏صَدْرِى‏ غَيْظاً...وَ لكِنْ ‏لا ‏رَأْىَ‏ ‏لِمَنْ‏ ‏لا ‏يُطاعُ‏. (نهج البلاغه خطبه 27)

 ای مرد نمایان نامرد! ای کودک صفتان بی خرد که عقل های شما به عروسان حجله آرای شباهت دارد چقدر دوست داشتم که شما را هرگز نمی دیدم و هرگز نمی شناختم .... . خدا شما را بکشد که دل من از دست شما پرخون و سینه ام از خشم شما مالامال است. کاسه غم و اندوه را جرعه جرعه به من نوشاندید و با نافرمانی و ذلّت پذیری، رأی و تدبير مرا تباه کردید. و در پايان همين خطبه علت ناكامي وعدم موفقيت خود رامُطاع نبودن خود بوسيله مدعيان پيروي معرفي مي كند.به وسیله مدعیان پیروی معرفی می کند

       2-تفرقه و اختلاف

«وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَةَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ »( سوره انفال آيه 28)

امیرمومنان علیه السلام:«وَ الْزَمُوا السَّوَادَ الْأَعْظَمَ فَإِنَّ يَدَ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَ إِيَّاكُمْ وَ الْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّاذَّ مِنَ النَّاسِ لِلشَّيْطَانِ كَمَا أَنَّ الشَّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْبِ‏ أَلَا مَنْ دَعَا إِلَى هَذَا الشِّعَارِ فَاقْتُلُوهُ وَ لَوْ كَانَ تَحْتَ عِمَامَتِي» (نهج البلاغه، خطبه 127،فراز8) 

- برخورد ناشايسته
4-ظلم؛
امام علیه السلام، در نامه ای به زیادبن ابیه مرقوم فرمودکه:

«اِسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَاحْذَرِ الْعَسْفَ وَالْحَيْفَ فَاِنَّ الْعَسْفَ يَعودُ بِالْجَلاءِ وَالْحَيْفَ يَدْعوا اِلَى السَّيْفِ»(حکمت 476)

عدالت را بگستران و از ستمکاری و بیدادگری پرهیز کن. زیرا ستمکاری، مردم را به آوارگی کشاند و بیدادگری آنان را به مبارزه و شمشیر فرا می خواند.

5- استبداد راى

«وَمَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْيِهِ هَلَكَ، وَمَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَكَهَا فِي عُقُولِهَا»( حکمت 161)

کسي که در رأي خويش مستبد باشد، هلاک مي شود و کسي که با مردان مشورت نمايد، در عقلهاي آنان شريک خواهد شد

و به لحاظ آسیبهایی که ازاستبداد وخود رایی  به وجود می آید،خطاب به مالک می فرماید:

...وَلَا تَقُولَنَّ: إِنِّي مُؤَمَّرٌ آمُرُ فَأُطَاعُ، فَإِنَّ ذلِكَ إِدْغَالٌ فِي الْقَلْبِ، وَمَنْهَكَةٌ لِلدِّينِ، وَتَقَرُّبٌ مِنَ الْغِيَرِ.»

به مردم نگو، به من فرمان دادند و من نيز فرمان مي دهم، بايد اطاعت شود، كه اين گونه خود بزرگ بيني دل را فاسد، و دين را پژمرده، و موجب زوال نعمتهاست

ودرجهت مقابله باتخیلات شیطانی درادامه می فرماید:

وَإِذَا أَحْدَثَ لَكَ مَا أَنْتَ فِيهِ مِنْ سُلْطَانِكَ أُبَّهَةً أَوْ مَخِيلَةً، فَانْظُرْ إِلَي عِظَمِ مُلْكِ اللَّهِ فَوْقَكَ، وَقُدْرَتِهِ مِنْكَ عَلَي مَا لَا تَقْدِرُ عَلَيْهِ مِنْ نَفْسِكَ فَإِنَّ ذلِكَ يُطَامِنُ إِلَيْكَ مِنْ طِمَاحِكَ، وَيَكُفُّ عَنْكَ مِنْ غَرْبِكَ، وَيَفِي ءُ إِلَيْكَ بِمَا عَزَبَ عَنْكَ مِنْ عَقْلِكَ! (نامه 53/فراز13-15)

و اگر با مقام و قدرتي كه داري، دچار تكبّر يا خود بزرگ بيني شدي به بزرگي حكومت پروردگار كه برتر از تو است بنگر، كه تو را از آن سركشي نجات مي دهد، و تند روي تو را فرو مي نشاند، و عقل و انديشه ات را به جايگاه اصلي باز مي گرداند.

6- غفلت  وعبرت نگرفتن ازپیشینیان
یکی ازفلسفه های تاکیدبر عبرت گرفتن از پيشينيان ،غفلت زدایی است

«عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ الدَّهْرَ يَجْرِي بِالْبَاقِينَ كَجَرْيِهِ بِالْمَاضِينَ لَا يَعُودُ مَا قَدْ وَلَّى مِنْهُ وَ لَا يَبْقَى سَرْمَداً مَا فِيهِ آخِرُ فَعَالِهِ كَأَوَّلِهِ مُتَسَابِقَةٌ أُمُورُهُ» (خطبه 157/2)                                                        روزگار همانگونه كه بر گذشتگان جريان داشت بر حاضران به هم شباهت دارد.

وَاحْذَرُوا مَا نَزَلَ بِالأُمَمِ قَبْلَكُمْ مِنَ الْمَثُلاتِ بِسُوءِ الأَفْعَالِ وَذَمِيمِ الأَعْمَالِ، فَتَذَكَّرُوا فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ أَحْوَالَهُمْ، وَاحْذَرُوا أَنْ تَكُونُوا أَمْثَالَهُمْ. فَإِذَا تَفَكَّرْتُمْ فِي تَفَاوُتِ حَالَيْهِمْ فَالْزَمُوا كُلَّ أَمْرٍ لَزِمَتِ الْعِزَّةُ بِهِ شَأْنَهُمْ، وَزَاحَتِ الأَعْدَاءُ لَهُ عَنْهُمْ وَمُدَّتِ الْعَافِيَةُ بِهِ عَلَيْهِمْ وَ انْقَادَتِ النِّعْمَةُ لَهُ مَعَهُمْ وَوَصَلَتِ الْكَرَامَةُ عَلَيْهِ حَبْلَهُمْ، مِنَ الاِجْتِنَابِ لِلْفُرْقَةِ وَاللُّزُومِ لِلأُلْفَةِ وَالتَّحَاضِّ عَلَيْهَا وَالتَّوَاصِي بِهَا، وَاجْتَنِبُوا كُلَّ أَمْرٍ كَسَرَ فِقْرَتَهُمْ وَأَوْهَنَ مُنَّتَهُمْ مِنْ تَضَاغُنِ الْقُلُوبِ وَتَشَاحُنِ الصُّدُورِ وَتَدَابُرِ النُّفُوسِ وَتَخَاذُلِ الأَيْدِي؛( خ192)

 از کيفرهايي که بر اثر کردار بد و کارهاي ناپسند بر امت‌هاي پيشين فرود آمد خود را حفظ کنيد و حالات گذشتگان را در خوبي‌ها و سختي‌ها به ياد آوريد و بترسيد که همانند آن‌ها باشيد! پس آن‌گاه که در زندگي گذشتگان مطالعه و انديشه مي‌کنيد، عهده‌دار چيزي باشيد که عامل عزت آنان بود و دشمنان را از سر راهشان برداشت و سلامت و عافيت زندگي آنان را فراهم کرد و نعمت‌هاي فراوان را در اختيارشان قرار گذاشت و کرامت و شخصيت به آنان بخشيد که از تفرقه و جدايي اجتناب کردند و بر وحدت و همدلي همت گماشتند و يکديگر را به وحدت واداشته به آن سفارش کردند.

7- باطل گرایی وحق گریزی
امام على عليه السلام  ضمن اشاره به نابودى پيشينيان می فرماید:

«أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ- أَنَّهُمْ مَنَعُوا النَّاسَ الْحَقَّ فَاشْتَرَوْهُ- وَ أَخَذُوهُمْ بِالْبَاطِلِ فَاقْتَدَوْهُ»( نامه79)

عامل هلاكت پيشينيان شما اين بود كه مردم را از حق باز داشتند، آنان نيز مشترى و خريدار آن شدند و مردم را به باطل گرايى گرفتند پس آنان هم دنباله رو باطل شدند

  دیگرعوامل ناپایداری:

8)نفوذوحاکمیت کارگزاران ناشایست،منافقین وفرصت طلبان

9)تضعیف باورها وارزش های دینی وتشکیک درمشروعیت وحقانیت نظام ولایی

10)تضعیف جایگاه ولایت

11)عدم توجه به عبرت ها وعدم عذرخواهی وجبران ضعف ها واشتباهات

12) نفوذ اندیشه های بیگانه

13) سست‏شدن بنيادهاى اخلاقى و باورهاى دينى

14) دگرگونی ارزشها

15- گسترش فساد و بى‏بند و بارى

16)جدايى جوانان از اعتقادات دينى‏

17- ارائه معيارهاى فرهنگ غرب‏

+نوشته شده در یکشنبه دوازدهم مهر ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

1)مردمی بودن مسوولان وجلوه های مردمی بودن والی عبارتند از:

1/1)فروتنی در برابر مردم

 خود را از دیگران برتر و بالاتر ندیدن   

«إِنَّ مِنْ أَسْخَفِ حَالاَتِ الْوُلاَةِ عِنْدَ صَالِحِ النَّاسِ أَنْ يُظَنَّ بِهِمْ حُبُّ الْفَخْرِ وَ يُوضَعَ أَمْرُهُمْ عَلَي الْكِبْرِ»(خ216)

از پـسـت تـریـن حـالات زمـامـداران در نـزد صالحان این است که گمان برند آنها دوستدار ستایش اند و کشورداری آنان بر کبر و خودپسندی استوار باشد.

2/2)پرهیز از امتیازطلبی

برای خود امتیازی قائل نشدن «وَ اِيّاكَ وَ الاِْسْتِئْثارَ بِمَا النّاسُ فيهِ اُسْوَةٌ.»(نامه 53)

مبادا در آنچه با مردم مساوی هستی طالب امتیاز باشی

3/2)شرکت در سختیهای مردم

«ءَأَقْنَعُ مِنْ نَفْسِي بِأَنْ يُقَالَ هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ لَا أُشَارِكُهُمْ فِي مَكَارِهِ الدَّهْرِ أَوْ أَكُونَ أُسْوَةً لَهُمْ فِي جُشُوبَةِ الْعَيْشِ » (نامه 45)

4/2)اهتمام به فقرزدایی

لَوْلاَ حُضُورُ الْحَاضِرِ وَقِیامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَمَا أَخَذَ اللهُ عَلَی العُلَمَاءِ أَلاَّ یقَارُّواعَلَی کظَّةِ ظَالِمٍ، وَلا سَغَبِ مَظْلُومٍ، لاَلقَیتُ حبل‌ها عَلَی غَارِبِهَا وَلَسَقَیتُ آخِرَهَا بِکأْسِ أَوَّلِها، وَلاَلفَیتُمْ دُنْیاکمْ هذِهِ أَزْهَدَ عِنْدِی مِنْ عَفْطَةِ عَنْزٍ.» (خطبه3)

5/2)صداقت و صراحت

«وَ اَللَّهِ مَا كَتَمْتُ وَشْمَةً وَ لاَ كَذَبْتُ كِذْبَةً »(خ16) به خدا سوگند هرگز به اندازه سر سوزنی حقیقت را پنهان نداشته ام و دروغ نگفته ام .

و در دو جای نهج البلاغه از جمله وظایف حاکم را صداقت با مردم دانسته ، می فرماید:

«وَ ﻟْﻴَﺼْﺪُقْ رَاﺋِﺪٌ أَﻫْﻠَﻪُ.»(خ108وخ154)حاکم باید راهنمای مردم خود بوده ، با آنان راست بگوید.

6/2)ساده زیستی

سـاده زیـسـتـی رسول خدا(ص )وامیرمومنان :

خَرَجَ مِنَ اَلدُّنْیَا خَمِیصاً وَ وَرَدَ اَلْآخِرَةَ سَلِیماً لَمْ یَضَعْ حَجَراً عَلَى حَجَرٍ حَتَّى مَضَى لِسَبِیلِهِ وَ أَجَابَ دَاعِیَ رَبِّهِ ...

وَ اَللَّهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّى اِسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا وَ لَقَدْ قَالَ لِی قَائِلٌ أَ لاَ تَنْبِذُهَا عَنْکَ فَقُلْتُ اُغْرُبْ عَنِّی فَعِنْدَ اَلصَّبَاحِ یَحْمَدُ اَلْقَوْمُ اَلسُّرَى (خ160)

 

3)درستکار بودن کارگزاران

درستکاری مدیران وزمامداران موجب ثبات نظام می شود

بعضی از نمودهایی درستکاری :

3/1)استخدام وسیله مشروع برای نیل به اهداف

بـرای بـعـضـی رسـیـدن به خواسته ها بدون درنظرگرفتن راههای وصول

«مَا خَيْرُ خَيْرٍ لاَ يُنَالُ إِلاَّ بِشَرٍّ»(نامه31)

آن خیر و نیکی که جز با شر به دست نیاید نیکی نیست .

«مَا ظَفِرَ مَنْ ظَفِرَ الْإِثْمُ بِهِ وَ الْغَالِبُ بِالشَّرِّ مَغْلُوبٌ ». (حکمت 327)

پیروز نشد آن کس که گناه بر او چیرگی یافت ؛ و آن کس که با بدی پیروز شد شکست خورده است .

3/2-انجام کاری که دنبالش انکارویاعذرخواهی نباشد

«وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ إِذَا سُئِلَ عَنْهُ صَاحِبُهُ أَنْکَرَهُ أَوْ اعْتَذَرَ مِنْهُ» (نامه69)

3/3)پرهیز از انجام کارهای شرم آور
« وَاحْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ یُعْمَلُ بِهِ فِی السِّرِّ، وَیُسْتَحَی مِنْهُ فِی الْعَلاَنِیَةِ»(همان)

4/3)پرهیز از اقدامات ناخوشایند

«وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ یَرْضَاهُ صَاحِبُهُ لِنَفْسِهِ وَ [یَکْرَهُهُ‏] یُکْرَهُ لِعَامَّةِ الْمُسْلِمِینَ.»

از کاری که تو را خشنود ولی عموم مسلمانان را ناخوشایند است ، بپرهیز.

5/3)دوری از ریاکاری و ظاهرسازی

«اعْمَلُوا فِي غَيْرِ رِيَاءٍ وَ لَا سُمْعَةٍ »(خ23)

6/3)پرهیز از مکر و نیرنگ

بـعـضـی افـراد تـصـور می کنند مکار بودن زرنگی است امام علیه السلام این نوع طرز تفکر را تخطئه کرده و می فرماید:

«وَ لَقَدْ أَصْبَحْنَا فِی زَمَانٍ قَدِ اِتَّخَذَ أَکْثَرُ أَهْلِهِ اَلْغَدْرَ کَیْساً وَ نَسَبَهُمْ أَهْلُ اَلْجَهْلِ فِیهِ إِلَى حُسْنِ اَلْحِیلَةِ مَا لَهُمْ قَاتَلَهُمُ اَللَّهُ قَدْ یَرَى اَلْحُوَّلُ اَلْقُلَّبُ وَجْهَ اَلْحِیلَةِ »(خ41)امـروز در مـحـیـط و زمانه ای زندگی می کنیم که بیشتر مردم حیله و نیرنگ را، زیرکی می پندارند و افراد جاهل آنان را اهل تدبیر می خوانند.

ایـنـگـونـه نـبـوده که امام در برابر سیاست بازان مکار دست بسته باشد و نتواند همانند آنـان عمل کند، ولکن:خ200

5)به دست آوردن بينش و بصيرت سياسي و اجتماعي در مقابله با بحرانها و حوادث  

وَ اِنَّ مَعِی لَبَصیرتی ما لَبَّسْتُ عَلی نَفْسی وَ لالُبِّسَ عَلَی (نهج البلاغه، خطبه 10)

بی گمان بینش من مرا همراه است. هرگز خود را نفریفته ام و کسی هم نتوانسته مرا بفریبد.

عوامل بصیرت

1) یاد خدا:

  اِنَّ اللَّهَ سُبْحانَهُ وَ تَعالی جَعَلَ الذِّکرَ جَلاءً لِلْقُلُوبِ تَسْمَعُ بِهِ بَعْدَ الْوَقْرَةِ وَ تُبْصِرُ بِهِ بَعْدَ العَشْوَةِ، وَ تَنْقادُ بِهِ بَعْدَ الْمُعانَدَة (خطبه 222)

 همانا خدای سبحان و بزرگ، یاد خود را روشنی بخش دل ها قرار داد، تا گوش پس از ناشنوایی بشنود و چشم پس از کوری بنگرد، و انسان پس از دشمنی رام گردد.

2) خودسازی:

پس از شمارش برخی از صفات اهل حق و مؤمن آگاه می فرماید:

 قَدْ اَبْصَرَ طَریقَهُ وَ سَلَک سَبیلَهُ وَ حَرَفَ مَنارَهُ وَ قَطَعَ غِمارَهُ وَاسْتَمْسَک مِنَ الغری بِاَوْثَقِها وَ مِنَ الْجِبالِ بِاَمْتَنِها فَهُوَ مِنَ الْیقینِ عَلی مِثْلِ ضَوْءِ الشَّمْسِ...( خطبه 87)

مؤمن بصیر با تزکیه نفس و زهد و اخلاص خود را از نابینایی رهایی بخشیده) و راه هدایت را با بصیرت دریافته و در آن گام نهاده و نشانه های این راه را به خوبی شناخته و از امواج متلاطم شهوات گذشته است. از میان دستگیره های هدایت، به مطمئن ترین آنها چنگ زده و از رشته های (نجات) به محکم ترین آنها متمسّک شده است؛ به همین دلیل در مقام یقین به آنجا رسیده که (حقایق را) همانند نور آفتاب می بیند.

 

3) تلاوت قرآن:

 امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید:

 این کتاب خداست که با آن بینش می یابید، گویا و شنوا می شوید کتابی که هر پاره اش، دیگر پاره را بیان گر و هر بخش، دیگر بخش را گواه است. در شناخت خدا، به چندگانگی نگراییده است که همراه خود را از خدا منحرف کند.(همان، خطبه 133)

4) نفی وابستگی های مادّی:

 می فرماید: و همانا دنیا نهایت دیدگاه کوردلان است که آن سوی دنیا را نمی نگرند، اما انسان آگاه، نگاهش از دنیا عبور کرده از پس آن سرای جاویدان آخرت را می بیند. پس انسان آگاه به دنیا دل نمی بندد، و انسان کوردل تمام توجه اش دنیاست. بینا از دنیا زاد و توشه برگیرد، و نابینا برای دنیا توشه فراهم می کند.(همان)

موانع بصیرت

 1. آرزوهای بلند:                                                                                                           وَالاَمانِی تُعْمی اَعْینَ الْبَصائِر (حکمت 275) آرزوها، چشم بصیرت را کور می کنند.

 2. وابستگی ها و عشق های کاذب:

 هر کس که به چیزی عشق ورزد، آن عشق، چشم او را کور و قلبش را بیمار می کند چنین فردی با چشم ناسالم می نگرد و با گوش ناشنوا می شنود زیرا که بی گمان، شهوت ها پرده خردش را دریده اند، و دنیا قلبش را میرانده است و او را با تمام وجود شیفته خود ساخته است. چنین است که او برده دنیا و دنیاداران می شود، همسو با سایه دنیا به هر سو می گردد و به هر جا روی می آورد.(نهج البلاغه، خطبه 109)

3. فتنه های اجتماعی:

  فتنه ها آنگاه که روی آورند با حق شباهت دارند و چون پشت کنند حقیقت چنانکه هست، نشان داده می شود. فتنه ها چون می آیند شناخته نمی شوند، و چون می گذرند شناخته می شوند. فتنه ها چون گردبادها می چرخند، از همه جا عبور می کنند، در بعضی از شهرها، حادثه می آفرینند و از برخی شهرها می گذرند.(نهج البلاغه، خطبه 93)

دیگرعوامل پایداری
الف:ازجانب خودی ها :
1
)مهربانی به همدیگر   2) وحدت  3) شناخت دوست و دشمن   4) ارتباط با همدیگر   5) ترویج فرهنگ خودی   6) تطهیر مجموعه خودی ها7) حضور در تمام صحنه های اجتماعی دینی و سیاسی 
  8)حذف و عدم بکارگیری غیرخودی در نظام ولایی   9) مبارزه با دشمنان خودی ها
10)استقامت در برابر سختی و مشکلات جامعه ولایی خودی

ب:توجه به اهداف غیر خودی ها :
1) بی اعتنایی به نظام ولایی و اسلام ناب محمدی(ص)   2)ولایت گریزی   3) مخالف با ترویج ارزشهای دینی و اسلام ولایی 4) پیروی از فرهنگ بیگانگان و دشمنان   5)جنگ و بغض غیر الهی دارند.
6)جنگ نرم

+نوشته شده در یکشنبه دوازدهم مهر ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

مقدمه

در مورد دشمنان، دو نظریه وجود دارد: نظریه توطئه و نظریه توهم توطئه.

1. نظریه توطئه:

عده ای بر این باورند که هر چه در اجتماع اتفاق می افتد نتایج مستقیم نقشه هایی است که افراد یا گروه هایی نیرومند، طرح ریزی کرده اند و می گویند: در جهان همه توطئه ها، به آمریکا، صهیونیست ها، صاحبان انحصارات، سرمایه دارها و استعمارگران برمی گردد.« خوی تجاوزگری قدرت های بزرگ جهانی ودرراس همه آمریکاعلیه توده های مردم دنیا و جهان اسلام بی پایان است» (1فروردین 1382.)

2. نظریه توهم توطئه:

می گویند:توطئه هایی که در زمینه اسرائیل و آمریکا ادعا می شود ،صحّت ندارد و همه توهم توطئه است.

این دیدگاه، دقیقا نقطه مقابل دیدگاه رهبری در خصوص دشمن می باشد؛ زیرا رهبری به طور مکرر متذکر می شود که پای ابرقدرت ها و دشمنان در توطئه ها دیده می شود.

معظم له می فرمایند: «وقتی انسان می بیند دستگاه های تبلیغاتی دشمن، دستگاه تبلیغاتی مزدور آمریکا، دستگاه تبلیغاتی دولت انگلیس، دستگاه تبلیغاتی دولت غاصب صهیونیست، برای فلان لایحه در مجلس یقه می درانند، جنگ روانی می کنند، به خاطر فلان زندانی، به خاطر فلان مسؤ ول، دلسوزی دایه مهربان تر از مادر را نشان می دهند، انسان حق دارد به شک بیفتد... دشمن، امروز امیدوار است، شاید بتواند از ساده اندیشی استفاده کند، جای پای خود را در دستگاه های سیاسی کشور و دستگاه های فرهنگی کشور باز کند... امروز، روز حساسی است. این روزگار، روزگار حساسی است»(17/7/79)

علل و اهداف دشمنی با نظام اسلامی:

مهمترین علل دشمنی بانظام ولایی ازمنظررهبری :

1. گسترش اسلام در دنیا و به خطر افتادن منافع استعمارگران:

« همه آنها ازاسلام ناراحتند و رنج می برند و همه آن دولت ها و قدرت هایی که عظمت اسلام را به زیان خودشان می بینند، امروز درمقابل اسلام، صف آرایی کردند»( نماز جمعه: 24/12/1363)

2. نفی سلطه سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی دشمنان:

مهم ترین دستاورد داخلی انقلاب اسلامی،«قطع دست بیگانگان و چپاولگران و سلطه گران نامشروع از ایران و ملت و منابع وثروتهای آن» ( 26/2/1382)بوده است.

راهکارهای دشمنان در براندازی نظام از منظر رهبری

1. تضعیف و تخریب باورهای دینی.

«آنها حاضرنیستند ببینند درمقابل چشمشان پرچم دین و دمکراسی روی یک علم برافراشته شود. سعی آنها این است که بین مردم سالاری و دین فاصله ایجاد کنند.» ( 14/3/82.)

و براین اساس « تلاش دشمن این است که مردم را ازنظام اسلامی دلسرد و پایه های ایمان و عقیده وعمل دینی را درمردم سست کند.» ( 20/3/1380)

2- تضعیف ارکان نظام اسلامی.

« استکبار جهانی این بار تصور کرد که می تواند روش مؤثرتری را برای مبارزه با انقلاب اسلامی تجربه کند و بر همین اساس پس از مطالعه زیاد به این نتیجه رسید که باید رهبری انقلاب را هدف قرار دهد، زیرا می داند که با وجود یک رهبر مقتدر در ایران اسلامی، همه توطئه های آنها نقش بر آب خواهد شد.» (5/9/1376)

و درادامه می فرماید «رهبری یعنی آن نقطه ای که مشکلات لاعلاج دولت به دست او حل می شود، نفس او حقیقت را برای مردم روشن و توطئه دشمن را بر ملا می کند، تبلیغات دروغ و ترفندهای گوناگون دشمن را افشا می کند و به مردم امید می دهد. در برابر توطئه سیاسی بین المللی می ایستد و تمامیت انقلاب را در مقابل توطئه گران قرار می دهد و دشمن را وادار به عقب نشینی می کند، رهبری در برابر اختلاف افکنیهای دشمن، مایه الفت و مانع تفرقه می شود و دستها را در دست هم می گذارد.»(همان)

3. تضعیف روحانیت.

« دشمنان اسلام ... امروز به این نتیجه رسیده اند که برای زدن و کوبیدن انقلاب، باید به سراغ حوزه های علمیه و دانشگاهها و یا یک فرد معمم بروند، تا بلکه از طریق آنها به هدف خود برسند، اما توطئه گران از بیداری حوزه و دانشگاه و هوشیاری بزرگان این کشور غافل بودند.»( 5/9/76 )

4. القای ناکارآمدی دین

« استکبار در سی سال اخیر همه امکانات سیاسی اقتصادی و نظامی خود را برای نابود کردن انقلاب اسلامی به کار گرفته است اما به این نتیجه رسیده که حمایت بی دریغ ملت و اتکای نظام اسلامی به ایمان عمیق مردم، از بین بردن جمهوری اسلامی را ناممکن کرده است و به همین علت با همه توان، خنثی کردن وجهه ضداستکباری و کاهش محتوای دینی و روح انقلابی نظام را دنبال می کند که این واقعیت هوشیاری کامل ملت و مسئولان را می طلبد»(28/11/87)

5. تفکیک دین از سیاست.

«دشمنان اسلام درطول یک قرن و نیم گذشته سعی کرده بودند اسلام رابه طورکلی ازعرصه زندگی جامعه بیرون رانده و باطرح نظریه جدایی دین ازسیاست، دینداری رافقط پرداختن به عبادت و اعمال شخصی قلمداد کنند و با حذف اسلام ازصحنه سیاست جهان، کشورهای اسلامی راعرصه غارتگری ها و تاخت و تازهای سیاسی خود نمایند.»( 21/11/1377.)

شیوه های دشمن در مبارزه با نظام اسلامی.

1. تحقیر فرهنگ اسلامی.

رهبر انقلاب، تهاجم و شبیخون فرهنگی را از جمله علائم تلاش جبهه استکبار برای بی محتوا کردن نظام اسلامی خوانده و تأکید کرد «درک هوشمندانه این موضوع و دفاع از «ارزشهای اسلامی و انقلابی»، وظیفه اینجانب و مردم است که به فضل الهی، مردم، امروز با هوشیاری، درک بالا و قدرت تحلیلِ تحسین برانگیز، در صحنه حاضرند»  (همان.)

2. استفاده از روش های گوناگون تبلیغی.

« یکی ازتوطئه ها و تهدید های دشمن، ایجاد اختلاف بین و دردرون کشورهای اسلامی است. در واقع، بهترین ابزار و وسیله ای که دشمن دراختیاردارد، این است که بین مسلمین اختلاف ایجاد کند»(24مرداد 1374.)

3. ترویج آزادی وارداتی.

«یک انسان برای اینکه آزاد باشد کافی نیست که زیرسلطه انسان دیگر یا حکومت جبارنباشد، بلکه لازم است که زیر سلطه قوه غضبیه و شهویه خودش هم نباشد انسانی که براثر ضعف،ترس، طمع، حرص و شهوات نفسانی مجبور می شود تحمیلات و محدودیتهایی را قبول کند آن انسان هم درحقیقت آزاد نیست» (همان)

4. تفرقه افکنی

« استکبارتلاش می کند تک تک دولت ها و حکومت های اسلامی را با چیزهای جزیی و با وعده ای واهی ازبدنه دنیای اسلام جدا کند ووضع همین چیزی می شود که هم اینک درجهان اسلام وجود دارد»(5/6/1380.)

5. ایجاد ناامنی و هرج و مرج.

«امروزاگر دردنیا ظلم وجود دارد، اگرسلطه وجود دارد، امروز اگرتمدن خشن غربی، دنیا را پرکرده است وغارت اموال ملتها به وسیله مراکز جهانی وجود دارد، اینها به خاطر وجود هرج ومرج وانزوای اخلاق انسانی است»(21/8/1380.)

6. به کارگیری ابزاری روشنفکرنماها و احزاب.

«من بارها گفته ام که روشنفکری در ایران، بیمار متولّد شد. مقوله روشنفکری، با خصوصیّاتی که در عالم تحقّق و واقعیّت دارد - که در آن، فکر علمی، نگاه به آینده، فرزانگی، هوشمندی، احساس درد در مسائل اجتماعی و بخصوص آنچه که مربوط به فرهنگ است، مستتر است - در کشور ما بیمار و ناسالم و معیوب متولّد شد. چرا؟ چون کسانی که روشنفکران اوّلِ تاریخ ما هستند، آدمهایی ناسالمند.» (همان)

راه حل های مبارزه با دشمن ازمنظر و نگاه رهبری:

1. هوشیاری و درک موقعیت:

2. جرأت اقدام و نترسیدن از سختی ها و خطرها:

3. ایمان و امید به آینده:

ایشان نسبت به این سه اصل می فرماید « هوشیاری و درک موقعیت جرأت اقدام و نترسیدن از سختی ها و خطرها و ایمان و امید به آینده سه درس مهم [هستند] این درسهای مهم، راهگشای امروز و آینده ملت و کشور است». (همان)

 

ایشان از یک طرف از مردم می خواهد که هوشیار باشند زیرا «دشمن گاهی با ده واسطه یک فرد ساده لوح و بیچاره ای را تحریک می کند که حرفی را بزند و یا موضعگیری غلط و ناشیانه ای را انجام دهد؛ و ممکن است چنین فردی، حتی خودش هم نداند که عامل دشمن است. بنا بر این باید هوشیار بود؛ و من امیدوارم که ملت ایران در شناخت دشمن اشتباه نکند. دشمن، استکبار جهانی است. دشمن، آمریکاست و دشمن، صهیونیستها هستند.» (همان.)

وازطرف دیگرعلاوه برهوشیاری وآگاهی مردم، آمادگی لازم جهت مبارزه با دشمنان اسلام را داشته باشند.« ملت ایران به همان نسبت که دشمن، روشهای خود را در توطئه علیه ایران اسلامی پیچیده تر می کند، باید بر هوشیاری و آگاهی خود بیفزاید و با آمادگی معنوی، فکری، سیاسی و حفظ وحدت و اتصال و ارتباط با یکدیگر، چهره دشمن را در هر لباسی که هست، شناسایی کند.»( همان.)

انواع دشمنان
1. شیطان: قرآن کریم به صراحت شیطان را دشمن بشر می‌داند: «إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا»؛( فاطر، 6)

ودرجای دیگر: «إِنَّ الشَّیْطانَ کانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوًّا مُبِینا»؛(اسراء، 57)

۲. مشرکان:  «لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَداوَةً لِلَّذِینَ آمَنُوا.... وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا»؛(مائده، 82.)

 3- «لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَداوَةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الْیَهُود»؛( مائده، 82.)  

4- منافقان: «فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضا...»؛( بقره، 10.)

5- کفار: «إِنَّ الْکافِرِینَ کانُوا لَکُمْ عَدُوًّا مُبِینا»( نساء، 101.)

 6-بعضی از همسران و فرزندان«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِکُمْ وَ أَوْلادِکُمْ عَدُوًّا لَکُم»؛( تغابن، 14.)

  برخی از شیوه‌های  کلی مبارزه دشمنان از منظر قرآن
الف. ایجاد تردید و حیرانی «مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ* الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاس»؛( ناس، 4 - 5.)

ب. ایجاد اختلاف بین مؤمنان«إِنَّما یُرِیدُ الشَّیْطانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاة»( انعام، 91)

ج. جنگ روانی: تحقیر مؤمنان و بزرگ‌نمایی مخالفان، توجیه، شایعه، تضعیف باورهای دینی، اظهارات دروغین و یا ریاکارانه، وعده‌های دروغین، فریب و.. از جمله آنها می‌باشد. «إِذا جاءَکَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللَّهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِینَ لَکاذِبُون»( منافقون، 1).«یَعِدُهُمْ وَ یُمَنِّیهِمْ وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ إِلاَّ غُرُورا»( نساء، 120)

سیاست‌های کلی مبارزه با دشمنان
1. تجهیز به قدرت ایمان: «إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لا یَضُرُّکُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئا»( آل عمران، 120)

«وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْض»( اعراف، 96)

2. افزایش قدرت نظامی: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّة»( انفال، 60)

3. ممنوعیت دوستی با بیگانگان: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ الْکُفَّارَ أَوْلِیاء»( مائده، 57)

4. جهاد و مبارزه: «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِم» (توبه، 73.)

 

+نوشته شده در یکشنبه دوازدهم مهر ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

 

ازمنظر نهج البلاغه سخت ترين مانع در مسير تکامل انسان ها، غفلت از مرگ است و به یادآن بودن  نه تنها داراي آثاري مثبت در سراي ابدي خواهد بود بلکه آثار آن در زندگي دنيوي نيز قابل توجه است

شوق مرگ

امام ، هر گاه كه از جهاد و شهادت در راه خدا سخن مي‌گويد بي‌تابانه و مشتاقانه آرزومند آن است كه مرگ را در آغوش بكشد حتي ياران و لشكريانش را نيز براي گام نهادن در اين طريق و انتخاب مرگ با عزت تهييج و تشويق مي‌كند.ابتدا اين شور و اشتياق را در زبان حال و قال امام به نظاره مي‌نشينيم و سپس به سخنان او در خطاب به ياران و همراهانش مي‌پردازيم.
در خطبه (5) نهج‌البلاغه، علي‌(ع) در خطاب به آن‌دسته از مسلمانان كه علت سكوت امام(ع) را در برابر انحراف سقيفه، به خاطر ترس از مرگ مي‌پنداشتند فرمودند: «وَاللّهِ لاَبْنُ اَبى طالِب آنَسُ بِالْمَوْتِ مِنَ الطِّفْلِ بِثَدْىِ اُمِّهِ »به‌خدا سوگند دلبستگي پسر ابوطالب به مرگ از دلبستگي كودك به پستان مادر بيشتر است.
در خطبه (122)، آنجا كه به هنگام نبرد در جنگ صفين خطاب به سربازانش سخن مي‌گويد پس از آنكه مرگ را فرجام همه آدميان قلمداد مي‌كند و گرامي‌ترين مرگ‌ها را كشته‌شدن در راه خدا معرفي مي‌كند، احساس خود را براي مرگ در راه خدا اين‌چنين بيان مي‌كند: «وَ الَّذى نَفْسُ ابْنِ اَبى طالِب بِيَدِهِ لاََلْفُ ضَرْبَة بِالسَّيْفِ اَهْوَنُ عَلَىَّ مِنْ مِيتَة عَلَى الْفِراشِ فى غَيْرِ طاعَةِ اللّهِ» سوگند به كسي كه جان پسر ابوطالب در دست اوست كه تحمل هزار ضربت شمشير بر من آسانتر است كه از مردن در بستر.
در نامه(23) نهج‌البلاغه، اما آن هنگام كه در آستانه شهادت قرار مي‌گيرد،ضمن بیان این نکته که« أَنَا بِالْأَمْسِ صَاحِبُكُمْ وَ اَلْيَوْمَ عِبْرَةٌ لَكُمْ وَ غَداً مُفَارِقُكُمْ»، مرگ را مهماني ناخوانده و نامبارك نمي‌داند كه به ناگاه بر او تاختن آورده است بلكه همواره خود را آماده و تشنه مرگ يافته است،می فرماید:
«وَ اَللَّهِ مَا فَجَأَنِي مِنَ اَلْمَوْتِ وَارِدٌ كَرِهْتُهُ وَ لاَ طَالِعٌ أَنْكَرْتُهُ وَ مَا كُنْتُ إِلاَّ كَقَارِبٍ وَرَدَ وَ طَالِبٍ وَجَدَ وَ ما عِنْدَ اَللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرارِ.»
به خدا سوگند چون بميرم، چيزي كه آن را ناخوش دارم، به سراغم نخواهد آمد يا كسي كه ديدارش را نخواسته باشم بر من آشكار نخواهد شد. من همانند تشنه‌اي هستم كه به طلب آب مي‌رود و آب مي‌يابد. آنچه براي خداوند است براي نيكان بهتر است.
در خطبه(51) پس از آن‌كه شاميان آب را بر امام و ياران او بستند، امام(ع)، ضمن آن‌كه، سپاهيانش را براي جنگي سلحشورانه برمي‌انگيزد تعبير لطيفي از مرگ و زندگي حقيقي را بيان مي‌فرمايد:اگر مقهور شويد زندگيتان مرگ است و اگر پيروز شويد،مرگتان زندگي است.
نزديك بودن مرگ.                                                                   درچندجای نهج البلاغه  امام به موضوع نزدیک بودن مرگ باتعابیر مختلف اشاره می فرماید ازجمله:
درخطبه (21) مي‌خوانيم: فَاِنَّ الْغايَةَ اَمامَكُمْ، وَ اِنَّ وَرَاءَكُمُ السّاعَةَ تَحْدُوكُمْ. تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا» آخرين منزل روياروي شماست و مرگ پشت سرتان و با آواز خود شما را به پيش مي‌راند، سبکبارشوید تابه مقصدبرسید.
درحكمت (71):« نَفَسُ الْمَرْءِ خُطَاهُ إِلَى أَجَلِهِ » نفس‌هاي آدمي، گام‌هاي اوست به سوي مرگ.
حكمت187« الرَّحيلُ وَشيكٌ» كوچ كردن نزديك است.                                                                         حکمت 75 «كُلُّ مَعْدُودٍ مُنْقَضٍ وَ كُلُّ مُتَوَقَّعٍ آتٍ .»
درخطبه(214) آمده است: «خُذْ ما يَبْقى لَكَ مِمّا لاتَبْقى لَهُ...» از اين سراي كه گذرگاه شماست براي آن سراي كه قرارگاه شماست توشه برگيريد.
حالات انسان در حال مرگ:
درخطبه83/فراز33ببعد حضرت مساله مرگ و مردن را يادآورى مى‏كند و وضع شخص در حال احتضار را، آن وقتى كه در حال جان دادن است و اقاربش‏اطرافش را گرفته‏اند و مايوسند و گريه مى‏كنند و او قسمتى از حواسش تعطيل شده و قسمتى از حواسش كارمى‏كند.تعبير حضرت اين است: «فَهَلْ دَفَعَتِ الاََْقَارَبُ، أَوْ نَفَعَتِ النَّوَاحِبُ؟وَقَدْ غُودِرَ فِي مَحَلَّةِ الاََْمُوَاتِ رَهِيناً  آيا نزديكان مى‏توانند ازاو دفاع كنند يا اين نوحه‏گرى‏ها سودى به حال او مى‏بخشد پس از آنكه او در محله اموات(قبرستان)گرو واقع شد« وَفِي ضِيقِ الْمَضْجَعِ وَحِيداً  » در تنگناى گور تنها ماند « قَدْ هَتَكَتِ الْهَوَامُّ جِلْدَتَهُ ‏» حشرات زمين پوستش را پاره پاره كردند « وَأَبْلَتِ النَّوَاهِكُ جِدَّتَهُ، وَعَفَتِ الْعَوَاصِفُ آثَارَهُ »هلاك كنندگان كارهاى جدى او را از بين بردند، بادهاى تند آثار و ساختمانهاى او را از بين‏بردند « وَمَحَا الْحَدَثَانُ مَعَالِمَهُ ‏» نشانه‏هايى كه در دنيا از خودش باقى گذاشته بود، حوادث روزگار همه را محوكرد « وَصَارَتِ الْأَجْسَادُ شَحِبَةً بَعْدَ بَضَّتِهَا » بدنها پس از آن طراوت، پوسيده و خاك شده مى‏شود « وَالْعِظَامُ نَخِرَةً بَعْدَ قُوَّتِهَا » استخوانهاى‏او پوسيده مى‏شود پس از آنكه يك روزى نيرومند بود « وَالْأَرْوَاحُ مُرْتَهَنَةً بِثِقَلِ أَعْبَائِهَا »(اينجا مقارنه‏اى شده ميان اجساد و ارواح)بدنها و استخوانها در قبرپوسيد ولى روح ها در گرو سنگينى كارها و اعمال خودش است « مُوقِنَةً بِغَيْبِ أَنْبَائِهَا » در حالى كه يقين كرده است به خبرهاى غيبى كه در دنيا به او مى‏دادند و آن وقت باور نمى‏كرد،حالا يقين پيدا كرده كه آنچه گفته‏اند راست بود. « لَا تُسْتَزَادُ مِنْ صَالِحِ عَمَلِهَا وَلَا تُسْتَعْتَبُ مِنْ سَيِّئِ زَلَلِهَا » در آن وقت به‏او نمى‏گويند يك مقدار عمل صالح بيشتر كن، چون ديگر آنجا جاى عمل نيست و كارهاى بدى هم كه كرده است، ديگر اينجافايده ندارد كه بگويد ببخشيد و توبه و استغفار مى‏كنم، فايده‏اى ندارد.                                                                                             خطبه 109/فراز18ببعد: «فَغَيْرُ مَوْصُوفٍ مَا نَزَلَ بِهِمْ اجْتَمَعَتْ عَلَيْهِمْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ وَحَسْرَةُ الْفَوْتِ (سكرات مرگ و حسرت از دست دادن آنچه داشته اند بر آنها هجوم مى آورد) فَفَتَرَتْ لَهَا أَطْرَافُهُمْ وَتَغَيَّرَتْ لَهَا أَلْوَانُهُمْ (در سكوت مرگ اعضاى بدنشان سست مى گردد،'و در برابر آن رنگ خود را مى بازند) ثُمَّ ازْدَادَ الْمَوْتُ فِيهِمْ وُلُوجاً فَحِيلَ بَيْنَ أَحَدِهِمْ وَبَيْنَ مَنْطِقِهِ(سپس مرگ كم كم در آنها نفوذ مى كند،و بين آنها و بين زبانشان جدائى مى افكند) وَإِنَّهُ لَبَيْنَ أَهْلِهِ يَنْظُرُ بِبَصَرِهِ وَيَسْمَعُ بِأُذُنِهِ عَلَى صِحَّةٍ مِنْ عَقْلِهِ وَبَقَاءٍ مِنْ لُبِّهِ يُفَكِّرُ فِيمَ أَفْنَى عُمُرَهُ وَفِيمَ أَذْهَبَ دَهْرَهُ (اكنون او در ميان خانواده ى خود با چشم نگاه مى كند و با گوشش مى شنود، هنوز عقلش سالم و فكرش پابرجا است،در اين زمان است كه بيدار مى شود، متوجه گذشته اش مى گردد و حقايق را آنچنان كه بايد در مى يابد 'مى انديشد كه عمرش را در چه فانى كرده و روزگارش را در چه راهى سپرى نموده است)

 وَيَتَذَكَّرُ أَمْوَالًا جَمَعَهَا أَغْمَضَ فِي مَطَالِبِهَا وَأَخَذَهَا مِنْ مُصَرَّحَاتِهَا وَمُشْتَبِهَاتِهَا قَدْ لَزِمَتْهُ تَبِعَاتُ جَمْعِهَا وَأَشْرَفَ عَلَى فِرَاقِهَا (آرى گذشته اش همانند فيلمى از زندگيش از پيش چشمش عبور مى كند 'به ياد ثروتهائى مى افتد كه جمع آورى كرده، ثروتهائى كه در جمع آورى آنها چشمها را بر هم گذارده از حلال و حرام و مشكوك روى هم انباشته ساخته، هم اكنون گناه جمع آورى آنها بر دوش او است و هنگام جدايى از آنها فرارسيده است). تَبْقَى لِمَنْ وَرَاءَهُ يَنْعَمُونَ فِيهَا وَيَتَمَتَّعُونَ بِهَا فَيَكُونُ الْمَهْنَأُ لِغَيْرِهِ وَالْعِبْ‏ءُ عَلَى ظَهْرِهِ وَالْمَرْءُ قَدْ غَلِقَتْ رُهُونُهُ بِهَا (اموالى كه 'براى وارث خود باقى مى ماند، از آن متنعم مى شوند و از آن بهره مى گيرند،و نتيجه آن است: راحتى آن براى ديگرى، ولى سنگينى گناهش بر دوش اوست، او خوب مى داند 'كه در گرو اين اموال است) فَهُوَ يَعَضُّ يَدَهُ نَدَامَةً عَلَى مَا أَصْحَرَ لَهُ عِنْدَ الْمَوْتِ مِنْ أَمْرِهِ(در اين حال 'دست خود را از روى پشيمانى مى گزد و اين به خاطر چيزهائى است كه برايش به هنگام مرگ روشن مى گردد)

 وَيَزْهَدُ فِيمَا كَانَ يَرْغَبُ فِيهِ أَيَّامَ عُمُرِهِ(در شرائطى قرار گرفته كه 'نسبت به آنچه در زندگى علاقه داشت بى اعتنا شده است ) وَيَتَمَنَّى أَنَّ الَّذِي كَانَ يَغْبِطُهُ بِهَا وَيَحْسُدُهُ عَلَيْهَا قَدْ حَازَهَا دُونَهُ (در چنين حالى ،آرزو مى كند اى كاش آن كس كه در گذشته بر ثروت او غبطه مى خورد، و بر آن حسد مى ورزيد، او اين اموال را جمع كرده بود) فَلَمْ يَزَلِ الْمَوْتُ يُبَالِغُ فِي جَسَدِهِ حَتَّى خَالَطَ لِسَانُهُ سَمْعَهُ(آرى او در اين افكار غوطه ور است و با اين حقايق رويارو، اما 'مرگ همچنان بر اعضاى بدنش چيره مى شود تا آنجا كه گوشش همچون زبانش از كار مى افتد)فَصَارَ بَيْنَ أَهْلِهِ لَا يَنْطِقُ بِلِسَانِهِ وَلَا يَسْمَعُ بِسَمْعِهِ يُرَدِّدُ طَرْفَهُ بِالنَّظَرِ فِي وُجُوهِهِمْ يَرَى حَرَكَاتِ أَلْسِنَتِهِمْ وَلَا يَسْمَعُ رَجْعَ كَلَامِهِمْ (اكنون 'در عين اينكه در ميان خانواده اش قرار گرفته نمى تواند با زبانش سخن بگويد و با گوشش بشنود، پيوسته به صورت آنان مى نگرد، حركات زبانشان را مى بيند اما صداى كلام آنان را نمى شنود)ثُمَّ ازْدَادَ الْمَوْتُ الْتِيَاطاً بِهِ فَقُبِضَ بَصَرُهُ كَمَا قُبِضَ سَمْعُهُ وَخَرَجَتِ الرُّوحُ مِنْ جَسَدِهِ (و مرگ همچنان در تصرف اعضاى او پيشروى مى كند. سپس چنگال مرگ تمام وجودش را فراگيرد چشم او نيز همچون گوشش از كار مى افتد و روح از بدنش خارج مى شود)

 فَصَارَ جِيفَةً بَيْنَ أَهْلِهِ قَدْ أَوْحَشُوا مِنْ جَانِبِهِ وَتَبَاعَدُوا مِنْ قُرْبِهِ( از اين ساعت ديگر شرائط او تغيير مى كند 'او همچون مردارى بين خانواده اش مى گردد؛'آنچنان كه از نشستن در كنارش وحشت مى كنند و از او دور مى گردند)

 لَا يُسْعِدُ بَاكِياً وَلَا يُجِيبُ دَاعِياً (كار از كار گذشته او ديگر اهل اين جهان نيست و نمى تواند از وسايل اين عالم استفاده كند 'نه سوگواران را يارى مى كند و نه به آن كس كه او را صدا مى زند پاسخ مى گويد)ثُمَّ حَمَلُوهُ إِلَى مَخَطٍّ فِي الْأَرْضِ فَأَسْلَمُوهُ فِيهِ إِلَى عَمَلِهِ وَانْقَطَعُوا عَنْ زَوْرَتِهِ .»( در اينجا است كه نوبت ديگران مى رسد، او را تجهيز و تكفين مى كنند 'سپس او را به سوى منزلگاهش در درون زمين حمل مى نمايند و او را به دست عملش مى سپارند و براى هميشه از ديدارش چشم مى پوشند)

 تاثيرات مرگ آگاهي و مرگ باوري
1. از بين بردن لذات زودگذر و از بين رونده حسي و مادي؛
2. فاصله اندازنده بين انسان و اهداف مادي و اين جهاني‌اش؛
3. تاريك كردن شهوات و خواهش‌هاي نفساني وحيواني؛
4. از بين برنده آرزوهائي كه به اعمال زشت منتهي مي‌شود؛
5. كمك به اداي واجبات وتكاليف شرعي والهي؛
6. نورانيت دل و جلا بخشيدن به آيينه جان آدمي؛
7. سازندگي فردي و اجتماعي؛
8.خاموش سازنده آتش حرص وتحقير كننده دنيا و خرمي و لطافت روح و دل؛
9 . متذكر به مرگ و يا مرگ آگاه همواره در صدد تحصيل ره توشه آخرت در اثر ايمان عمل صالح و كسب تقواي الهي بر مي‌آيد
10. كساني كه مرگ‌شناس و مرگ آگاهند از دنيا به قدر كفاف و قليل بهره‌برداري مي‌نمايند ... (اين موارد در خطبه هاي 20و21و51و 103و 132و 147و 188و 201و 230و 313و حکمت هاي 44و 126و 230و 433و 742و 763و نامه هاي 31و 69موجود مي باشد.)

مرگ و معاد عبرت‌زا وبصيرت‌آور
  خ20)فَاِنَّكُمْ لَوْ عايَنْتُمْ ما قَدْ عايَنَ مَنْ ماتَ مِنْكُمْ لَجَزِعْتُمْ وَ وَهِلْتُمْ وَ سَمِعْتُمْ وَ اَطَعْتُمْ، وَلكِنْ مَحْجُوبٌ عَنْكُمْ ما قَدْ عايَنُوا، وَ قَريبٌ ما يُطْرَحُ الْحِجابُ. » پس به راستى اگر شما آنچه را كه مردگان شما آشكارا ديده اند به همان نحو مى ديديد هر آينه بى تابيى مى كرديد و مى ترسيديد. و در نتيجه آن سخن حق را شنيده و فرمان برده بوديد؛ ليكن چيزهايى كه آن ها ديده اند از شما پوشيده گرديده، طولى نخواهيد كشيد كه اين پرده برداشته مى شود.
حکمت 126

حکمت 122

خطبه 132

درپایان موضوعات مختلف مرگ درنهج البلاغه ذکرمی گردد:

1) از بين برنده خوشى ها

أن الموت هادم لذاتكم، و مكدر شهواتكم، و مباعد طياتكم، زائر غير محبوب، و قرن غير مغلوب، و واتر غير مطلوب. قد أعلقتكم حبائله و تكنفتكم غوائله، و أقصدتكم معابله و عظمت فيكم سطوته و تتابعت عليكم عدوته، و قلت عنكم نبوته. فيوشك أن تغشا كم دواجى ظلله و احتدام علله.» خطبه 230.
مرگ لذت ها و خوشى هاى شما را از ميان مى برد و آرزوهاى شما را تيره و تار مى سازد و ميان شما و هدف هايتان فاصله مى اندازد، ديدار كننده اى است كه هيچ كس او را دوست ندارد و مبارزى است كه هرگز شكست نمى خورد و جنايتكارى است كه هرگز بازخواست نمى شود. هم اكنون بندهاى دام خويش را (به دست و پاى) شما انداخته. نزديك است كه تاريكى سايه هاى مرگ و شدت دردهاى آن شما را فرا گيرد.

 

2) راه گریزی نیست

لو أن أحدا يجد الى البقاء سُلّما او لدفع الموت سبيلا، لكان ذلك سليمان بن داود عليه السلام الذى سخر له ملك الجن و الانس مع النبوة و عظيم الزلفة. فلما استوفى طعمته، و استكمل مدته، رمته قسى الفناء بنبال الموت، و أصبحت الديار منه خالية ، و المساكن معطلة، و ورثها قوم آخرون. خطبه 182.
اگر كسى مى توانست نردبانى براى جاودانگى پيدا كند، يا براى دفع مرگ راهى پيش گيرد، قطعا اين شخص سليمان بن داوود عليه السلام بود كه ملك جن و انس براى او مسخر بود، با منصب پيامبرى و تقرب بزرگ به خدا. او هنگامى كه روزى خود را تمام كرد و مدت عمرش را به پايان رساند، كمان هاى فنا تيرهاى مرگ را به طرف او نشانه گرفت. شهر از وى خالى گشت و مساكن از وجود او تهى شد و از كار افتاد و گروهى ديگر آن ميراث ها را به ارث بردند.

 

3) مرگ فاصله بهشت و جهنم

ما بين أحدكم و بين الجنة أو النار الا الموت أن ينزل به. و أن غاية تنقصها اللحظة، و تهدمها الساعة، لجديرة بقصر المدة. و أن غائبا يحدوه الجديدان: الليل و النهار، لحرى بسرعة الاوبة. و أن قادما يقدم بالفوز أو الشقوة لمستحق لافضل العُدة.»( خطبه 64.)
فاصله شما با بهشت يا جهنم بيش از فرا رسيدن مرگ نيست، زندگانى كه گذشت لحظات از آن مى كاهد و مرگ آن را نابود مى كند، حتما كوتاه خواهد بود، و سزاوار است كه كوتاه باشد. زندگى كه گذشت شب و روز آن را به پيش مى برد و به زودى به پايان خواهد رسيد و مسافرى كه سعادت و يا شقاوت را به همراه دارد بايد بهترين زاد و توشه را با خود بردارد.

 

4) همه چيز فانى است

ماينجو من الموت مَن خافه، و لا يعطى البقاء من أحبه.» نامه 72.
هر كس از مرگ بترسد از آن رهايى نيابد و هر آن كس كه زندگانى را دوست داشته باشد هميشه زنده نماند.

 

5) عظمت سختى هاى مرگ

ان للموت لغمرات هى أفظع من أن تستغرق بصفة، أو تعتدل على عقول أهل الدنيا.» خطبه 38.
همانا مرگ سختى هايى دارد كه دشوارتر از آن است كه به وصف آيد، يا خرده هاى مردم جهان بتواند آن را درك كند.

 

6) نداى هرروز فرشته

ان لله ملكا ينادى فى كل يوم: لِدوا للموت واجمعوا للفناء، و ابنوا للخراب.» حكمت 132.
همانا خداوند متعال فرشته اى دارد كه هر روز بانگ مى زند: بزاييد براى مردن، گرد آوريد براى نيست شدن، بسازيد براى ويران شدن!

 

7) اجل معين

إن لكل أجل وقتا لا يعدوه، و سببا لا يتجاوزه .» خطبه 193.
هر اجلى مدتى، و وقت معينى دارد كه از آن نمى گذرد و سببى كه از آن تجاوز نمى كند.

 

 

8)از مرگ پيشى بگيريد!

بادروا الموت الذى ان هربتم منه أدرككم، و ان أقمتم أخذكم، و ان نسيتموه ذكركم.» حكمت 203.
بر مرگ پيشى گيريد، زيرا كه اگر بگريزيد شما را دريابد و اگر برجا بمانيد، شما را مى گيرد و اگر فراموشش كنيد شما را به ياد آورد.

 

9) مهياى مرگ باشيد!

بادروا الموت و غمراته، و امهدوا له قبل حلوله، و أعدّوا له قبل نزوله.» خطبه 190.
براى استقبال مرگ و سختى هاى آن، پيش از آن كه پيك اجل بر سر شما تاختن بياورد آماده شويد، پيش از فرود آمدن آن، براى پذيرشش مهيا شويد.

 

10) آمادگى براى مرگ

استعدوا للموت فقد أظلكم، و كونوا قوما صيح بهم فانتبهوا، و علموا أن الدنيا ليست لهم بدار فاستبدلوا... و ما بين أحدكم و بين الجنة أو النار الا الموت أن ينزل به... نسأل الله سبحانه أن يجعلنا و اياكم ممن لا تبطره نعمة، و لا تقصر به عن طاعة ربه غاية، و لا تحلّ به بعد الموت ندامة و لا كابة.» خطبه 64.
براى مرگ آماده باشيد كه سايه اش بر شما گسترده است و همچون گروهى باشيد كه چون بر آنان بانگ زدند زود بيدار شدند و ميان هيچ يك از شما و بهشت و دوزخ جز مرگى كه بر او فرود آيد فاصله اى نيست... از خداى بزرگ مى خواهيم كه ما و شما را از گروهى قرار دهد كه نعمت دنيا آنان را سرمست و مغرور نمى سازد و هيچ هدفى آن ها را از بندگى حق باز نمى دارد و پس از مرگ پشيمان و اندوهگينى نمى شوند.

 

11) فرا رسيدن مرگ

فبادروا العمل، و خافوا بغتة الاجل فانه لا يرجى من رجعة العمر ما يرجى من رجعة الرزق.
به سوى عمل بشتابيد و از فرا رسيدن ناگهانى مرگ بترسيد، زيرا آن اميد كه به بازگشت روزى هست به بازگشت عمر نيست.» خطبه 114.

 

12) براى سفر خويش آماده شو!

خُذ ما يبقى لك مما لا تبقى له، و تيسّر لسفرك و شم بَرق النجاة و ارحل مطايا التشمير.» خطبه 223.
بگير آنچه را كه براى تو جاودانى است از آنچه كه براى آن نخواهى ماند و براى سفر خود آماده باش و بيدار و ببين كه برق نجات از كجا درخشيدن مى گيرد و با آماده كردن موكب سفر، آماده كوچ از اين دنيا باش!

 

13) نتايج ياد مرگ

من أكثر من ذكر الموت رضى من الدنيا باليسير.» حكمت 349.
هر كه زياد ياد مرگ كند، به اندكى از دنيا خشنود گردد.

 

14) نتيجه ياد آخرت

من تذكّر بُعد السفر استعد.ّ» حكمت 280.
كسى كه دورى سفر آخرت را به ياد داشته باشد، خود را آماده خواهد ساخت.

 

15)ستایش يادمرگ و معاد

طوبى لمن ذكر المعاد، و عمل للحساب و قنع بالكفاف، و رضى عن الله.» حكمت 44.
خوشا به حال كسى كه در ياد معاد است و براى حساب روز قيامت كار كند و به كفاف معيشت قناعت دارد و از خدا راضى و خشنود است.

 

16) عجله به سوى خوبى ها

من ارتقب الموت سارع الى الخيرات.» حكمت 31.
كسى كه مراقب مرگ باشد به سوى خوبى ها شتاب كند.

 

17) به ياد مرگ باش !

أكثر ذكر الموت و ما بعد الموت، و لا تتمنّ الموت الا بشرط وثيق.» نامه 69.
بيش از همه از مرگ و دنياى پس از مرگ ياد كن و آن را جز به شرط محكم و استوار آرزو مكن!

 

18) هدف تيرهاى مرگ

أيها الناس! انما أنتم فى هذه الدنيا غرض تنتضل.» خطبه 145.
اى مردم! شما در اين جهان هدف تيرهاى مرگ هستيد.

 

 19) زياد به ياد مرگ باش

يا بُنىّ! أكثِر من ذكر الموت، و ذكر ما تهجم عليه، و تقضى بعد الموت اليه، حتى يأتيك و قد أخذت منه حذرك، و شددت له أزرك، و لا يأتيك بغتة فيبهرك.» ·  نامه 31.
فرزندم ! مرگ را بسيار به ياد آور و هجوم ناگهانى آن را ياد كن تا هنگامى كه فرا مى رسيد با همه نيرو آماده باش و بايد كمر بسته و آماده منتظر او باشى، نه اين كه ناگهان فرا رسد و بر تو چيره شود.

 

20) دنيا سراى گذر است !

ألا و ان هذه الدنيا التى أصبحتم تتمنّونها و ترغبون فيها، و أصبحت تغضبكم و ترضيكم ليست بداركم، و لا منزلكم الذى خلقتم له و لا الذى دعيتم أليه... فدعوا غرورها لتحذيرها، و أطماعها لتخويفها. و سابقوا فيها الى الدار التى دعيتم اليها.» نامه 31.
بدانيد كه اين دنيا كه پيوسته آرزومند آن هستيد و به آن مشتاقيد، و گاهى شما را خشمگين كرده و زمانى شما را خشنود مى سازد، سراى هميشگى شما نيست و جايى نيست كه براى آن آفريده و يا به آن فرا خوانده شده باشيد. پس فريب هايش را به خاطر برحذر داشتنش، و به طمع آوردنش را به خاطر ترساندنش و به طمع آوردنش را به خاطر ترسانيدنش رها كنيد و در آن براى رسيدن به سرايى كه بدان فرا خوانده شده ايد از يكديگر پيشى بگيريد.

 

21) وصيت به ياد مرگ

أوصيكم بذكر الموت و اقلال الغفلة عنه و كيف غفلتكم عما ليس يغلكم و طمعكم فيمن ليس يمهلكم. ·  خطبه 188.
شما را به يادآورى مرگ و كمى غفلت از آن سفارش مى كنم و چگونه از چيزى غفلت مى كنيد كه از شما غافل نيست و چگونه از كسى كه شما را مهلت نمى دهد مهلت مى خواهيد.

 

 

22) فراموش كردن مرگ

عجبتُ لمن نسىَ الموت، و هو يرى الموتى.» خطبه 109.
در شگفتم از كسى كه مرگ را فراموش كرده با اين كه مردگان را به چشم مى بيند.

 

23)مرگ حقيقتى است انكارناپذير

و الله الجد لا اللعب، و الحق لا الكذب، و ما هو الا الموت أسمع من نفسك.» خطبه 132.
سوگند به خدا، كه اين جدى است نه شوخى و راست است نه دروغ. منظورم چيزى جز مرگ نيست كه دعوت كننده اش نداى خود را به گوش همگان رسانيد.

 

24) تحذير از فريب دنيا

لا يغرنك سواد الناس من نفسك، و قد رأيت من كان قبلك ممن جمع المال و حذر الاقلال، و أمن العواقب - طول أمل و استبعاد أجل - كيف نزل به الموت فأزعجه عن وطنه... أما رأيتم الذين يأملون بعيدا، و يبنون مشيدا، و يجمعون كثيرا! كيف أصبحت بيوتهم قبورا، و ما جمعوا بورا؛ و صارت أموالهم للوارثين و و أزواجهم لقوم آخرين.
انبوه مردم كه پيرامون تو را بگيرند فريبت ندهد. در حالى كه پيش از خود ديده اى آن كسى را كه مال و منال دنيا را اندوخت و از كم شدن آن ترسيد و به جهت آرزوى دراز و بعيد شمردن مرگ از عواقب امور خود را در امان ديد، چگونه مرگ بر او فرود آمد و او را از وطنش بر گرفت. آيا نديديد كسانى را كه آرزو دور و دراز در سر داشتند و كاخ ‌هاى محكم مى ساختند و اموال كثير جمع مى كردند، چگونه خانه هاى آنان مبدل به گورها گشت و اندوخته هايشان نابود شد. اموالشان به وارثانشان منتقل گشت. و زن هايشان را اقوام ديگر گرفتند. خطبه 132.

 

25)ان الموت طالب حثيث لا يفوته المقيم، و لا يعجزه الهارب.» حكمت 178.
همانا مرگ جوينده اى است شتابناك، نه كسى كه در محل خود اقامت دارد از نظر آن محو مى شود و نه از يافتن آن كس كه گريزان است ناتوان مى گردد.

 

26) چه نزديك است مرگ !

بادروا المعاد و سابقوا الاجال. فان الناس يوشك أن ينقطع بهم الامل، و يرهقهم الاجل و يسد عنهم باب التوبة.
به سوى قيامت روز معاد مبادرت ورزيد و قبل از فرا رسيدن مرگ كار كنيد، چرا كه نزديك است رشته آرزوى مردم قطع گردد و مرگشان فرا رسد و در توبه به رويشان بسته شود. خطبه 183.

 

27) نزديك تر از سايه

احذروا عبادلله الموت و قربه! و أعدّوا له عُدّته... و أنتم طُرداء الموت، أن أقمم له أخذكم، و أن فررتم منه أدرككم، و هو ألزم لكم من ظلكم. الموت معقود بنواصيكم؛ و الدنيا تطوى من خلفكم.» نامه 27.
اى بندگان خدا! از مرگ و زود فرارسيدنش بترسيد و زاد و توشه راه را فراهم سازيد... و شما رانده شدگان مرگيد، اگر بايستيد شما را مى گيرد و اگر بگريزيد به شما مى رسد، مرگ از سايه شما به شما وابسته تر است و در پيشانى شما مهر مرگ زده شده و دنيا طومار عمرتان را در مى نوردد.

 

 

28) از مرگ نگريز!

ان الفارّ لغير مزيد فى عمره، و لا محجوز (محجوب) بينه و بين يومه.» خطبه 124.
كسى كه از مرگ بگريزد نه بر عمرش افزوده مى شود و نه گريختن مانع فرا رسيدن روز مرگش مى شود. 

 

29)مرگ فقط برای همسایه نیست

تبع جنازة فسمع رجلا يضحك، فقال: كأن الموت فيها على غيرنا كتب، و كان الحق فيها على غيرنا وجب، و كأن الذى نرى من الاموت سفر عما قليل الينا راجعون! نبوّئهم أجداثهم، و نأكل تراثهم، كأنا مخلدون بعدهم، ثم قد نسينا كل واعظ و واعظة، و رمينا بكل فادح و جائحة!! حكمت 122.
امام على عليه السلام در تشييع جنازه اى شركت فرموده بود شنيد كه مردى مى خندد، پس فرمود: گويا مرگ براى ديگران نه براى ما مقرر شده است و گويا حق در آن نه براى ما بلكه براى جز ما ثابت شده است و گويا اين مردگان كه رو به خاك نهاده اند مسافرانى هستند كه به زودى به سوى ما برمى گردند، بدن هاى آنان را زير خاك مى پوشانيم و آنچه را كه ارث گذاشته اند مى خوريم، گويى ما بعد از رفتن آنان جاويدان خواهيم ماند، سپس هر گونه پند دهنده را فراموش مى كنيم و نشانه هر بلا و مصيبتى مى شويم.

 

30) چه خبرازبعدمرگ

لما أشرف عليه السلام على القبور و هو يرجع من صفين: يا أهل الديار الموحشة، و المجال المقفرة، و القبور المظلمة، يا أهل التربة! يا أهل الغربة! يا اهل الواحدة! يا أهل الوحشة! أنتم لنا فرط سابق، و نحن لكم تبع لا حق. أما الدور فقد سكنت، و أما الازواج فقد نكحت، و أما الاموال فقد قسمت. هذا خبر ما عندنا، فما خبر ما عندكم؟ ثم التفت ألى أصحابه فقال: أما لو أذن لهم فى الكلام لاخبروكم أن خير الزاد التقوى. حكمت 130.
اميرالمؤمنين عليه السلام در حالى كه از جنگ صفين برگشته، و بر گورهاى بيرون كوفه مشرف و متوجه شده بود، فرمود: اى ساكنان سراهايى وحشتناك و محل هاى بى آب و گياه و (خفتگان در) گورهاى تاريك ! اى در خاك رفتگان ! اى دور از وطنان ! اى تنها ماندگان ! اى وحشت زدگان ! شما براى ما پيش افتادگانيد و ما به دنبال شما آيندگانيم و به شما ملحق شوندگانيم ؛ اما بدانيد كه در سراهاى شما، ديگران ساكن شدند. زنانتان با مردان ديگرى ازدواج كردند و اما اموالتان پس به تحقيق قسمت شد، اين خبرى بود كه ما از آن آگاه بوديم و شما براى ما چه خبرى داريد؟(آن گاه حضرت رو به اصحاب خود كرد و فرمود:) اما اگر به آنان اجازه سخن گفتن داده مى شد، هر آينه به شما خبر مى دادند كه بهترين توشه براى سفر آخرت، تقوا است.

 

31) قبر را آماده ورود كن !

و اعلم أن أمامك عقبة كئودا، المخف فيها أحسن حالا من المثقل، و المبطئ عليها أقبح حالا من المسرع... فارتد لنفسك قبل نزولك و وطىء المنزل قبل حلولك. نامه 31.
و بدان كه در جلو روى تو گردنه اى است كه بالا رفتن از آن دشوار است و در آن راه، حالت آن كه سبك بار مى باشد از كسى كه بار سنگين بر دوش دارد بهتر است و حال آن كس كه به كندى راه مى پيمايد از آن كه شتابان ره مى سپرده بدتر است. بنابراين پيش از فرود آمدن قاصدى بفرست تا محلى مناسب برايت آماده سازد و باز پيش از آن كه فرود آيى محل فرود را، نرم و هموار كن تا با آسودگى در آن زيست نمايى. 

 

32) به كار گرفتن همت برای بعدازمرگ

وليكن همّك فيما بعد الموت. نامه 33.
بايد همت خود را در راه چيزى صرف كنى كه پس از مرگ تو را به كار آيد.

 

33) آمادگى برای جايگاه قبر

فليقبل امرؤ كرامة بقبولها، وليحذر قارعة قبل حلولها، ولينظر امرؤ فى قصير أيامه، و قليل مقامه، فى منزل حتى يستبدل به منزلا، فليصنع لمتحوله، و معارف منتقله. خطبه 214.
هر انسانى بايد كرامت و خير را با پذيرش آن استقبال كند و از هر حادثه كوبنده پيش از آن كه وارد شود بر حذر باشد و هر كسى بايد بنگرد در كوتاهى روزها و اقامت اندك در منزلگاهى كه (با سرعت) آن را به منزلگاه ديگر تبديل خواهد كدر، پس عمل كند به منظور آمادگى براى جايگاهى كه رو به آن دارد و حقايق روشنى كه به سرنوشت نهايى اش در آن جا خواهد رسيد.

 

 34) تنهايى در گور

حتى اذا انصرف المشيع، و رجع المتفجع، و أقعد فى حفرته نجيا البهتة السؤال، و عثرة الامتحان. خطبه 83.
آن گاه كه تشييع كنندگانش برگشتند و آنان كه در فراقش اندوه و ناله سر داده بودند دنبال كار خود را گرفتند (در همان شب كه زير خاك تيره دفن گشته است) براى پاسخ از سوال بحث انگيز و گوياى راز و آشكار ساختن لغزش هاى او.

 

+نوشته شده در یکشنبه بیست و نهم شهریور ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

1)پرورش يافته مكتب پيامبر اكرم(ص)
الف: دوران طفوليت امام(ع)
«وَ قَدْ عَلِمْتُمْ مَوْضِعى مِنْ رَسُولِ اللّهِ(ص) بِالْقَرابَةِ الْقَريبَةِ، وَالْمَنْزِلَةِ الْخَصيصَةِ وَضَعَنى فى حِجْرِهِ وَ اَنَا وَلَدٌ يَضُمُّنى اِلى صَدْرِهِ وَ یَکْنُفُنِی فِی فِرَاشِهِ وَ یُمِسُّنِی جَسَدَهُ وَ یُشِمُّنِی عَرْفَهُ وَ کَانَ یَمْضَغُ الشَّیْ‏ءَ ثُمَّ یُلْقِمُنِیهِ »   (خ192/فراز115)                                                    ب: دوران نوجوانى امام(ع)لَقَدْ كُنْتُ اتَّبِعُهُ اتّباعَ الْفَصيلِ اَثَرَ اُمِّهِ، يَرْفَعُلى فى كُلِّ يَوْمٍ مِنْ اَخْلاقِهِ عِلْما وَ يَأمُرنى بِالاِقْتِداءِبِهِ.»(همان،فراز119)                                                                                                   ج: امام(ع) هنگام بعثت پيامبراكرم(ص)«لَقَدْ كانَ(ص) يُجاوِرُ فى كُلِّ سَنَةٍ بِحَراءَ فَاَراهُ، وَلايَراهُ غَيْرى ... اَرى نُور الْوَحْيِ وَ الرِّسالَةِ وَ اَشُمُّ ريحَالنُّبُوَةِ.»همان

2 )ايمان امام (ع)
الف: اول كسى كه ايمان آورد. «وَاللّهِ لاَنَا اَوَّلُ مَنْصَدَّقَهُ (خطبه 37 /فراز)4                                                                                «اِنّى وُلِدْتُ عَلَى الْفِطْرَةِ وَ سَبَقْتُ اِلَىالاِيمانِ (خطبه57/فراز2)
(ابن ابى الحديدو دلايل فراوان براین موضوع وپاسخ به اشكالاتى كه به اين ادّعا وارد شده است. (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، 4 / 116 (

ب: ايمان امام (ع) توأم با يقين. «انّى لَعَلى يَقينٍ مِن رَبّى و غَير شُبْهَةٍ مِنديني.»(خطبه22/فراز6)
ونیز «ما شكَكْتُ فى الحَقّ مُذ اريتُهُ.»( خطبه4/فراز4)شك نكردم در حق از وقتی كه حق را فهمیدم
3)امام(ع) معيار هدايت و راه نجات: «عَلى مَعَ الْحَقِّ وَالحَقُّ مَعَعَليٍّ.»الغدير، ج3.                                                        ومى فرمايد: «إنّما مَثَلى بَيْنَكُمْ كَمَثَلِ السِّراجِ فى الظُّلمَة، يَسْتَضِيءُبِها مَنْ وَلَجَها (خطبه187/فراز7)

«لا ضَلَلْتُ وَ لا ضُلَّبي (حكمت 185)
4)امام(ع)مطيع خدا و رسول اكرم(ص).«إنّى لَمْ اَرُدَّ عَلَى اللّهِ وَ لا عَلى رَسُولِه ساعَة قَطُّ وَلَقَدْ وآسيتُهُ بَنَفْسي..(خطبه197/1)
5)موقعيت علمى امام (ع)
الف: تلمذازپیامبر.«لَيْسَ كُلُّ اَصْحابِرَسُولِ اللّه(ص) مَنْ كانَ يَسْألُهُ وَ يَسْتَفْهِمُهُ حَتّى اِنْ كانُوالَيُحِبُّونَ اَنْ يَجِيءَ الاَعْرابيُّ الطّاريُّ فَيَسْأَلَهُ(ع) حَتّىيَسْمَعُوا وَ كانَ لا عُربى مِنْ ذلِكَ شَي‏يءٌ وَ اِلاّ سَألْتُهُ عَنْهُ وَحَفِظْتُهُ.»   ( خطبه 210/فراز17)
اين طور نبوده كه همه اصحاب پيامبر(ص) از او پرسش كنند و استفهامنمايند؛ عده‏اى دوست داشتند اعرابى يا سائلى بيايد و از آن حضرت چيزى بپرسد و آنهاپاسخ آن را بشنوند و بهره بگيرند. اما من هر چه از خاطرم مى گذشت از او مى پرسيدم وحفظ مى نمودم.

 

ابن ابى الحديد در شرح اين فراز از بيانات امام مى نويسد:«وَاعْلَمْ اَنَّ اَميرَالْمُؤمنين(ع) كانَ مَخْصُوصَا مِنْ دُونَالصَّحابَة رضوان الله عليهم بِخَلواتٍ كانَ يَخلُو بِها مَعَ رَسُول اللّه(ص) لايَطَّلِع اَحَدٌ مِنَ النّاسِ عَلى ما يَدُورُ بَيْنَهُما وَ كانَ كَثيرَالسّؤالِ لِلنَبيّ(ص) عَنْ مَعانِى القُرآن وَ عَنْ مَعانى كَلامِهِ(ص) وَ اِذالَمْ‏يَسْأَل اِبْتَداَءهُ النَّبيُّ(ص) بِالتَّعْليم وَالتثْقيفِ وَ لَمْ‏تَكُنْاَحَدٌ مِنْ اَصْحابِ النّبِى(ص) كَذلِكَ. بَلْ كانُوا اَقْسامَا: فَمِنْهُمْ مَنْيَهابَهُ اَنْ يَسْألَهُ وَ هُمُ الّذينَ يُحِبُّونَ اَنْ يَج‏يءَ الاَعْرابى أوالطّارِيُ فَيسألَهُ وَ هُمْ يَسْمَعُونَ. وَ مِنْهُمْ مَنْ كانَ بَليدا بَعيدَالْفَهْمِ قَليلَ الهِمَّةِ فى النَّظَرِ وَالْبَعْثِ، وَ مِنْهُمْ مَنْ كانَمَشْغُولاً عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ فَهْمِ الْمَعانى إمّا بِعبادَةٍ اَوْ دنيا،وَ مِنْهُم الْمُقَلِّدُ يَرى اَنَّ فَرْضَهُ السُّكُوتُ وَ تَرْكُ السّؤالِ. وَمِنْهُم المُبْغِضُ الشّانِ‏يءُ الَّذى لَيْسَ لِلدّينِ عِنْدَهُ مِنَ الْمَوْقِعِما يُضَيِّعُ وَقْتَهُ وَ زَمانَهُ بِالسُّوالِ عَنْ دَقائِقِه وَ غَوامِضِه،وَاِنْضافَ اِلى الاَمْرِ الْخاصّ بِعَليّ(ع) ذَكاؤُهُ وَ فِطْنَتُهُ وَ طَهارَةُطينَتِهِ وَ اِشْراقُ نَفْسِهِ وَضَوءها. وَ اِذا كانَ الْمَحلُّ قابِلاً مُتَهيئا. كانَ الْفاعِلُ الْمُؤيِّرُ موجُودا، والْمَوانِعُ مُرْتَفِعَةً وَ حَصَلَ الاَثرَعَلى اَتَمّ مايُمْكِن، فَلِذلِكَ كانَ عَلِيّ(ع) كَما قالَ الْحَسَنُ البَصْري. رَبّانى هذِهِ الاُمَّةِ وَ ذا فَضْلِها، وَ لِذا تُسَمِيَّهُ الْفَلاسَفَةُ امامَالاَئمَّةِ وَ حَكيمَ الْعَرَبِ.»شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، 11 / 48.

بدان كه اميرمؤمنان نسبت به پيامبرويژگيهايى داشت كه ديگر صحابه آن ويژگ‏يها را نداشتند: او با پيامبر اُنس و خلوتىداشت كه هيچ كس نمى دانست در آن لحظات بين آن دو چه مى گذرد. از معانى قرآن و كلامپيامبر بسيار از حضرتش مى پرسيد، اگر او سؤال نمى كرد، پيامبر خود او را تعليم مىداد و آگاه مى ساخت؛ در حالى كه هيچ كدام از صحابه پيامبر چنين نبودند. آنان چندگروه بودند:
1
ـ گروهى كه خوداز پيامبر سؤال نمى كردند، ولى دوست داشتند كسىبيايد از پيامبر چيزى بپرسد تا آنها نيز بشنوند و بهره ببرند.
2
ـ گروهى از فهمناچيزى برخوردار بودند و در بحث و كسب علم همّتى كم داشتند.
3
ـ گروهى نيز عبادتيا ميل به دنيا آنها را از فراگرفتن علم بازداشته بود.
4
ـ گروهى ديگر نيز وظيفهخود را سكوت و ترك سؤال مى دانستند.
5
ـ بعضى نيز براى دين آن قدر ارزش قائلنبودند تا وقت خود را در يادگيرى دقايق و مشكلات آن صرف كنند؛اما امام(ع) كه از ذكاوت، هوش، طهارت باطن و نورانيت نفس برخوردار بود و تمام شرايط آمادگى و قبول معارف الهى را داشت، به نحو تمام و كمال از پيامبر اكرم(ص) بهره گرفت.
ب: دعاىپيامبر در حق امام نسبت به علم و آگاهى او. «... عِلمٌ عَلَّمَهُ اللّهُ نَبِيَّهُ فَعَلَّمَنيهِ، وَ دَعالى بِاَنْ يَعِيَهُ صَدرى وَ تَضْطَمَّ عَلَيْهِ جَوانِحى». (خطبه 128/فراز8)                                                                                   علمى است كه خداوند آن را به پيامبرش تعليم كرد و او نيز به من آموخت و برايم دعا كرد كه خدا آن را در سينه‏ام جاى دهد و اعضا و جوارحم را از آن مالامال سازد.
ج: گستره علم امام(ع)از آن جايى كه امام(ع) از دو منبع لايزال قرآن و پيامبر(ص) بهره گرفته و مشمول دعاى خاص پيامبراكرم(ص) …چنان كه فرمود:« اَيُّهَا النّاسُ، سَلُونى قَبْلَ اَنْ تَفْقِدُونى، فَلانا بِطُرُقِ السَّماءِاَعْلَمُ مِنّى بِطُرُقِ الاَرْضِ». (خطبه189/فراز5)                                   ابن ابى الحديد:« اَجْمَعَ النّاسُ كُلُّهُمْ عَلى اَنَّهُ لَمْيَقُلْ اَحَدٌ مِنَ الصَّحابَةِ وَ لا اَحَدٌ مِنَ الْعُلَماءِ (سَلُوني) غَيْرَعَليّ بْنِ اَبيطالِب.»شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، 7 / 46 و 13 / 106.
ودرجای دیگر: «فَوَ الّذى نفسى بيده لاتسْألونى عَنْشييء فيما بيْنَكُم و بيْنَ السّاعةِ، و لا عَنْ فئةٍ تهدى مئةً و تضِلُّ مئةًإلاّ انبأتُكُمْ بِناعِقها وَ قائِدها و سائِقِها و مُناخِ رِكابها و مَحَطِّرِحالِها.. (خطبه 93/فراز2)
امام(ع) عامل به علم بود. «ايّها النّاسُ انّى واللهِما احُثُّكُمْ على طاعة الاّ و اسبقكم اليها و لا اَنهاكُم عَن معصيةٍ الاّ واتناهىقَبْلَكُمْ عَنها.»(خطبه175/فراز6)                                                                                

د: كمبود ظرفيت‏ها براىاستفاده از علم امام
1
ـ نبود افراد شايسته.به كميل بن زياد :«ها انّ هاهُنا لعلما جمّا (وَ اشارَ بيدهِ الى صَدره) لَوْ اصَبْتُ لَهُحمَلَة! بَلى اصبتُ لقنا غَيْرَ مأمونٍ عليه.»حكمت147.
(بدان) در اينجا علم فراوانى است. (با دستش اشاره به سينه مباركش كرد) اگر افراد لايقى مى يافتم به آنها تعليم مى دادم. آرى تنها كسى را مى يابم كه زود درك مى كند، ولى قابل اطمينان نيست.
2ـنبود ظرفيت مناسب در افراد.«واللّه لو شئتُ ان أخبر كلّ رجُلٍ مِنكُم بمخرجه وَ مَوْلجه وَ جَميعَ شأنِهِ لفعَلْتُ ولكِنْ اَخافُ اَن تَكفروا فيّ برسول اللّه(ص) الا و انّى مُقْضيهِ إلى الخاصّةِ ممّنْ يؤمَنُ ذلِكَ مِنْهُ.»خ175/3
6)امام(ع) شريك غم و همراه سخت‏يهاىمردم.«أَ اَقْنَعُ مِنْ نَفْسى بِاَنْ يُقالَ هذا اَميرُالْمؤمنينَ؟ وَ لا اُشارِكْهُمْ فى مَكارِهِ الدَّهْرِ اَوْ اَكُونَ اُسْوَةً لَهُمْ فى جُشُوبَةِ الْعَيْشِ.»نامه 45.

7)امام و ساده زيستى.«اَلا وَ انَّ اِمامَكُمْ قَدِ اكتَفى مِنْ دُنياهُ بِطِمْريْهِ وَ مِنْ طُعْمِهِ بِقُرْصَيْهِ... فَوَ اللّه ما كَنَزْتُ مِنْ دُنياكم تِبْرا و لا ادَّخَرْتُ مِنْ غَنائمِها وَفْرا وَ لا اعْدَدْتُ لِبالِى ثَوبى طِمْرا و لا حُزْتُ مِنْ ارضِها شِبرا، و لا اخذْتُ مِنهُ إلاّ كَقُوتِ آتانٍ دَبَرةٍ.»(همان)
8)سياستامام(ع).« أَتَأْمُرُونِّي أَنْ أَطْلُبَ النَّصْرَ بِالْجَوْرِ فِيمَنْ وُلِّيتُ عَلَيْهِ! وَاللهِ لاَ أَطُورُ بِهِ مَا سَمَرَ سَميرٌ وَمَا أَمَّ جْمٌ فِي السَّمَاءِ نَجْماً! لَوْ كَانَ الْمَالُ لي لَسَوَّيْتُ بَيْنَهُمْ ، فَكَيْفَ وَإِنَّمَا الْمَالُ مَالُ اللهِ لَهُمْ.» خطبه126

ابن ابى الحديد مى گويد:«سياست امام عليه السلام در واقع همان سياست پيامبر اكرم(ص) بوده است.» سپس وجوه تشابه سياست امام(ع) با پيامبر اكرم(ص) را ذكر مى كند؛ در ادامه نيز ميان سياست خليفه دوم و امام(ع) مقايسه مى كند و سياست امام را از هر جهت مقدم بر سياست عمر مى داند   شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، 10 / 212 ـ 222.
کلام امام درباره سیاست معاویه:«واللّه ما مُعاوية بادهى منّى، ولكنّه يغدرُ و يفجر و لولاكراهيّة الغدر لكنتُ مِن ادهَى النّاس ولكنْ كُلُّ غُدْرَةٍ فُجَرَةٍ و كُلُّفُجَرَةٍ كُفَرَةٌ.»خطبه 200                                                                                                                                      ابن ابى الحديد مى گويد:«كاَن عليٌّ لايستعملُ فى حربه الاّ ما وافق الكتابوالسّنةَ و كان (معاوية) يستعمل خلافَ الكتابِ والسُّنةَ و يستعملُ جميعَ المكايدحلالها و حرامها.»(شرح نهج البلاغه، 10 / 2289)شجاعت امام (ع)اَنا وَضعتُ فى الصّغر بكلاكلالعَرب و كسرتُ نواجم قرونِ ربيعةَ و مُضَرَ.» خطبه192.« وَ اَللَّهِ إِنْ كُنْتُ لَفِي سَاقَتِهَا حَتَّى تَوَلَّتْ بِحَذَافِيرِهَا مَا عَجَزْتُ وَ لاَ جَبُنْتُ وَ إِنَّ مَسِيرِي هَذَا لِمِثْلِهَا فَلَأَنْقُبَنَّ اَلْبَاطِلَ حَتَّى يَخْرُجَ اَلْحَقُّ مِنْ جَنْبِهِ »(خطبه 34  )                                                                            در جواب معاويه :« فَأَنَا أَبُوحَسَنٍ قَاتِلُ جَدِّكَ وَ أَخِيكَ وَ خَالِكَ شَدْخاً يَوْمَ بَدْرٍ وَ ذَلِكَ السَّيْفُ مَعِي وَ بِذَلِكَ الْقَلْبِ أَلْقَى عَدُوِّي »( نامه 10)  

10)شخصيت منحصر به فرد امام در نگاه ديگران
ضرار بن ضمره یکی از اصحاب ویژه حضرت علی علیه ‏السلام بر معاویه وارد شد، معاویه گفت: علی را برای من توصیف کن. ضرار با اصرار معاویه لب به سخن گشود و گفت:
«إذْ لابُدَّ فَإنّهُ: ـ کان وَ اللّه‏ِ بَعیدَ الْمَدی شَدیدَ الْقُوی یَقُولَ فَصْلاً وَیَحْکُمْ عَدْلاً یَنْفَجِرُ الْعِلْمُ مِنْ جَوانِبِهِ وَ تَنْطِقُ الْحِکْمَةُ مِنْ نَواحِیهِ یَسْتَوْحِشُ مِنَ الدُّنْیا وَ زَهْرَتِها وَ یَسْتَأْنِسُ بِاللَّیْلِ وَ ظُلْمَتِهِ کانَ وَاللّه‏ِ غَزیرَ مالْبَصیرَةِ طَویلَ الْفِکْرَةِ ... یُعْجِبُهُ مِنَ اللَّباسِ ما قَصُرَ وَ مِنَ الطَّعام ما جَشَبَ، کانَ وَاللّه‏ِ کَأَحَدِنا یُدْنینا اِذا أَتَیْناهُ وَ یُجیُبنا اِذا سَأَلْناهُ وَ کانَ مَعَ تَقَرُّبِهِ اِلَیْنا وَ قُرْبِهِ مِنّا لا نُکَلِّمُهُ هَیْبَةً لَهُ.»
2)عدی بن حاتم فدایی مولا

« کان واللّه بعید المدى، شدید القوى، یقول عدلاً، ویحکم فصلاً، تتفجر الحکمة من جوانبه، والعلم من نواحیه. یستوحش من الدنیا وزهرتها، ویستأنس باللیل ووحشته.                                                                                                                                                                       وکان واللّه غزیر الدمعة، طویل الفکرة، یحاسب نفسه اذا خلا، ویقلب کفیه على ما مضى. یعجبه من اللباس القصیر، ومن المعاش الخشن. وکان فینا کأحدنا یجیبنا اذا سألناه، ویدنینا اذا أتیناه. ونحن مع تقریبه لنا وقربه منا لا نکلمه لهیبته، ولا نرفع أعیننا الیه لعظمته. فان تبسم فعن اللؤلؤ المنظوم. یعظم أهل الدین،ویتحبب الى المساکین. لا یخاف القوی ظلمه، ولا ییأس الضعیف من عدله.

فأقسم لقد رأیته لیلة وقد مثل فی محرابه، وأرخى اللیل سرباله، وغارت نجومه، ودموعه تتحادر على لحیته، وهو یتململ السلیم، ویبکی بکاء الحزین، فکأنی الآن أسمعه وهو یقول:                                                          

به خدا سوگند! شامگاهان که سیاهی شب سایه می گسترد، علی علیه السلام را در محراب عبادت می دیدم که چونان مارگزیده، به خود می پیچید و از دیدگانش اشک چون دانه های مروارید بر گونه هایش می غلتید و بسان انسان داغدیده ضجّه می زد. گفتارش هم اکنون در گوشهایم طنین افکن است که می گفت:

«یا دنیا ! الیّ تعرضت أم الی أقبلت ؟، غری غیری، لاحان حینک، قد طلقتک ثلاثاً، لا رجعة لی فیک، فعیشک حقیر، وخطرک یسیر. آهٍ من قلة الزاد وبعد السفر وقلة الانیس».

«ای دنیا! از چه رو متوجّه من شده ای؟ از من فاصله بگیر و دیگری را بفریب، که من تو را سه طلاقه کرده ام که در آن رجوعی نیست؛ زیرا زندگی با تو، بی ارزش و توأم با خطر بزرگ است.»

 

+نوشته شده در شنبه بیست و هشتم شهریور ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

    1)شبهه افکنیهای دشمنان.وَ اِنَّما سُمِّیَتِ الشُّبْهَةُ شُبْهَةً لاَِنَّها تُشْبِهُ الْحَقَّ» (خطبه 38)

إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ اَلْفِتَنِ: أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ (خطبه50)

 فَلَوْ أَنَّ اَلْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ اَلْحَقِّ لَمْ يَخْفَ عَلَى اَلْمُرْتَادِينَ

وَ لَوْ أَنَّ اَلْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ اَلْبَاطِلِ اِنْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ اَلْمُعَانِدِينَ وَ لَكِنْ يُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَيُمْزَجَانِ فَهُنَالِكَ يَسْتَوْلِي اَلشَّيْطَانُ عَلَى أَوْلِيَائِهِ)(خ50)

ازجمله شبهات:القای معتقدنبودن مراجع عظام به اصل ولایت فقیه

عبارت زیرازمکتوبات مرحوم آیت الله خویی است که دراثبات اصل ولایت فقیه می فرماید:«در «توقيع شريف‏»آمده:«أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَی رُوَاةِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ ‏». در پيش آمدها، به راويان حديث ما (كساني كه گفتار ما را مي‏توانند گزارش دهند) رجوع كنيد، زيرا آنان حجت ما بر شمايند، و ما حجت‏خدائيم. يعني حجيت آنان به خدا منتهي مي‏گردد.                 و در روايت‏حفص آمده:«اجراي حدود با كساني است كه شايستگي نظر و فتوي و حكم را دارا باشند». اين گونه روايات به ضميمه دلائلي كه حق حكم نمودن را در دوران غيبت از آن فقها مي‏داند، به خوبي‏روشن مي‏سازد كه اقامه حدود و اجراي احكام انتظامي در عصر غيبت، حق و وظيفه فقهاء مي‏باشد. »(مباني تكملة المنهاج ج 1 ص 224 – 226. و التنقيح - اجتهاد و تقليد ص 419 – 25 ؛ انديشه سياسي آيت الله خويي)                                                               ونیزدرباره ولایت مطلقه فقیه می فرماید: « ولايت فقيه شامل همه آن ولايتهائي مي شودکه امام معصوم علیه السلام براي اداره جامعه بر جامعه داشته است ».

معظم له در كتاب منهاج الصالحين كه به عنوان آخرين اثر تأليفي در حدود يكسال و اندي پيش از رحلت ايشان به چاپ رسيد با صراحت از عنوان ولايت مطلقه فقيه استفاده نمودند.                                    ايشان در اين اثر با طرح بحث جهاد ابتدايي در عصر غيبت و ردّ ادله مشهور ـ كه قايل به عدم مشروعيت آن مي‌باشند ـ مطابق ديدگاه صاحب جواهر اذن فقيه جامع‌الشرايط را در مشروعيت ان شرط مي‌دانند .(منهاج الصالحین، ج 1، چاپ 28، ص 365 ـ 366.)

حضرت امام خمینی (قدس سره شریف) : « ...از آنچه ذکر کردیم این مطلب بدست می آید که [ در عصر غیبت] ولایت برای فقها از طرف ائمه معصومین علیهم السّلام قطعی و مسلّم است و آنها در جمیع اموری که برای ائمه به عنوان حاکم و سلطان دارا بودند دارای اختیار و ولایت می باشند. »     (کتاب البیع ج2 ص 489)

آسیب2):ولایتمداری تک بعدی          

كَمَالُ الدِّينِ وَلَايَتُنَا وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ عَدُوِّنَا .بحارالأنوار ج : 27 ص : 58

هَلِ الدِّينُ إِلَّا الْحُبُّ وَ الْبُغْض‏ .( مستدرك‏الوسائل ج : 12 ص : 227  

الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ .پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) : «لَو اَنَّ عَبْدَیْنِ تَحابّا فِى اللّهِ اَحَدُهُما بِالْمَشْرِقِ وَ الآخَرُ بِالْمَغْرِبِ لَجَمَعَ اللّهُ بَیْنَهُما یَوْمَ القِیامَةِ» (اصول کافى، جلد 2، صفحه 126.)                                         3)پس وپیش افتادن ازرهبری .«الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ وَ الْمُتَأَخِّرُ عَنْهُمْ زَاهِقٌ وَ اللازِمُ لَهُمْ لاحِقٌ» صلوات شعبانیه )

4)پايدارنبودن درولايت محوري

5- شکستن قداست رهبری

6)همراهی نکردن بارهبری:

1) دلبستگی و وابستگی ها : « ما زالَ الزُّبِیرَ رَجُلاً مِنّا اَهلَ البِیتِ حتّی نَشَأ اِبنُهُ المَشؤوُم عبدالله »  حکمت 453

 2)عدالت گریزی                                                                                   3) شخصیت محوری به جای حق محوری  

« اِنَّک لَمَلبوسُ عَلَیکَ اِنّ الحِقَّ وَالباطِلَ لا یُعرَفانِ بِاَقدارِ الرّجالِ، اِعرفِ الحقَّ تَعرِفُ اَهلَهُ وَاَعرِفِ الباطِلَ تَعرِفُ اَهلَهُ »

4- حرام خوارگي

5- لجاجت و تعصب هاي نابجا

6- تحزب و وابستگي هاي گروهي

7- خودباختگي و انفعال در برابر فرهنگ هاي بيگانه

8- عمليات و تهاجم فرهنگي دشمنان براي جدا كردن امت از رهبري

9- ولايت هاي دروغين و ساختگي

10- اجتهاد در برابر نص

11- حسادت نسبت به ولي امر

12- نفاق و درويي

13- عوام زدگی (مشغول شدن بر فرعیات و غفلت از اصول و مبانی)

 14- غرق شدن در شبهات و غفلت از آثار زیانبار دوری از ولایت

آثارولایت محوری:

1-راه يابي به خدامحوري

2-يگانه راه دستيابي به حقيقت اسلام

3- باب ورود به معارف قرآن

4-برون رفت از بحرانها ، فتنه ها و شبهات(مثل اهلبيتي  كمثل سفينه النوح...

5- وحدت حقيقي و انسجام مسلمانان الُ مُحَمَدِهُمْ حَبْلُ الله

6- ناكام سازنده دشمنان

7- پويايي و حيات جامعه اسلامي(الله ولي الذين..

8- قبولي اعمال  

+نوشته شده در جمعه سی ام مرداد ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |

1)الهی ومعنوی ماندن انقلاب ونظام ولایی

انقلاب اسلامی تا وقتی در خط اسلام ناب حرکت کند و ملت با روحیة دفاع از اسلام و ارزش‌های اسلامی ...

وَاحْذَرُوا مَا نَزَلَ بِالأُمَمِ قَبْلَكُمْ مِنَ الْمَثُلاتِ بِسُوءِ الأَفْعَالِ ...فَالْزَمُوا كُلَّ أَمْرٍ لَزِمَتِ الْعِزَّةُ بِهِ شَأْنَهُمْ، وَزَاحَتِ الأَعْدَاءُ لَهُ عَنْهُمْ وَمُدَّتِ الْعَافِيَةُ بِهِ عَلَيْهِمْ وَ انْقَادَتِ النِّعْمَةُ لَهُ مَعَهُمْ وَوَصَلَتِ الْكَرَامَةُ عَلَيْهِ حَبْلَهُمْ، مِنَ الاِجْتِنَابِ لِلْفُرْقَةِ وَاللُّزُومِ لِلأُلْفَةِ وَالتَّحَاضِّ عَلَيْهَا وَالتَّوَاصِي بِهَا، وَاجْتَنِبُوا كُلَّ أَمْرٍ كَسَرَ فِقْرَتَهُمْ وَأَوْهَنَ مُنَّتَهُمْ مِنْ تَضَاغُنِ الْقُلُوبِ وَتَشَاحُنِ الصُّدُورِ وَتَدَابُرِ النُّفُوسِ وَتَخَاذُلِ الأَيْدِي؛(خ192 )

2) مردمی بودن مدیران ومسوولان

1/2)فروتنی در برابر مردم

«إِنَّ مِنْ أَسْخَفِ حَالاَتِ الْوُلاَةِ عِنْدَ صَالِحِ النَّاسِ أَنْ يُظَنَّ بِهِمْ حُبُّ الْفَخْرِ وَ يُوضَعَ أَمْرُهُمْ عَلَي الْكِبْرِ»(خ216)

2/2)پرهیز از امتیازطلبی.                                                        «وَ اِيّاكَ وَ الاِْسْتِئْثارَ بِمَا النّاسُ فيهِ اُسْوَةٌ.»(نامه 53)

3/2)شرکت در سختیهای مردم                                         َ«أَقْنَعُ مِنْ نَفْسِي بِأَنْ يُقَالَ هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ لَا أُشَارِكُهُمْ فِي مَكَارِهِ الدَّهْرِ أَوْ أَكُونَ أُسْوَةً لَهُمْ فِي جُشُوبَةِ الْعَيْشِ »(نامه 45)                                                     4/2)اهتمام به فقرزدایی .لَوْلاَ حُضُورُ الْحَاضِرِ وَقِیامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَمَا أَخَذَ اللهُ عَلَی العُلَمَاءِ أَلاَّ یقَارُّواعَلَی کظَّةِ ظَالِمٍ، وَلا سَغَبِ مَظْلُومٍ، لاَلقَیتُ حبل‌ها عَلَی غَارِبِهَا وَلَسَقَیتُ آخِرَهَا بِکأْسِ أَوَّلِها، وَلاَلفَیتُمْ دُنْیاکمْ هذِهِ أَزْهَدَ عِنْدِی مِنْ عَفْطَةِ عَنْزٍ.»(خطبه3)

5/2)صداقت و صراحت                                                  «ذِمَّتِي بِمَا أَقُولُ رَهِينَةٌ وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ »(خ16)                             «وَ اَللَّهِ مَا كَتَمْتُ وَشْمَةً وَ لاَ كَذَبْتُ كِذْبَةً »(خ16)                      و در دو جای نهج البلاغه از جمله وظایف حاکم «وَ ﻟْﻴَﺼْﺪُقْ رَاﺋِﺪٌ أَﻫْﻠَﻪُ.»(خ108وخ154)

6/2)ساده زیستی

خَرَجَ مِنَ اَلدُّنْیَا خَمِیصاً وَ وَرَدَ اَلْآخِرَةَ سَلِیماً لَمْ یَضَعْ حَجَراً عَلَى حَجَرٍ حَتَّى مَضَى لِسَبِیلِهِ وَ أَجَابَ دَاعِیَ رَبِّهِ ...                                   وَ اَللَّهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّى اِسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا وَ لَقَدْ قَالَ لِی قَائِلٌ أَ لاَ تَنْبِذُهَا عَنْکَ فَقُلْتُ اُغْرُبْ عَنِّی فَعِنْدَ اَلصَّبَاحِ یَحْمَدُ اَلْقَوْمُ اَلسُّرَى (خ160)

3)درستکار بودن کارگزاران

3/1)استخدام وسیله مشروع برای نیل به اهداف

«مَا خَيْرُ خَيْرٍ لاَ يُنَالُ إِلاَّ بِشَرٍّ»(نامه31)

«مَا ظَفِرَ مَنْ ظَفِرَ الْإِثْمُ بِهِ وَ الْغَالِبُ بِالشَّرِّ مَغْلُوبٌ ». (حکمت 327)

 3/2-انجام کاری که دنباش انکارویاعذرخواهی نباشد                «وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ إِذَا سُئِلَ عَنْهُ صَاحِبُهُ أَنْکَرَهُ أَوْ اعْتَذَرَ مِنْهُ»(نامه69)

3/3)پرهیز از انجام کارهای شرم آور
« وَاحْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ یُعْمَلُ بِهِ فِی السِّرِّ، وَیُسْتَحَی مِنْهُ فِی الْعَلاَنِیَةِ»
4/3)پرهیز از اقدامات ناخوشاینددیگران«وَ احْذَرْ کُلَّ عَمَلٍ یَرْضَاهُ صَاحِبُهُ لِنَفْسِهِ وَ [یَکْرَهُهُ‏] یُکْرَهُ لِعَامَّةِ الْمُسْلِمِینَ.»   5/3)دوری از ریاکاری و ظاهرسازی                               

      «اعْمَلُوا فِي غَيْرِ رِيَاءٍ وَ لَا سُمْعَةٍ »(خ23)

6/3)پرهیز از مکر و نیرنگ«وَ لَقَدْ أَصْبَحْنَا فِی زَمَانٍ قَدِ اِتَّخَذَ أَکْثَرُ أَهْلِهِ اَلْغَدْرَ کَیْساً وَ نَسَبَهُمْ أَهْلُ اَلْجَهْلِ فِیهِ إِلَى حُسْنِ اَلْحِیلَةِ مَا لَهُمْ قَاتَلَهُمُ اَللَّهُ قَدْ یَرَى اَلْحُوَّلُ اَلْقُلَّبُ وَجْهَ اَلْحِیلَةِ (خ41)

+نوشته شده در جمعه سی ام مرداد ۱۳۹۴ساعت توسط محمدحسین منتظری شاتوری | |